śrī gaṇeśāya namaḥ
śrījānakīvallabho vijayate
śrīrāmacaritamānasa
saptama sopāna (uttarakāṇḍa)
kekīkaṇṭhābhanīlaṃ suravaravilasadviprapādābjacihnaṃ
śobhāḍhyaṃ pītavastraṃ sarasijanayanaṃ sarvadā suprasannam|
pāṇau nārācacāpaṃ kapinikarayutaṃ bandhunā sevyamānaṃ
naumīḍyaṃ jānakīśaṃ raghuvaramaniśaṃ puṣpakārūḍharāmam || 1 ||
kosalendrapadakañjamañjulau komalāvajamaheśavanditau|
jānakīkarasarojalālitau cintakasya manabhṛṅgasaḍginau || 2 ||
kundindudaragaurasundaraṃ ambikāpatimabhīṣṭasiddhidam|
kāruṇīkakalakañjalocanaṃ naumi śaṅkaramanaṅgamocanam || 3 ||
do. rahā eka dina avadhi kara ati ārata pura loga|
jaha~ taha~ socahiṃ nāri nara kṛsa tana rāma biyoga ||
saguna hohiṃ sundara sakala mana prasanna saba kera|
prabhu āgavana janāva janu nagara ramya cahu~ phera ||
kausalyādi mātu saba mana ananda asa hoi|
āyu prabhu śrī anuja juta kahana cahata aba koi ||
bharata nayana bhuja dacchina pharakata bārahiṃ bāra|
jāni saguna mana haraṣa ati lāge karana bicāra ||
raheu eka dina avadhi adhārā| samujhata mana dukha bhayu apārā ||
kārana kavana nātha nahiṃ āyu| jāni kuṭila kidhauṃ mohi bisarāyu ||
ahaha dhanya lachimana baḍa़bhāgī| rāma padārabindu anurāgī ||
kapaṭī kuṭila mohi prabhu cīnhā| tāte nātha saṅga nahiṃ līnhā ||
jauṃ karanī samujhai prabhu morī| nahiṃ nistāra kalapa sata korī ||
jana avaguna prabhu māna na kAU| dīna bandhu ati mṛdula subhAU ||
mori jiya~ bharosa dṛḍha़ soī| milihahiṃ rāma saguna subha hoī ||
bīteṃ avadhi rahahi jauṃ prānā| adhama kavana jaga mohi samānā ||
do. rāma biraha sāgara maha~ bharata magana mana hota|
bipra rūpa dhari pavana suta āi gayu janu pota || 1(ka) ||
baiṭhi dekhi kusāsana jaṭā mukuṭa kṛsa gāta|
rāma rāma raghupati japata stravata nayana jalajāta || 1(kha) ||
dekhata hanūmāna ati haraṣeu| pulaka gāta locana jala baraṣeu ||
mana maha~ bahuta bhā~ti sukha mānī| boleu śravana sudhā sama bānī ||
jāsu biraha~ socahu dina rātī| raṭahu nirantara guna gana pā~tī ||
raghukula tilaka sujana sukhadātā| āyu kusala deva muni trātā ||
ripu rana jīti sujasa sura gāvata| sītā sahita anuja prabhu āvata ||
sunata bacana bisare saba dūkhā| tṛṣāvanta jimi pāi piyūṣā ||
ko tumha tāta kahā~ te āe| mohi parama priya bacana sunāe ||
māruta suta maiṃ kapi hanumānā| nāmu mora sunu kṛpānidhānā ||
dīnabandhu raghupati kara kiṅkara| sunata bharata bheṇṭeu uṭhi sādara ||
milata prema nahiṃ hṛdaya~ samātā| nayana stravata jala pulakita gātā ||
kapi tava darasa sakala dukha bīte| mile āju mohi rāma pirīte ||
bāra bāra būjhī kusalātā| to kahu~ deu~ kāha sunu bhrātā ||
ehi sandesa sarisa jaga māhīṃ| kari bicāra dekheu~ kachu nāhīm ||
nāhina tāta urina maiṃ tohī| aba prabhu carita sunāvahu mohī ||
taba hanumanta nāi pada māthā| kahe sakala raghupati guna gāthā ||
kahu kapi kabahu~ kṛpāla gosāīṃ| sumirahiṃ mohi dāsa kī nāīm ||
chaṃ. nija dāsa jyoṃ raghubaṃsabhūṣana kabahu~ mama sumirana kar yo|
suni bharata bacana binīta ati kapi pulakita tana carananhi par yo ||
raghubīra nija mukha jāsu guna gana kahata aga jaga nātha jo|
kāhe na hoi binīta parama punīta sadaguna sindhu so ||
do. rāma prāna priya nātha tumha satya bacana mama tāta|
puni puni milata bharata suni haraṣa na hṛdaya~ samāta || 2(ka) ||
so. bharata carana siru nāi turita gayu kapi rāma pahiṃ|
kahī kusala saba jāi haraṣi caleu prabhu jāna caḍha़i || 2(kha) ||
