1.67 Balakanda - Saptashashtitama Sargah

ॐ

1.67 बालकाण्ड - सप्तषष्टितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ सप्तषष्टितमस्सर्गः ।

. जनकस्य वचश्श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः ।

धनुर्दर्शय रामाय इति होवाच पार्थिवम् ॥ 1 ॥

ततस्स राजा जनकः सामन्तान्व्यादिदेश ह ।

धनुरानीयतां दिव्यं गन्धमाल्यविभूषितम् ॥ 2 ॥

जनकेन समादिष्टाः सचिवा प्राविशन् पुरीम् ।

तद्धनुः पुरतः कृत्वा निर्जग्मुः पार्थिवाज्ञया ॥ 3 ॥

नृणां शतानि पञ्चाशद्व्यायतानां महात्मनाम् ।

मञ्जूषामष्टचक्रां तां समूहुस्ते कथञ्चन ॥ 4 ॥

तामादाय तु मञ्जूषामायसीं यत्र तद्धनुः ।

सुरोपमं ते जनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिणः ॥ 5 ॥

इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभिः ।

मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदिच्छसि ॥ 6 ॥

तेषां नृपो वचः श्रुत्वा कृताञ्जलिरभाषत ।

विश्वामित्रं महात्मानं तौ चोभौ रामलक्ष्मणौ ॥ 7 ॥

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् जनकैरभिपूजितम् ।

राजभिश्च महावीर्यैः अशक्तैः पूरितुं पुरा ॥ 8 ॥

नैतत्सुरगणास्सर्वे नासुरा न च राक्षसाः ।

गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥ 9 ॥

क्व गतिर्मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे ।

आरोपणे समायोगे वेपने तोलनेऽपि वा ॥ 10 ॥

तदेतद्धनुषां श्रेष्ठमानीतं मुनिपुङ्गव ।

दर्शयैतन्महाभाग अनयोः राजपुत्रयोः ॥ 11 ॥

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा श्रुत्वा जनकभाषितम् ।

वत्स राम धनुः पश्य इति राघवमब्रवीत् ॥ 12 ॥

ब्रह्मर्षेर्वचनाद्रामो यत्र तिष्ठति तद्धनुः ।

मञ्जूषां तामपावृत्य दृष्ट्वा धनुरथाब्रवीत् ॥ 13 ॥

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् संस्पृशामीह पाणिना ।

यत्नवांश्च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा ॥ 14 ॥

बाढमित्येव तं राजा मुनिश्च समभाषत ।

लीलया स धनुर्मध्ये जग्राह वचनान्मुनेः ॥ 15 ॥

पश्यतां नृपसहस्राणां बहूनां रघुनन्दनः ।

आरोपयत्स धर्मात्मा सलीलमिव तद्धनुः ॥ 16 ॥

आरोपयित्वा धर्मात्मा पूरयामास तद्धनुः ।

तद्बभञ्ज धनुर्मध्ये नरश्रेष्ठो महायशाः ॥ 17 ॥

तस्य शब्दो महानासीत् निर्घातसमनिस्वनः ।

भूमिकम्पश्च सुमहान् पर्वतस्येव दीर्यतः ॥ 18 ॥

निपेतुश्च नरा स्सर्वे तेन शब्देन मोहिताः ।

वर्जयित्वा मुनिवरं राजानं तौ च राघवौ ॥ 19 ॥

प्रत्याश्वस्ते जने तस्मिन्राजा विगतसाध्वसः ।

उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो मुनिपुङ्गवम् ॥ 20 ॥

भगवन् दृष्टवीर्यो मे रामो दशरथात्मजः ।

अत्यद्भुतमचिन्त्यं च न तर्कितमिदं मया ॥ 21 ॥

जनकानां कुले कीर्तिमाहरिष्यति मे सुता ।

सीता भर्तारमासाद्य रामं दशरथात्मजम् ॥ 22 ॥

मम सत्या प्रतिज्ञा च वीर्यशुल्केति कौशिक ।

सीता प्राणैर्बहुमता देया रामाय मे सुता ॥ 23 ॥

भवतोऽनुमते ब्रह्मन् शीघ्रं गच्छन्तु मन्त्रिणः ।

मम कौशिक भद्रं ते अयोध्यां त्वरिता रथैः ॥ 24 ॥

राजानं प्रश्रितैर्वाक्यैरानयन्तु पुरं मम ।

प्रदानं वीर्यशुल्कायाः कथयन्तु च सर्वशः ॥ 25 ॥

मुनिगुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयन्तु नृपाय वै ।

प्रीयमाणं तु राजानमानयन्तु सुशीघ्रगाः ॥ 26 ॥

कौशिकश्च तथेत्याह राजा चाभाष्य मन्त्रिणः ॥ 27 ॥

अयोध्यां प्रेषयामास धर्मात्मा कृतशासनान् ।

यथावृत्तं समाख्यातुमानेतुं च नृपं तदा ॥ 28 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तषष्टितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha saptaṣaṣṭitamassargaḥ |

