1.46 Balakanda - Shatchatvarimsha Sargah

ॐ

1.46 बालकाण्ड - षट्चत्वारिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।

हतेषु तेषु पुत्रेषु दितिः परमदुःखिता ।

मारीचं काश्यपं राम भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

हतपुत्राऽस्मि भगवंस्तव पुत्रैर्महाबलैः ।

शक्रहन्तारमिच्छामि पुत्रं दीर्घतपोऽर्जितम् ॥ 2 ॥

साऽहं तपश्चरिष्यामि गर्भं मे दातुमर्हसि ।

ईश्वरं शक्रहन्तारं त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥ 3 ॥

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः काश्यपस्तदा ।

प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुःखिताम् ॥ 4 ॥

एवं भवतु, भद्रं ते शुचिर्भव तपोधने ।

जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे ॥ 5 ॥

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर्यदि भविष्यसि ।

पुत्रं त्रैलोक्यभर्तारं मत्तस्त्वं जनयिष्यसि ॥ 6 ॥

एवमुक्त्वा महातेजाः पाणिना स ममार्ज ताम् ।

समालभ्य ततस्स्वस्तीत्युक्त्वा स तपसे ययौ ॥ 7 ॥

गते तस्मिन्नरश्श्रेष्ठ दितिः परमहर्षिता ।

कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ 8 ॥

तपस्तस्यां हि कुर्वन्त्यां परिचर्यां चकार ह ।

सहस्राक्षो नरश्श्रेष्ठ परया गुणसम्पदा ॥ 9 ॥

अग्निं कुशान् काष्ठमपः फलं मूलं तथैव च ।

न्यवेदयत्सहस्राक्षो यच्चान्यदपि काङ्क्षितम् ॥ 10 ॥

गात्रसंवहनश्चैव श्रमापनयनैस्तथा ।

शक्रस्सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ॥ 11 ॥

अथ वर्षसहस्रे तु दशोने रघुनन्दन ।

दितिः परमसम्प्रीता सहस्राक्षमथाब्रवीत् ॥ 12 ॥

याचितेन सुरश्रेष्ठ तव पित्रा महात्मना ।

वरो वर्षसहस्रान्ते दत्तो मम सुतं प्रति ॥ 13 ॥

तपश्चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर ।

अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ॥ 14 ॥

तमहं त्वत्कृते पुत्र समाधास्ये जयोत्सुकम् ।

त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वरः ॥ 15 ॥

एवमुक्त्वा दितिश्शक्रं प्राप्ते मध्यं दिवाकरे ।

निद्रयाऽपहृता देवी पादौ कृत्वाऽथ शीर्षतः ॥ 16 ॥

दृष्ट्वा तामशुचिं शक्रः पादतः कृतमूर्धजाम् ।

शिरस्स्थाने कृतौ पादौ जहास च मुमोद च ॥ 17 ॥

तस्याश्शरीरविवरं विवेश च पुरन्दरः ।

गर्भं च सप्तधा राम बिभेद परमात्मवान् ॥ 18 ॥

भिद्यमानस्ततो गर्भो वज्रेण शतपर्वणा ।

रुरोद सुस्वरं राम ततो दितिरबुध्यत ॥ 19 ॥

मा रुदो मा रुदश्चेति गर्भं शक्रोऽभ्यभाषत ।

बिभेद च महातेजा रुदन्तमपि वासवः ॥ 20 ॥

न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् ।

निष्पपात ततश्शक्रो मातुर्वचनगौरवात् ॥ 21 ॥

प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रोऽभ्यभाषत ।

अशुचिर्देवि सुप्ताऽसि पादयोः कृतमूर्धजा ॥ 22 ॥

तदन्तरमहं लब्ध्वा शक्रहन्तारमाहवे ।

अभिदं सप्तधा देवि तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ 23 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |

hateṣu teṣu putreṣu ditiḥ paramaduḥkhitā |

mārīcaṃ kāśyapaṃ rāma bhartāramidamabravīt || 1 ||

hataputrā'smi bhagavaṃstava putrairmahābalaiḥ |

śakrahantāramicchāmi putraṃ dīrghatapo'rjitam || 2 ||

sā'haṃ tapaścariṣyāmi garbhaṃ me dātumarhasi |

īśvaraṃ śakrahantāraṃ tvamanujñātumarhasi || 3 ||

tasyāstadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapastadā |

pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām || 4 ||

evaṃ bhavatu, bhadraṃ te śucirbhava tapodhane |

janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakrahantāramāhave || 5 ||

pūrṇe varṣasahasre tu śuciryadi bhaviṣyasi |

putraṃ trailokyabhartāraṃ mattastvaṃ janayiṣyasi || 6 ||

evamuktvā mahātejāḥ pāṇinā sa mamārja tām |

samālabhya tatassvastītyuktvā sa tapase yayau || 7 ||

gate tasminnaraśśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā |

kuśaplavanamāsādya tapastepe sudāruṇam || 8 ||

tapastasyāṃ hi kurvantyāṃ paricaryāṃ cakāra ha |

sahasrākṣo naraśśreṣṭha parayā guṇasampadā || 9 ||

agniṃ kuśān kāṣṭhamapaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca |

nyavedayatsahasrākṣo yaccānyadapi kāṅkṣitam || 10 ||

gātrasaṃvahanaścaiva śramāpanayanaistathā |

śakrassarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha || 11 ||

atha varṣasahasre tu daśone raghunandana |

ditiḥ paramasamprītā sahasrākṣamathābravīt || 12 ||

yācitena suraśreṣṭha tava pitrā mahātmanā |

varo varṣasahasrānte datto mama sutaṃ prati || 13 ||

tapaścarantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara |

avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ || 14 ||

tamahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam |

trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ || 15 ||

evamuktvā ditiśśakraṃ prāpte madhyaṃ divākare |

nidrayā'pahṛtā devī pādau kṛtvā'tha śīrṣataḥ || 16 ||

dṛṣṭvā tāmaśuciṃ śakraḥ pādataḥ kṛtamūrdhajām |

śirassthāne kṛtau pādau jahāsa ca mumoda ca || 17 ||

tasyāśśarīravivaraṃ viveśa ca purandaraḥ |

garbhaṃ ca saptadhā rāma bibheda paramātmavān || 18 ||

bhidyamānastato garbho vajreṇa śataparvaṇā |

ruroda susvaraṃ rāma tato ditirabudhyata || 19 ||

mā rudo mā rudaśceti garbhaṃ śakro'bhyabhāṣata |

bibheda ca mahātejā rudantamapi vāsavaḥ || 20 ||

na hantavyo na hantavya ityevaṃ ditirabravīt |

niṣpapāta tataśśakro māturvacanagauravāt || 21 ||

prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro'bhyabhāṣata |

aśucirdevi suptā'si pādayoḥ kṛtamūrdhajā || 22 ||

tadantaramahaṃ labdhvā śakrahantāramāhave |

abhidaṃ saptadhā devi tanme tvaṃ kṣantumarhasi || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||