haraṣi bharata kosalapura āe| samācāra saba gurahi sunāe ||
puni mandira maha~ bāta janāī| āvata nagara kusala raghurāī ||
sunata sakala jananīṃ uṭhi dhāīṃ| kahi prabhu kusala bharata samujhāī ||
samācāra purabāsiṃha pāe| nara aru nāri haraṣi saba dhāe ||
dadhi durbā rocana phala phūlā| nava tulasī dala maṅgala mūlā ||
bhari bhari hema thāra bhāminī| gāvata caliṃ sindhu sindhuragāminī ||
je jaisehiṃ taisehiṃ uṭi dhāvahiṃ| bāla bṛddha kaha~ saṅga na lāvahim ||
eka ekanha kaha~ būjhahiṃ bhāī| tumha dekhe dayāla raghurāī ||
avadhapurī prabhu āvata jānī| bhī sakala sobhā kai khānī ||
bahi suhāvana tribidha samīrā| bhi sarajū ati nirmala nīrā ||
do. haraṣita gura parijana anuja bhūsura bṛnda sameta|
cale bharata mana prema ati sanmukha kṛpāniketa || 3(ka) ||
bahutaka caḍha़ī aṭārinha nirakhahiṃ gagana bimāna|
dekhi madhura sura haraṣita karahiṃ sumaṅgala gāna || 3(kha) ||
rākā sasi raghupati pura sindhu dekhi haraṣāna|
baḍha़yo kolāhala karata janu nāri taraṅga samāna || 3(ga) ||
ihā~ bhānukula kamala divākara| kapinha dekhāvata nagara manohara ||
sunu kapīsa aṅgada laṅkesā| pāvana purī rucira yaha desā ||
jadyapi saba baikuṇṭha bakhānā| beda purāna bidita jagu jānā ||
avadhapurī sama priya nahiṃ soū| yaha prasaṅga jāni kau koū ||
janmabhūmi mama purī suhāvani| uttara disi baha sarajū pāvani ||
jā majjana te binahiṃ prayāsā| mama samīpa nara pāvahiṃ bāsā ||
ati priya mohi ihā~ ke bāsī| mama dhāmadā purī sukha rāsī ||
haraṣe saba kapi suni prabhu bānī| dhanya avadha jo rāma bakhānī ||
do. āvata dekhi loga saba kṛpāsindhu bhagavāna|
nagara nikaṭa prabhu prereu utareu bhūmi bimāna || 4(ka) ||
utari kaheu prabhu puṣpakahi tumha kubera pahiṃ jāhu|
prerita rāma caleu so haraṣu birahu ati tāhu || 4(kha) ||
āe bharata saṅga saba logā| kṛsa tana śrīraghubīra biyogā ||
bāmadeva basiṣṭha munināyaka| dekhe prabhu mahi dhari dhanu sāyaka ||
dhāi dhare gura carana saroruha| anuja sahita ati pulaka tanoruha ||
bheṇṭi kusala būjhī munirāyā| hamareṃ kusala tumhārihiṃ dāyā ||
sakala dvijanha mili nāyu māthā| dharma dhurandhara raghukulanāthā ||
gahe bharata puni prabhu pada paṅkaja| namata jinhahi sura muni saṅkara aja ||
pare bhūmi nahiṃ uṭhata uṭhāe| bara kari kṛpāsindhu ura lāe ||
syāmala gāta roma bhe ṭhāḍha़e| nava rājīva nayana jala bāḍha़e ||
chaṃ. rājīva locana stravata jala tana lalita pulakāvali banī|
ati prema hṛdaya~ lagāi anujahi mile prabhu tribhuana dhanī ||
prabhu milata anujahi soha mo pahiṃ jāti nahiṃ upamā kahī|
janu prema aru siṅgāra tanu dhari mile bara suṣamā lahī || 1 ||
būjhata kṛpānidhi kusala bharatahi bacana begi na āvī|
sunu sivā so sukha bacana mana te bhinna jāna jo pāvī ||
aba kusala kausalanātha ārata jāni jana darasana diyo|
būḍa़ta biraha bārīsa kṛpānidhāna mohi kara gahi liyo || 2 ||
do. puni prabhu haraṣi satruhana bheṇṭe hṛdaya~ lagāi|
lachimana bharata mile taba parama prema dau bhāi || 5 ||
bharatānuja lachimana puni bheṇṭe| dusaha biraha sambhava dukha meṭe ||
sītā carana bharata siru nāvā| anuja sameta parama sukha pāvā ||
prabhu biloki haraṣe purabāsī| janita biyoga bipati saba nāsī ||
premātura saba loga nihārī| kautuka kīnha kṛpāla kharārī ||
amita rūpa pragaṭe tehi kālā| jathājoga mile sabahi kṛpālā ||
kṛpādṛṣṭi raghubīra bilokī| kie sakala nara nāri bisokī ||