. janakasya vacaśśrutvā viśvāmitro mahāmuniḥ |

dhanurdarśaya rāmāya iti hovāca pārthivam || 1 ||

tatassa rājā janakaḥ sāmantānvyādideśa ha |

dhanurānīyatāṃ divyaṃ gandhamālyavibhūṣitam || 2 ||

janakena samādiṣṭāḥ sacivā prāviśan purīm |

taddhanuḥ purataḥ kṛtvā nirjagmuḥ pārthivājñayā || 3 ||

nṛṇāṃ śatāni pañcāśadvyāyatānāṃ mahātmanām |

mañjūṣāmaṣṭacakrāṃ tāṃ samūhuste kathañcana || 4 ||

tāmādāya tu mañjūṣāmāyasīṃ yatra taddhanuḥ |

suropamaṃ te janakamūcurnṛpatimantriṇaḥ || 5 ||

idaṃ dhanurvaraṃ rājan pūjitaṃ sarvarājabhiḥ |

mithilādhipa rājendra darśanīyaṃ yadicchasi || 6 ||

teṣāṃ nṛpo vacaḥ śrutvā kṛtāñjalirabhāṣata |

viśvāmitraṃ mahātmānaṃ tau cobhau rāmalakṣmaṇau || 7 ||

idaṃ dhanurvaraṃ brahman janakairabhipūjitam |

rājabhiśca mahāvīryaiḥ aśaktaiḥ pūrituṃ purā || 8 ||

naitatsuragaṇāssarve nāsurā na ca rākṣasāḥ |

gandharvayakṣapravarāḥ sakinnaramahoragāḥ || 9 ||

kva gatirmānuṣāṇāṃ ca dhanuṣo'sya prapūraṇe |

āropaṇe samāyoge vepane tolane'pi vā || 10 ||

tadetaddhanuṣāṃ śreṣṭhamānītaṃ munipuṅgava |

darśayaitanmahābhāga anayoḥ rājaputrayoḥ || 11 ||

viśvāmitrastu dharmātmā śrutvā janakabhāṣitam |

vatsa rāma dhanuḥ paśya iti rāghavamabravīt || 12 ||

brahmarṣervacanādrāmo yatra tiṣṭhati taddhanuḥ |

mañjūṣāṃ tāmapāvṛtya dṛṣṭvā dhanurathābravīt || 13 ||

idaṃ dhanurvaraṃ brahman saṃspṛśāmīha pāṇinā |

yatnavāṃśca bhaviṣyāmi tolane pūraṇe'pi vā || 14 ||

bāḍhamityeva taṃ rājā muniśca samabhāṣata |

līlayā sa dhanurmadhye jagrāha vacanānmuneḥ || 15 ||

paśyatāṃ nṛpasahasrāṇāṃ bahūnāṃ raghunandanaḥ |

āropayatsa dharmātmā salīlamiva taddhanuḥ || 16 ||

āropayitvā dharmātmā pūrayāmāsa taddhanuḥ |

tadbabhañja dhanurmadhye naraśreṣṭho mahāyaśāḥ || 17 ||

tasya śabdo mahānāsīt nirghātasamanisvanaḥ |

bhūmikampaśca sumahān parvatasyeva dīryataḥ || 18 ||

nipetuśca narā ssarve tena śabdena mohitāḥ |

varjayitvā munivaraṃ rājānaṃ tau ca rāghavau || 19 ||

pratyāśvaste jane tasminrājā vigatasādhvasaḥ |

uvāca prāñjalirvākyaṃ vākyajño munipuṅgavam || 20 ||

bhagavan dṛṣṭavīryo me rāmo daśarathātmajaḥ |

atyadbhutamacintyaṃ ca na tarkitamidaṃ mayā || 21 ||

janakānāṃ kule kīrtimāhariṣyati me sutā |

sītā bhartāramāsādya rāmaṃ daśarathātmajam || 22 ||

mama satyā pratijñā ca vīryaśulketi kauśika |

sītā prāṇairbahumatā deyā rāmāya me sutā || 23 ||

bhavato'numate brahman śīghraṃ gacchantu mantriṇaḥ |

mama kauśika bhadraṃ te ayodhyāṃ tvaritā rathaiḥ || 24 ||

rājānaṃ praśritairvākyairānayantu puraṃ mama |

pradānaṃ vīryaśulkāyāḥ kathayantu ca sarvaśaḥ || 25 ||

muniguptau ca kākutsthau kathayantu nṛpāya vai |

prīyamāṇaṃ tu rājānamānayantu suśīghragāḥ || 26 ||

kauśikaśca tathetyāha rājā cābhāṣya mantriṇaḥ || 27 ||

ayodhyāṃ preṣayāmāsa dharmātmā kṛtaśāsanān |

yathāvṛttaṃ samākhyātumānetuṃ ca nṛpaṃ tadā || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe saptaṣaṣṭitamassargaḥ ||