1.30 Balakanda - Trimsha Sargah

ॐ

1.30 बालकाण्ड - त्रिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ त्रिंशस्सर्गः ।

अथ तौ देशकालज्ञौ राजापुत्रावरिन्दमौ ।

देशे काले च वाक्यज्ञावब्रूतां कौशिकं वचः ॥ 1 ॥

भगवन् श्रोतुमिच्छावो यस्मिन् काले निशाचरौ ।

संरक्षणीयौ तौ ब्रह्मन्नातिवर्तेत तत्क्षणम् ॥ 2 ॥

एवं ब्रुवाणौ काकुत्स्थौ त्वरमाणौ युयुत्सया ।

सर्वे ते मुनयः प्रीताः प्रशशंसुर्नृपात्मजौ ॥ 3 ॥

अद्यप्रभृति षड्रात्रं रक्षतं राघवौ युवाम् ।

दीक्षां गतो ह्येष मुनिर्मौनित्वं च गमिष्यति ॥ 4 ॥

तौ तु तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रौ यशस्विनौ ।

अनिद्रौ षडहोरात्रं तपोवनमरक्षताम् ॥ 5 ॥

उपासाञ्चक्रतुर्वीरौ यत्तौ परमधन्विनौ ।

ररक्षतुर्मुनिवरं विश्वामित्रमरिन्दमौ ॥ 6 ॥

अथ काले गते तस्मिन् षष्ठेऽहनि समागते ।

सौमित्रिमब्रवीद्रामो यत्तो भव समाहितः ॥ 7 ॥

रामस्यैवं ब्रुवाणस्य त्वरितस्य युयुत्सया ।

प्रजज्वाल ततो वेदिस्सोपाध्यायपुरोहिता ॥ 8 ॥

सदर्भचमसस्रुक्का ससमित्कुसुमोच्चया ।

विश्वामित्रेण सहिता वेदिर्जज्वाल सर्त्विजा ॥ 9 ॥

मन्त्रवच्च यथान्यायं यज्ञोऽसौ सम्प्रवर्तते ।

आकाशे च महान् शब्दः प्रादुरासीद्भयानकः ॥ 10 ॥

आवार्य गगनं मेघो यथा प्रावृषि निर्गतः ।

तथामायां विकुर्वाणौ राक्षसावभ्यधावताम् ॥ 11 ॥

मारीचश्च सुबाहुश्च तयोरनुचराश्च ये ।

आगम्य भीमसङ्काशा रुधिरौघमवासृजन् ॥ 12 ॥

सा तेन रुधिरौघेण वेदिर्जज्वाल मण्डिता ।

सहसाऽभिद्रुतो रामस्तानपश्य त्ततो दिवि ॥ 13 ॥

तावापतन्तौ सहसा दृष्ट्वा राजीवलोचनः ।

लक्ष्मणं त्वभिसम्प्रेक्ष्य रामो वचनमब्रवीत् ॥ 14 ॥

पश्य लक्ष्मण दुर्वृत्तान् राक्षसान् पिशिताशनान् ।

मानवास्त्रसमाधूताननिलेन यथा घनान् ॥ 15 ॥

मानवं परमोदारमस्त्रं परमभास्वरम् ।

चिक्षेप परमक्रुद्धो मारीचोरसि राघवः ॥ 16 ॥

स तेन परमास्त्रेण मानवेन समाहितः ।

सम्पूर्णं योजनशतं क्षिप्तस्सागरसम्प्लवे ॥ 17 ॥

विचेतनं विघूर्णन्तं शीतेषु बलताडितम् ।

निरस्तं दृश्य मारीचं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 18 ॥

पश्य लक्ष्मण शीतेषुं मानवं धर्मसंहितम् ।

मोहयित्वा नयत्येनं न च प्राणैर्व्ययुज्यत ॥ 19 ॥

इमानपि वधिष्यामि निर्घृणान् दुष्टचारिणः ।

राक्षसान् पापकर्मस्थान् यज्ञघ्नान् रुधिराशनान् ॥ 20 ॥

सङ्गृह्यास्त्रं ततो रामो दिव्यमाग्नेयमद्भुतम् ।

सुबाहूरसि चिक्षेप सविद्धः प्रापतद्भुवि ॥ 21 ॥

शेषान् वायव्यमादाय निजघान महायशाः ।

राघवः परमोदारो मुनीनां मुदमावहन् ॥ 22 ॥

स हत्वा राक्षसान् सर्वान् यज्ञघ्नान् रघुनन्दनः ।

ऋषिभिः पूजितस्तत्र यथेन्द्रो विजये पुरा ॥ 23 ॥

अथ यज्ञे समाप्ते तु विश्वामित्रो महामुनिः ।

निरीतिका दिशो दृष्टवा काकुत्स्थमिदमब्रवीत् ॥ 24 ॥

कृतार्थोऽस्मि महाबाहो कृतं गुरुवचस्त्वया ।

सिद्धाश्रममिदं सत्यं कृतं राम महायशः ॥ 25 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha triṃśassargaḥ |