chana mahiṃ sabahi mile bhagavānā| umā marama yaha kāhu~ na jānā ||
ehi bidhi sabahi sukhī kari rāmā| āgeṃ cale sīla guna dhāmā ||
kausalyādi mātu saba dhāī| nirakhi baccha janu dhenu lavāī ||
chaṃ. janu dhenu bālaka baccha taji gṛha~ carana bana parabasa gīṃ|
dina anta pura rukha stravata thana huṅkāra kari dhāvata bhī ||
ati prema saba mātu bheṭīṃ bacana mṛdu bahubidhi kahe|
gi biṣama biyoga bhava tinha haraṣa sukha aganita lahe ||
do. bheṭeu tanaya sumitrā~ rāma carana rati jāni|
rāmahi milata kaikeī hṛdaya~ bahuta sakucāni || 6(ka) ||
lachimana saba mātanha mili haraṣe āsiṣa pāi|
kaikei kaha~ puni puni mile mana kara chobhu na jāi || 6 ||
sāsunha sabani milī baidehī| carananhi lāgi haraṣu ati tehī ||
dehiṃ asīsa būjhi kusalātā| hoi acala tumhāra ahivātā ||
saba raghupati mukha kamala bilokahiṃ| maṅgala jāni nayana jala rokahim ||
kanaka thāra ārati utārahiṃ| bāra bāra prabhu gāta nihārahim ||
nānā bhā~ti nichāvari karahīṃ| paramānanda haraṣa ura bharahīm ||
kausalyā puni puni raghubīrahi| citavati kṛpāsindhu ranadhīrahi ||
hṛdaya~ bicārati bārahiṃ bārā| kavana bhā~ti laṅkāpati mārā ||
ati sukumāra jugala mere bāre| nisicara subhaṭa mahābala bhāre ||
do. lachimana aru sītā sahita prabhuhi bilokati mātu|
paramānanda magana mana puni puni pulakita gātu || 7 ||
laṅkāpati kapīsa nala nīlā| jāmavanta aṅgada subhasīlā ||
hanumadādi saba bānara bīrā| dhare manohara manuja sarīrā ||
bharata saneha sīla brata nemā| sādara saba baranahiṃ ati premā ||
dekhi nagarabāsiṃha kai rītī| sakala sarāhahi prabhu pada prītī ||
puni raghupati saba sakhā bolāe| muni pada lāgahu sakala sikhāe ||
gura basiṣṭa kulapūjya hamāre| inha kī kṛpā~ danuja rana māre ||
e saba sakhā sunahu muni mere| bhe samara sāgara kaha~ bere ||
mama hita lāgi janma inha hāre| bharatahu te mohi adhika piāre ||
suni prabhu bacana magana saba bhe| nimiṣa nimiṣa upajata sukha ne ||
do. kausalyā ke carananhi puni tinha nāyu mātha ||
āsiṣa dīnhe haraṣi tumha priya mama jimi raghunātha || 8(ka) ||
sumana bṛṣṭi nabha saṅkula bhavana cale sukhakanda|
caḍha़ī aṭārinha dekhahiṃ nagara nāri nara bṛnda || 8(kha) ||
kañcana kalasa bicitra sa~vāre| sabahiṃ dhare saji nija nija dvāre ||
bandanavāra patākā ketū| sabanhi banāe maṅgala hetū ||
bīthīṃ sakala sugandha siñcāī| gajamani raci bahu cauka purāī ||
nānā bhā~ti sumaṅgala sāje| haraṣi nagara nisāna bahu bāje ||
jaha~ taha~ nāri nichāvara karahīṃ| dehiṃ asīsa haraṣa ura bharahīm ||
kañcana thāra āratī nānā| jubatī sajeṃ karahiṃ subha gānā ||
karahiṃ āratī āratihara keṃ| raghukula kamala bipina dinakara kem ||
pura sobhā sampati kalyānā| nigama seṣa sāradā bakhānā ||
teu yaha carita dekhi ṭhagi rahahīṃ| umā tāsu guna nara kimi kahahīm ||
do. nāri kumudinīṃ avadha sara raghupati biraha dinesa|
asta bhe~ bigasata bhīṃ nirakhi rāma rākesa || 9(ka) ||
hohiṃ saguna subha bibidha bidhi bājahiṃ gagana nisāna|
pura nara nāri sanātha kari bhavana cale bhagavāna || 9(kha) ||
prabhu jānī kaikeī lajānī| prathama tāsu gṛha ge bhavānī ||
tāhi prabodhi bahuta sukha dīnhā| puni nija bhavana gavana hari kīnhā ||
kṛpāsindhu jaba mandira ge| pura nara nāri sukhī saba bhe ||
gura basiṣṭa dvija lie bulāī| āju sugharī sudina samudāī ||
saba dvija dehu haraṣi anusāsana| rāmacandra baiṭhahiṃ siṅghāsana ||
muni basiṣṭa ke bacana suhāe| sunata sakala bipranha ati bhāe ||
