1.31 Balakanda - Ekatrimsha Sargah

ॐ

1.31 बालकाण्ड - एकत्रिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।

अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ ।

ऊषतुर्मुदितौ वीरौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ 1 ॥

प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ ।

विश्वामित्रमृषींश्चान्यान् सहितावभिजग्मतुः ॥ 2 ॥

अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तमिव पावकम् ।

ऊचतुर्मधुरोदारं वाक्यं मधुरभाषिणौ ॥ 3 ॥

इमौ स्म मुनिशार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ ।

आज्ञापय यथेष्टं वै शासनं करवाव किम् ॥ 4 ॥

एवमुक्ता स्ततस्ताभ्यां सर्व एव महर्षयः ।

विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनमब्रुवन् ॥ 5 ॥

मैथिलस्य नरश्रेष्ठ जनकस्य भविष्यति ।

यज्ञः परमधर्मिष्ठस्तस्य यास्यामहे वयम् ॥ 6 ॥

त्वं चैव नरशार्दूल सहास्माभिर्गमिष्यसि ।

अद्भुतं धनुरत्नं च तत्र तद्रष्टुमर्हसि ॥ 7 ॥

तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतैः ।

अप्रमेयबलं घोरं मखे परमभास्वरम् ॥ 8 ॥

नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ।

कर्तुमारोपणं शक्ता न कथञ्चन मानुषाः ॥ 9 ॥

धनुषस्तस्य वीर्यं तु जिज्ञासन्तो महीक्षितः ।

न शेकुरारोपयितुं राजपुत्रा महाबलाः ॥ 10 ॥

तद्धनुर्नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मनः ।

तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम् ॥ 11 ॥

तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनुः ।

याचितं नरशार्दूल सुनाभं सर्वदैवतैः ॥ 12 ॥

आयागभूतं नृपतेस्तस्य वेश्मनि राघव ।

अर्चितं विविधैर्गन्धैर्धूपैश्चागरुगन्धिभिः ॥ 13 ॥

एवमुक्त्वा मुनिवरः प्रस्थानमकरोत्तदा ।

सर्षिसङ्घ स्सकाकुत्स्थः आमन्त्र्य वनदेवताः ॥ 14 ॥

स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि सिद्वस्सिद्धाश्रमादहम् ।

उत्तरे जाह्नवीतीरे हिमवन्तं शिलोच्चयम् ॥ 15 ॥

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा सिद्धाश्रममनुत्तमम् ।

उत्तरां दिशमुद्दिश्य प्रस्थातुमुपचक्रमे ॥ 16 ॥

तं प्रयान्तं मुनिवरमन्वयादनुसारिणम् ।

शकटीशतमात्रं तु प्रायेण ब्रह्मवादिनाम् ॥ 17 ॥

मृगपक्षिगणाश्चैव सिद्धाश्रमनिवासिनः ।

अनुजग्मुर्महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ 18 ॥

निवर्तयामास ततः पक्षिसङ्घान् मृगानपि ।

ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे ।

वासं चक्रुर्मुनिगणाः शोणाकूले समाहिताः ॥ 19 ॥

तेऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशनाः ।

विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुरमितौजसः ॥ 20 ॥

रामोऽपि सहसौमित्रिर्मुनीं स्तानभिपूज्य च ।

अग्रतो निषसादाथ विश्वामित्रस्य धीमतः ॥ 21 ॥

अथ रामो महातेजाः विश्वामित्रं महामुनिम् ।

पप्रच्छ नरशार्दूलः कौतूहलसमन्वितः ॥ 22 ॥

भगवन् कोऽन्वयं देशस्समृद्धवनशोभितः ।

श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ 23 ॥

चोदितो रामवाक्येन कथयामास सुव्रतः ।

तस्य देशस्य निखिलमृषिमध्ये महातपाः ॥ 24 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ekatriṃśassargaḥ |