atha tau deśakālajñau rājāputrāvarindamau |

deśe kāle ca vākyajñāvabrūtāṃ kauśikaṃ vacaḥ || 1 ||

bhagavan śrotumicchāvo yasmin kāle niśācarau |

saṃrakṣaṇīyau tau brahmannātivarteta tatkṣaṇam || 2 ||

evaṃ bruvāṇau kākutsthau tvaramāṇau yuyutsayā |

sarve te munayaḥ prītāḥ praśaśaṃsurnṛpātmajau || 3 ||

adyaprabhṛti ṣaḍrātraṃ rakṣataṃ rāghavau yuvām |

dīkṣāṃ gato hyeṣa munirmaunitvaṃ ca gamiṣyati || 4 ||

tau tu tadvacanaṃ śrutvā rājaputrau yaśasvinau |

anidrau ṣaḍahorātraṃ tapovanamarakṣatām || 5 ||

upāsāñcakraturvīrau yattau paramadhanvinau |

rarakṣaturmunivaraṃ viśvāmitramarindamau || 6 ||

atha kāle gate tasmin ṣaṣṭhe'hani samāgate |

saumitrimabravīdrāmo yatto bhava samāhitaḥ || 7 ||

rāmasyaivaṃ bruvāṇasya tvaritasya yuyutsayā |

prajajvāla tato vedissopādhyāyapurohitā || 8 ||

sadarbhacamasasrukkā sasamitkusumoccayā |

viśvāmitreṇa sahitā vedirjajvāla sartvijā || 9 ||

mantravacca yathānyāyaṃ yajño'sau sampravartate |

ākāśe ca mahān śabdaḥ prādurāsīdbhayānakaḥ || 10 ||

āvārya gaganaṃ megho yathā prāvṛṣi nirgataḥ |

tathāmāyāṃ vikurvāṇau rākṣasāvabhyadhāvatām || 11 ||

mārīcaśca subāhuśca tayoranucarāśca ye |

āgamya bhīmasaṅkāśā rudhiraughamavāsṛjan || 12 ||

sā tena rudhiraugheṇa vedirjajvāla maṇḍitā |

sahasā'bhidruto rāmastānapaśya ttato divi || 13 ||

tāvāpatantau sahasā dṛṣṭvā rājīvalocanaḥ |

lakṣmaṇaṃ tvabhisamprekṣya rāmo vacanamabravīt || 14 ||

paśya lakṣmaṇa durvṛttān rākṣasān piśitāśanān |

mānavāstrasamādhūtānanilena yathā ghanān || 15 ||

mānavaṃ paramodāramastraṃ paramabhāsvaram |

cikṣepa paramakruddho mārīcorasi rāghavaḥ || 16 ||

sa tena paramāstreṇa mānavena samāhitaḥ |

sampūrṇaṃ yojanaśataṃ kṣiptassāgarasamplave || 17 ||

vicetanaṃ vighūrṇantaṃ śīteṣu balatāḍitam |

nirastaṃ dṛśya mārīcaṃ rāmo lakṣmaṇamabravīt || 18 ||

paśya lakṣmaṇa śīteṣuṃ mānavaṃ dharmasaṃhitam |

mohayitvā nayatyenaṃ na ca prāṇairvyayujyata || 19 ||

imānapi vadhiṣyāmi nirghṛṇān duṣṭacāriṇaḥ |

rākṣasān pāpakarmasthān yajñaghnān rudhirāśanān || 20 ||

saṅgṛhyāstraṃ tato rāmo divyamāgneyamadbhutam |

subāhūrasi cikṣepa saviddhaḥ prāpatadbhuvi || 21 ||

śeṣān vāyavyamādāya nijaghāna mahāyaśāḥ |

rāghavaḥ paramodāro munīnāṃ mudamāvahan || 22 ||

sa hatvā rākṣasān sarvān yajñaghnān raghunandanaḥ |

ṛṣibhiḥ pūjitastatra yathendro vijaye purā || 23 ||

atha yajñe samāpte tu viśvāmitro mahāmuniḥ |

nirītikā diśo dṛṣṭavā kākutsthamidamabravīt || 24 ||

kṛtārtho'smi mahābāho kṛtaṃ guruvacastvayā |

siddhāśramamidaṃ satyaṃ kṛtaṃ rāma mahāyaśaḥ || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe triṃśassargaḥ ||