kahahiṃ bacana mṛdu bipra anekā| jaga abhirāma rāma abhiṣekā ||
aba munibara bilamba nahiṃ kīje| mahārāja kaha~ tilaka karījai ||
do. taba muni kaheu sumantra sana sunata caleu haraṣāi|
ratha aneka bahu bāji gaja turata sa~vāre jāi || 10(ka) ||
jaha~ taha~ dhāvana paṭhi puni maṅgala drabya magāi|
haraṣa sameta basiṣṭa pada puni siru nāyu āi || 10(kha) ||
navānhapārāyaṇa, āṭhavā~ viśrāma
avadhapurī ati rucira banāī| devanha sumana bṛṣṭi jhari lāī ||
rāma kahā sevakanha bulāī| prathama sakhanha anhavāvahu jāī ||
sunata bacana jaha~ taha~ jana dhāe| sugrīvādi turata anhavāe ||
puni karunānidhi bharatu ha~kāre| nija kara rāma jaṭā niruāre ||
anhavāe prabhu tīniu bhāī| bhagata bachala kṛpāla raghurāī ||
bharata bhāgya prabhu komalatāī| seṣa koṭi sata sakahiṃ na gāī ||
puni nija jaṭā rāma bibarāe| gura anusāsana māgi nahāe ||
kari majjana prabhu bhūṣana sāje| aṅga anaṅga dekhi sata lāje ||
do. sāsunha sādara jānakihi majjana turata karāi|
dibya basana bara bhūṣana a~ga a~ga saje banāi || 11(ka) ||
rāma bāma disi sobhati ramā rūpa guna khāni|
dekhi mātu saba haraṣīṃ janma suphala nija jāni || 11(kha) ||
sunu khagesa tehi avasara brahmā siva muni bṛnda|
caḍha़i bimāna āe saba sura dekhana sukhakanda || 11(ga) ||
prabhu biloki muni mana anurāgā| turata dibya siṅghāsana māgā ||
rabi sama teja so barani na jāī| baiṭhe rāma dvijanha siru nāī ||
janakasutā sameta raghurāī| pekhi praharaṣe muni samudāī ||
beda mantra taba dvijanha ucāre| nabha sura muni jaya jayati pukāre ||
prathama tilaka basiṣṭa muni kīnhā| puni saba bipranha āyasu dīnhā ||
suta biloki haraṣīṃ mahatārī| bāra bāra āratī utārī ||
bipranha dāna bibidha bidhi dīnhe| jācaka sakala ajācaka kīnhe ||
siṅghāsana para tribhuana sāī| dekhi suranha dundubhīṃ bajāīm ||
chaṃ. nabha dundubhīṃ bājahiṃ bipula gandharba kinnara gāvahīṃ|
nācahiṃ apacharā bṛnda paramānanda sura muni pāvahīm ||
bharatādi anuja bibhīṣanāṅgada hanumadādi sameta te|
gaheṃ chatra cāmara byajana dhanu asi carma sakti birājate || 1 ||
śrī sahita dinakara baṃsa būṣana kāma bahu chabi sohī|
nava ambudhara bara gāta ambara pīta sura mana mohī ||
mukuṭāṅgadādi bicitra bhūṣana aṅga aṅganhi prati saje|
ambhoja nayana bisāla ura bhuja dhanya nara nirakhanti je || 2 ||
do. vaha sobhā samāja sukha kahata na bani khagesa|
baranahiṃ sārada seṣa śruti so rasa jāna mahesa || 12(ka) ||
bhinna bhinna astuti kari ge sura nija nija dhāma|
bandī beṣa beda taba āe jaha~ śrīrāma || 12(kha) ||
prabhu sarbagya kīnha ati ādara kṛpānidhāna|
lakheu na kāhū~ marama kachu lage karana guna gāna || 12(ga) ||
chaṃ. jaya saguna nirguna rūpa anūpa bhūpa siromane|
dasakandharādi pracaṇḍa nisicara prabala khala bhuja bala hane ||
avatāra nara saṃsāra bhāra bibhañji dāruna dukha dahe|
jaya pranatapāla dayāla prabhu sañjukta sakti namāmahe || 1 ||
tava biṣama māyā basa surāsura nāga nara aga jaga hare|
bhava pantha bhramata amita divasa nisi kāla karma gunani bhare ||
je nātha kari karunā biloke tribidhi dukha te nirbahe|
bhava kheda chedana daccha hama kahu~ raccha rāma namāmahe || 2 ||
je gyāna māna bimatta tava bhava harani bhakti na ādarī|
te pāi sura durlabha padādapi parata hama dekhata harī ||
bisvāsa kari saba āsa parihari dāsa tava je hoi rahe|
japi nāma tava binu śrama tarahiṃ bhava nātha so samarāmahe || 3 ||