atha tāṃ rajanīṃ tatra kṛtārthau rāmalakṣmaṇau |

ūṣaturmuditau vīrau prahṛṣṭenāntarātmanā || 1 ||

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtapaurvāhṇikakriyau |

viśvāmitramṛṣīṃścānyān sahitāvabhijagmatuḥ || 2 ||

abhivādya muniśreṣṭhaṃ jvalantamiva pāvakam |

ūcaturmadhurodāraṃ vākyaṃ madhurabhāṣiṇau || 3 ||

imau sma muniśārdūla kiṅkarau samupasthitau |

ājñāpaya yatheṣṭaṃ vai śāsanaṃ karavāva kim || 4 ||

evamuktā statastābhyāṃ sarva eva maharṣayaḥ |

viśvāmitraṃ puraskṛtya rāmaṃ vacanamabruvan || 5 ||

maithilasya naraśreṣṭha janakasya bhaviṣyati |

yajñaḥ paramadharmiṣṭhastasya yāsyāmahe vayam || 6 ||

tvaṃ caiva naraśārdūla sahāsmābhirgamiṣyasi |

adbhutaṃ dhanuratnaṃ ca tatra tadraṣṭumarhasi || 7 ||

taddhi pūrvaṃ naraśreṣṭha dattaṃ sadasi daivataiḥ |

aprameyabalaṃ ghoraṃ makhe paramabhāsvaram || 8 ||

nāsya devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ |

kartumāropaṇaṃ śaktā na kathañcana mānuṣāḥ || 9 ||

dhanuṣastasya vīryaṃ tu jijñāsanto mahīkṣitaḥ |

na śekurāropayituṃ rājaputrā mahābalāḥ || 10 ||

taddhanurnaraśārdūla maithilasya mahātmanaḥ |

tatra drakṣyasi kākutstha yajñaṃ cādbhutadarśanam || 11 ||

taddhi yajñaphalaṃ tena maithilenottamaṃ dhanuḥ |

yācitaṃ naraśārdūla sunābhaṃ sarvadaivataiḥ || 12 ||

āyāgabhūtaṃ nṛpatestasya veśmani rāghava |

arcitaṃ vividhairgandhairdhūpaiścāgarugandhibhiḥ || 13 ||

evamuktvā munivaraḥ prasthānamakarottadā |

sarṣisaṅgha ssakākutsthaḥ āmantrya vanadevatāḥ || 14 ||

svasti vo'stu gamiṣyāmi sidvassiddhāśramādaham |

uttare jāhnavītīre himavantaṃ śiloccayam || 15 ||

pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā siddhāśramamanuttamam |

uttarāṃ diśamuddiśya prasthātumupacakrame || 16 ||

taṃ prayāntaṃ munivaramanvayādanusāriṇam |

śakaṭīśatamātraṃ tu prāyeṇa brahmavādinām || 17 ||

mṛgapakṣigaṇāścaiva siddhāśramanivāsinaḥ |

anujagmurmahātmānaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim || 18 ||

nivartayāmāsa tataḥ pakṣisaṅghān mṛgānapi |

te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |

vāsaṃ cakrurmunigaṇāḥ śoṇākūle samāhitāḥ || 19 ||

te'staṃ gate dinakare snātvā hutahutāśanāḥ |

viśvāmitraṃ puraskṛtya niṣeduramitaujasaḥ || 20 ||

rāmo'pi sahasaumitrirmunīṃ stānabhipūjya ca |

agrato niṣasādātha viśvāmitrasya dhīmataḥ || 21 ||

atha rāmo mahātejāḥ viśvāmitraṃ mahāmunim |

papraccha naraśārdūlaḥ kautūhalasamanvitaḥ || 22 ||

bhagavan ko'nvayaṃ deśassamṛddhavanaśobhitaḥ |

śrotumicchāmi bhadraṃ te vaktumarhasi tattvataḥ || 23 ||

codito rāmavākyena kathayāmāsa suvrataḥ |

tasya deśasya nikhilamṛṣimadhye mahātapāḥ || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||