1.36 Balakanda - Shattrimsha Sargah

ॐ

1.36 बालकाण्ड - षट्त्रिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन्नुभौ राघवलक्ष्मणौ ।

प्रतिनन्द्य कथां वीरावूचतुर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥

धर्मयुक्तमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया ।

दुहितुश्शैलराजस्य ज्येष्ठाया वक्तुमर्हसि ॥ 2 ॥

विस्तरं विस्तरज्ञोऽसि दिव्यमानुषसम्भवम् ।

त्रीन् पथो हेतुना केन प्लावयेल्लोकपावनी ॥ 3 ॥

कथं गङ्गा त्रिपथगा विश्रुता सरिदुत्तमा ।

त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभिः कैस्समन्विता ॥ 4 ॥

तथा ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रस्तपोधनः ।

निखिलेन कथां सर्वामृषिमध्ये न्यवेदयत् ॥ 5 ॥

पुरा राम कृतोद्वाहो नीलकण्ठो महातपाः ।

दृष्ट्वा च स्पृहया देवीं मैथुनायोपचक्रमे ॥ 6 ॥

शितिकण्ठस्य देवस्य दिव्यं वर्षशतं गतम् ।

न चापि तनयो राम तस्यामासीत् परन्तप ॥ 7 ॥

ततो देवास्समुद्विग्नाः पितामहपुरोगमाः ।

यदिहोत्पद्यते भूतं कस्तत्प्रतिसहिष्यते ॥ 8 ॥

अभिगम्य सुरास्सर्वे प्रणिपत्येदमब्रुवन् ।

देव देव महादेव लोकस्यास्य हिते रत ॥ 9 ॥

सुराणां प्रणिपातेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ।

न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजस्सुरोत्तम ॥ 10 ॥

ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपश्चर ।

त्रैलोक्यहितकामार्थं तेजस्तेजसि धारय ॥ 11 ॥

देवतानां वचश्श्रुत्वा सर्वलोकमहेश्वरः ।

बाढमित्यब्रवीत्सर्वान्पुनश्चैवमुवाच ह ॥ 12 ॥

धारयिष्याम्यहं तेजस्तेजस्येव सहोमया ।

त्रिदशाः पृथिवी चैव निर्वाणमधिगच्छतु ॥ 13 ॥

यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् ।

धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः ॥ 14 ॥

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्वृषभध्वजम् ।

यत्तेजः क्षुभितं ह्येतत्तद्धरा धारयिष्यति ॥ 15 ॥

एवमुक्तस्सुरपतिः प्रमुमोच महीतले ।

तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता सगिरिकानना ॥ 16 ॥

ततो देवाः पुनरिदमूचुश्चाथ हुताशनम् ।

प्रविश त्वं महातेजो रौद्रं वायुसमन्वितः ॥ 17 ॥

तदग्निना पुनर्व्याप्तं सञ्जातश्श्वेतपर्वतः ।

दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसन्निभम् ॥ 18 ॥

यत्र जातो महातेजाः कार्तिकेयोऽग्निसम्भवः ।

अथोमां च शिवं चैव देवास्सर्षिगणास्तदा ।

पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्ततः ॥ 19 ॥

अथ शैलसुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत् ।

समन्युरशपत्सर्वान् क्रोधसंरक्तलोचना ॥ 20 ॥

यस्मान्निवारिता चैव सङ्गतिः पुत्रकाम्यया ।

अपत्यं स्वेषु दारेषु तस्मान्नोत्पादयिष्यथ ॥ 21 ॥

अद्यप्रभृति युष्माकमप्रजास्सन्तु पत्नयः ॥ 22 ॥

एवमुक्त्वासुरान् सर्वान् शशाप पृथिवीमपि ।

अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि ॥ 23 ॥

न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता ।

प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधे मम पुत्रमनिच्छती ॥ 24 ॥

तान् सर्वान् व्रीडितान् दृष्ट्वा सुरान्सुरपतिस्तदा ।

गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम् ॥ 25 ॥

स गत्वा तप आतिष्ठत्पार्श्वे तस्योत्तरे गिरौ ।

हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वरः ॥ 26 ॥

एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदितः ।

गङ्गायाः प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मणः ॥ 27 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |

uktavākye munau tasminnubhau rāghavalakṣmaṇau |

pratinandya kathāṃ vīrāvūcaturmunipuṅgavam || 1 ||

dharmayuktamidaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā |

duhituśśailarājasya jyeṣṭhāyā vaktumarhasi || 2 ||

vistaraṃ vistarajño'si divyamānuṣasambhavam |

trīn patho hetunā kena plāvayellokapāvanī || 3 ||

kathaṃ gaṅgā tripathagā viśrutā sariduttamā |

triṣu lokeṣu dharmajña karmabhiḥ kaissamanvitā || 4 ||

tathā bruvati kākutsthe viśvāmitrastapodhanaḥ |

nikhilena kathāṃ sarvāmṛṣimadhye nyavedayat || 5 ||

purā rāma kṛtodvāho nīlakaṇṭho mahātapāḥ |

dṛṣṭvā ca spṛhayā devīṃ maithunāyopacakrame || 6 ||

śitikaṇṭhasya devasya divyaṃ varṣaśataṃ gatam |

na cāpi tanayo rāma tasyāmāsīt parantapa || 7 ||

tato devāssamudvignāḥ pitāmahapurogamāḥ |

yadihotpadyate bhūtaṃ kastatpratisahiṣyate || 8 ||

abhigamya surāssarve praṇipatyedamabruvan |

deva deva mahādeva lokasyāsya hite rata || 9 ||

surāṇāṃ praṇipātena prasādaṃ kartumarhasi |

na lokā dhārayiṣyanti tava tejassurottama || 10 ||

brāhmeṇa tapasā yukto devyā saha tapaścara |

trailokyahitakāmārthaṃ tejastejasi dhāraya || 11 ||

devatānāṃ vacaśśrutvā sarvalokamaheśvaraḥ |

bāḍhamityabravītsarvānpunaścaivamuvāca ha || 12 ||

dhārayiṣyāmyahaṃ tejastejasyeva sahomayā |

tridaśāḥ pṛthivī caiva nirvāṇamadhigacchatu || 13 ||

yadidaṃ kṣubhitaṃ sthānānmama tejo hyanuttamam |

dhārayiṣyati kastanme bruvantu surasattamāḥ || 14 ||

evamuktāssurāssarve pratyūcurvṛṣabhadhvajam |

yattejaḥ kṣubhitaṃ hyetattaddharā dhārayiṣyati || 15 ||

evamuktassurapatiḥ pramumoca mahītale |

tejasā pṛthivī yena vyāptā sagirikānanā || 16 ||

tato devāḥ punaridamūcuścātha hutāśanam |

praviśa tvaṃ mahātejo raudraṃ vāyusamanvitaḥ || 17 ||

tadagninā punarvyāptaṃ sañjātaśśvetaparvataḥ |

divyaṃ śaravaṇaṃ caiva pāvakādityasannibham || 18 ||

yatra jāto mahātejāḥ kārtikeyo'gnisambhavaḥ |

athomāṃ ca śivaṃ caiva devāssarṣigaṇāstadā |

pūjayāmāsuratyarthaṃ suprītamanasastataḥ || 19 ||

atha śailasutā rāma tridaśānidamabravīt |

samanyuraśapatsarvān krodhasaṃraktalocanā || 20 ||

yasmānnivāritā caiva saṅgatiḥ putrakāmyayā |

apatyaṃ sveṣu dāreṣu tasmānnotpādayiṣyatha || 21 ||

adyaprabhṛti yuṣmākamaprajāssantu patnayaḥ || 22 ||

evamuktvāsurān sarvān śaśāpa pṛthivīmapi |

avane naikarūpā tvaṃ bahubhāryā bhaviṣyasi || 23 ||

na ca putrakṛtāṃ prītiṃ matkrodhakaluṣīkṛtā |

prāpsyasi tvaṃ sudurmedhe mama putramanicchatī || 24 ||

tān sarvān vrīḍitān dṛṣṭvā surānsurapatistadā |

gamanāyopacakrāma diśaṃ varuṇapālitām || 25 ||

sa gatvā tapa ātiṣṭhatpārśve tasyottare girau |

himavatprabhave śṛṅge saha devyā maheśvaraḥ || 26 ||

eṣa te vistaro rāma śailaputryā niveditaḥ |

gaṅgāyāḥ prabhavaṃ caiva śṛṇu me sahalakṣmaṇaḥ || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||