je carana siva aja pūjya raja subha parasi munipatinī tarī|
nakha nirgatā muni banditā treloka pāvani surasarī ||
dhvaja kulisa aṅkusa kañja juta bana phirata kaṇṭaka kina lahe|
pada kañja dvanda mukunda rāma ramesa nitya bhajāmahe || 4 ||
abyaktamūlamanādi taru tvaca cāri nigamāgama bhane|
ṣaṭa kandha sākhā pañca bīsa aneka parna sumana ghane ||
phala jugala bidhi kaṭu madhura beli akeli jehi āśrita rahe|
pallavata phūlata navala nita saṃsāra biṭapa namāmahe || 5 ||
je brahma ajamadvaitamanubhavagamya manapara dhyāvahīṃ|
te kahahu~ jānahu~ nātha hama tava saguna jasa nita gāvahīm ||
karunāyatana prabhu sadagunākara deva yaha bara māgahīṃ|
mana bacana karma bikāra taji tava carana hama anurāgahīm || 6 ||
do. saba ke dekhata bedanha binatī kīnhi udāra|
antardhāna bhe puni ge brahma āgāra || 13(ka) ||
bainateya sunu sambhu taba āe jaha~ raghubīra|
binaya karata gadagada girā pūrita pulaka sarīra || 13(kha) ||
chaṃ. jaya rāma ramāramanaṃ samanaṃ| bhava tāpa bhayākula pāhi janam ||
avadhesa suresa ramesa bibho| saranāgata māgata pāhi prabho || 1 ||
dasasīsa bināsana bīsa bhujā| kṛta dūri mahā mahi bhūri rujā ||
rajanīcara bṛnda pataṅga rahe| sara pāvaka teja pracaṇḍa dahe || 2 ||
mahi maṇḍala maṇḍana cārutaraṃ| dhṛta sāyaka cāpa niṣaṅga baram ||
mada moha mahā mamatā rajanī| tama puñja divākara teja anī || 3 ||
manajāta kirāta nipāta kie| mṛga loga kubhoga sarena hie ||
hati nātha anāthani pāhi hare| biṣayā bana pāva~ra bhūli pare || 4 ||
bahu roga biyoganhi loga he| bhavadaṅghri nirādara ke phala e ||
bhava sindhu agādha pare nara te| pada paṅkaja prema na je karate || 5 ||
ati dīna malīna dukhī nitahīṃ| jinha ke pada paṅkaja prīti nahīm ||
avalamba bhavanta kathā jinha ke || priya santa ananta sadā tinha kem || 6 ||
nahiṃ rāga na lobha na māna madā || tinha keṃ sama baibhava vā bipadā ||
ehi te tava sevaka hota mudā| muni tyāgata joga bharosa sadā || 7 ||
kari prema nirantara nema lie~| pada paṅkaja sevata suddha hie~ ||
sama māni nirādara ādarahī| saba santa sukhī bicaranti mahī || 8 ||
muni mānasa paṅkaja bhṛṅga bhaje| raghubīra mahā ranadhīra aje ||
tava nāma japāmi namāmi harī| bhava roga mahāgada māna arī || 9 ||
guna sīla kṛpā paramāyatanaṃ| pranamāmi nirantara śrīramanam ||
raghunanda nikandaya dvandvaghanaṃ| mahipāla bilokaya dīna janam || 10 ||
do. bāra bāra bara māgu~ haraṣi dehu śrīraṅga|
pada saroja anapāyanī bhagati sadā satasaṅga || 14(ka) ||
barani umāpati rāma guna haraṣi ge kailāsa|
taba prabhu kapinha divāe saba bidhi sukhaprada bāsa || 14(kha) ||
sunu khagapati yaha kathā pāvanī| tribidha tāpa bhava bhaya dāvanī ||
mahārāja kara subha abhiṣekā| sunata lahahiṃ nara birati bibekā ||
je sakāma nara sunahiṃ je gāvahiṃ| sukha sampati nānā bidhi pāvahim ||
sura durlabha sukha kari jaga māhīṃ| antakāla raghupati pura jāhīm ||
sunahiṃ bimukta birata aru biṣī| lahahiṃ bhagati gati sampati nī ||
khagapati rāma kathā maiṃ baranī| svamati bilāsa trāsa dukha haranī ||
birati bibeka bhagati dṛḍha़ karanī| moha nadī kaha~ sundara taranī ||
nita nava maṅgala kausalapurī| haraṣita rahahiṃ loga saba kurī ||
nita ni prīti rāma pada paṅkaja| sabakeṃ jinhahi namata siva muni aja ||
maṅgana bahu prakāra pahirāe| dvijanha dāna nānā bidhi pāe ||
do. brahmānanda magana kapi saba keṃ prabhu pada prīti|
jāta na jāne divasa tinha ge māsa ṣaṭa bīti || 15 ||
bisare gṛha sapanehu~ sudhi nāhīṃ| jimi paradroha santa mana māhī ||
taba raghupati saba sakhā bolāe| āi sabanhi sādara siru nāe ||
parama prīti samīpa baiṭhāre| bhagata sukhada mṛdu bacana ucāre ||
tumha ati kīnha mori sevakāī| mukha para kehi bidhi karauṃ baḍa़āī ||
tāte mohi tumha ati priya lāge| mama hita lāgi bhavana sukha tyāge ||
anuja rāja sampati baidehī| deha geha parivāra sanehī ||
saba mama priya nahiṃ tumhahi samānā| mṛṣā na kahu~ mora yaha bānā ||
saba ke priya sevaka yaha nītī| moreṃ adhika dāsa para prītī ||
do. aba gṛha jāhu sakhā saba bhajehu mohi dṛḍha़ nema|
sadā sarbagata sarbahita jāni karehu ati prema || 16 ||
suni prabhu bacana magana saba bhe| ko hama kahā~ bisari tana ge ||
ekaṭaka rahe jori kara āge| sakahiṃ na kachu kahi ati anurāge ||
parama prema tinha kara prabhu dekhā| kahā bibidha bidhi gyāna biseṣā ||
prabhu sanmukha kachu kahana na pārahiṃ| puni puni carana saroja nihārahim ||
taba prabhu bhūṣana basana magāe| nānā raṅga anūpa suhāe ||
sugrīvahi prathamahiṃ pahirāe| basana bharata nija hātha banāe ||
prabhu prerita lachimana pahirāe| laṅkāpati raghupati mana bhāe ||
aṅgada baiṭha rahā nahiṃ ḍolā| prīti dekhi prabhu tāhi na bolā ||
do. jāmavanta nīlādi saba pahirāe raghunātha|
hiya~ dhari rāma rūpa saba cale nāi pada mātha || 17(ka) ||
taba aṅgada uṭhi nāi siru sajala nayana kara jori|
ati binīta boleu bacana manahu~ prema rasa bori || 17(kha) ||
sunu sarbagya kṛpā sukha sindho| dīna dayākara ārata bandho ||
maratī bera nātha mohi bālī| gayu tumhārehi koñcheṃ ghālī ||
asarana sarana biradu sambhārī| mohi jani tajahu bhagata hitakārī ||
moreṃ tumha prabhu gura pitu mātā| jāu~ kahā~ taji pada jalajātā ||
tumhahi bicāri kahahu naranāhā| prabhu taji bhavana kāja mama kāhā ||
bālaka gyāna buddhi bala hīnā| rākhahu sarana nātha jana dīnā ||
nīci ṭahala gṛha kai saba karihu~| pada paṅkaja biloki bhava tarihu~ ||
asa kahi carana pareu prabhu pāhī| aba jani nātha kahahu gṛha jāhī ||
do. aṅgada bacana binīta suni raghupati karunā sīṃva|
prabhu uṭhāi ura lāyu sajala nayana rājīva || 18(ka) ||
nija ura māla basana mani bālitanaya pahirāi|
bidā kīnhi bhagavāna taba bahu prakāra samujhāi || 18(kha) ||
bharata anuja saumitra sametā| paṭhavana cale bhagata kṛta cetā ||
aṅgada hṛdaya~ prema nahiṃ thorā| phiri phiri citava rāma kīṃ orā ||
bāra bāra kara daṇḍa pranāmā| mana asa rahana kahahiṃ mohi rāmā ||
rāma bilokani bolani calanī| sumiri sumiri socata ha~si milanī ||
prabhu rukha dekhi binaya bahu bhāṣī| caleu hṛdaya~ pada paṅkaja rākhī ||
ati ādara saba kapi pahu~cāe| bhāinha sahita bharata puni āe ||
taba sugrīva carana gahi nānā| bhā~ti binaya kīnhe hanumānā ||
dina dasa kari raghupati pada sevā| puni tava carana dekhihu~ devā ||
punya puñja tumha pavanakumārā| sevahu jāi kṛpā āgārā ||
asa kahi kapi saba cale turantā| aṅgada kahi sunahu hanumantā ||
do. kahehu daṇḍavata prabhu saiṃ tumhahi kahu~ kara jori|
bāra bāra raghunāyakahi surati karāehu mori || 19(ka) ||
asa kahi caleu bālisuta phiri āyu hanumanta|
tāsu prīti prabhu sana kahi magana bhe bhagavanta || !9(kha) ||
kulisahu cāhi kaṭhora ati komala kusumahu cāhi|
citta khagesa rāma kara samujhi pari kahu kāhi || 19(ga) ||
puni kṛpāla liyo boli niṣādā| dīnhe bhūṣana basana prasādā ||
jāhu bhavana mama sumirana karehū| mana krama bacana dharma anusarehū ||
tumha mama sakhā bharata sama bhrātā| sadā rahehu pura āvata jātā ||
bacana sunata upajā sukha bhārī| pareu carana bhari locana bārī ||
carana nalina ura dhari gṛha āvā| prabhu subhāu parijananhi sunāvā ||
raghupati carita dekhi purabāsī| puni puni kahahiṃ dhanya sukharāsī ||
rāma rāja baiṇṭheṃ trelokā| haraṣita bhe ge saba sokā ||
bayaru na kara kāhū sana koī| rāma pratāpa biṣamatā khoī ||
do. baranāśrama nija nija dharama banirata beda patha loga|
calahiṃ sadā pāvahiṃ sukhahi nahiṃ bhaya soka na roga || 20 ||
daihika daivika bhautika tāpā| rāma rāja nahiṃ kāhuhi byāpā ||
saba nara karahiṃ paraspara prītī| calahiṃ svadharma nirata śruti nītī ||
cāriu carana dharma jaga māhīṃ| pūri rahā sapanehu~ agha nāhīm ||
rāma bhagati rata nara aru nārī| sakala parama gati ke adhikārī ||
alpamṛtyu nahiṃ kavaniu pīrā| saba sundara saba biruja sarīrā ||
nahiṃ daridra kau dukhī na dīnā| nahiṃ kau abudha na lacchana hīnā ||
saba nirdambha dharmarata punī| nara aru nāri catura saba gunī ||
saba gunagya paṇḍita saba gyānī| saba kṛtagya nahiṃ kapaṭa sayānī ||
do. rāma rāja nabhagesa sunu sacarācara jaga māhim ||
kāla karma subhāva guna kṛta dukha kāhuhi nāhim || 21 ||
bhūmi sapta sāgara mekhalā| eka bhūpa raghupati kosalā ||
bhuana aneka roma prati jāsū| yaha prabhutā kachu bahuta na tāsū ||
so mahimā samujhata prabhu kerī| yaha baranata hīnatā ghanerī ||
sau mahimā khagesa jinha jānī| phirī ehiṃ carita tinhahu~ rati mānī ||
sau jāne kara phala yaha līlā| kahahiṃ mahā munibara damasīlā ||
rāma rāja kara sukha sampadā| barani na saki phanīsa sāradā ||
saba udāra saba para upakārī| bipra carana sevaka nara nārī ||
ekanāri brata rata saba jhārī| te mana baca krama pati hitakārī ||
do. daṇḍa jatinha kara bheda jaha~ nartaka nṛtya samāja|
jītahu manahi sunia asa rāmacandra keṃ rāja || 22 ||
phūlahiṃ pharahiṃ sadā taru kānana| rahahi eka sa~ga gaja pañcānana ||
khaga mṛga sahaja bayaru bisarāī| sabanhi paraspara prīti baḍha़āī ||
kūjahiṃ khaga mṛga nānā bṛndā| abhaya carahiṃ bana karahiṃ anandā ||
sītala surabhi pavana baha mandā| gūñjata ali lai cali makarandā ||
latā biṭapa māgeṃ madhu cavahīṃ| manabhāvato dhenu paya stravahīm ||
sasi sampanna sadā raha dharanī| tretā~ bhi kṛtajuga kai karanī ||
pragaṭīṃ girinha bibidha mani khānī| jagadātamā bhūpa jaga jānī ||
saritā sakala bahahiṃ bara bārī| sītala amala svāda sukhakārī ||
sāgara nija marajādā~ rahahīṃ| ḍārahiṃ ratna taṭanhi nara lahahīm ||
sarasija saṅkula sakala taḍa़āgā| ati prasanna dasa disā bibhāgā ||
do. bidhu mahi pūra mayūkhanhi rabi tapa jetanehi kāja|
māgeṃ bārida dehiṃ jala rāmacandra ke rāja || 23 ||
koṭinha bājimedha prabhu kīnhe| dāna aneka dvijanha kaha~ dīnhe ||
śruti patha pālaka dharma dhurandhara| gunātīta aru bhoga purandara ||
pati anukūla sadā raha sītā| sobhā khāni susīla binītā ||
jānati kṛpāsindhu prabhutāī| sevati carana kamala mana lāī ||
jadyapi gṛha~ sevaka sevakinī| bipula sadā sevā bidhi gunī ||
nija kara gṛha paricarajā karī| rāmacandra āyasu anusarī ||
jehi bidhi kṛpāsindhu sukha māni| soi kara śrī sevā bidhi jāni ||
kausalyādi sāsu gṛha māhīṃ| sevi sabanhi māna mada nāhīm ||
umā ramā brahmādi banditā| jagadambā santatamaninditā ||
do. jāsu kṛpā kaṭācchu sura cāhata citava na soi|
rāma padārabinda rati karati subhāvahi khoi || 24 ||
sevahiṃ sānakūla saba bhāī| rāma carana rati ati adhikāī ||
prabhu mukha kamala bilokata rahahīṃ| kabahu~ kṛpāla hamahi kachu kahahīm ||
rāma karahiṃ bhrātanha para prītī| nānā bhā~ti sikhāvahiṃ nītī ||
haraṣita rahahiṃ nagara ke logā| karahiṃ sakala sura durlabha bhogā ||
ahanisi bidhihi manāvata rahahīṃ| śrīraghubīra carana rati cahahīm ||
dui suta sundara sītā~ jāe| lava kusa beda purānanha gāe ||
dau bijī binī guna mandira| hari pratibimba manahu~ ati sundara ||
dui dui suta saba bhrātanha kere| bhe rūpa guna sīla ghanere ||
do. gyāna girā gotīta aja māyā mana guna pāra|
soi saccidānanda ghana kara nara carita udāra || 25 ||
prātakāla sarū kari majjana| baiṭhahiṃ sabhā~ saṅga dvija sajjana ||
beda purāna basiṣṭa bakhānahiṃ| sunahiṃ rāma jadyapi saba jānahim ||
anujanha sañjuta bhojana karahīṃ| dekhi sakala jananīṃ sukha bharahīm ||
bharata satruhana donu bhāī| sahita pavanasuta upabana jāī ||
būjhahiṃ baiṭhi rāma guna gāhā| kaha hanumāna sumati avagāhā ||
sunata bimala guna ati sukha pāvahiṃ| bahuri bahuri kari binaya kahāvahim ||
saba keṃ gṛha gṛha hohiṃ purānā| rāmacarita pāvana bidhi nānā ||
nara aru nāri rāma guna gānahiṃ| karahiṃ divasa nisi jāta na jānahim ||
do. avadhapurī bāsiṃha kara sukha sampadā samāja|
sahasa seṣa nahiṃ kahi sakahiṃ jaha~ nṛpa rāma birāja || 26 ||
nāradādi sanakādi munīsā| darasana lāgi kosalādhīsā ||
dina prati sakala ajodhyā āvahiṃ| dekhi nagaru birāgu bisarāvahim ||
jātarūpa mani racita aṭārīṃ| nānā raṅga rucira gaca ḍhārīm ||
pura cahu~ pāsa koṭa ati sundara| race ka~gūrā raṅga raṅga bara ||
nava graha nikara anīka banāī| janu gherī amarāvati āī ||
mahi bahu raṅga racita gaca kā~cā| jo biloki munibara mana nācā ||
dhavala dhāma ūpara nabha cumbata| kalasa manahu~ rabi sasi duti nindata ||
bahu mani racita jharokhā bhrājahiṃ| gṛha gṛha prati mani dīpa birājahim ||
chaṃ. mani dīpa rājahiṃ bhavana bhrājahiṃ deharīṃ bidruma racī|
mani khambha bhīti birañci biracī kanaka mani marakata khacī ||
sundara manohara mandirāyata ajira rucira phaṭika race|
prati dvāra dvāra kapāṭa puraṭa banāi bahu bajranhi khace ||
do. cāru citrasālā gṛha gṛha prati likhe banāi|
rāma carita je nirakha muni te mana lehiṃ corāi || 27 ||
sumana bāṭikā sabahiṃ lagāī| bibidha bhā~ti kari jatana banāī ||
latā lalita bahu jāti suhāī| phūlahiṃ sadā baṃsata ki nāī ||
guñjata madhukara mukhara manohara| māruta tribidha sadā baha sundara ||
nānā khaga bālakanhi jiāe| bolata madhura uḍa़āta suhāe ||
mora haṃsa sārasa pārāvata| bhavanani para sobhā ati pāvata ||
jaha~ taha~ dekhahiṃ nija parichāhīṃ| bahu bidhi kūjahiṃ nṛtya karāhīm ||
suka sārikā paḍha़āvahiṃ bālaka| kahahu rāma raghupati janapālaka ||
rāja duāra sakala bidhi cārū| bīthīṃ cauhaṭa rūcira bajārū ||
chaṃ. bājāra rucira na bani baranata bastu binu gatha pāie|
jaha~ bhūpa ramānivāsa taha~ kī sampadā kimi gāie ||
baiṭhe bajāja sarāpha banika aneka manahu~ kubera te|
saba sukhī saba saccarita sundara nāri nara sisu jaraṭha je ||
do. uttara disi sarajū baha nirmala jala gambhīra|
bā~dhe ghāṭa manohara svalpa paṅka nahiṃ tīra || 28 ||
dūri pharāka rucira so ghāṭā| jaha~ jala piahiṃ bāji gaja ṭhāṭā ||
panighaṭa parama manohara nānā| tahā~ na puruṣa karahiṃ asnānā ||
rājaghāṭa saba bidhi sundara bara| majjahiṃ tahā~ barana cāriu nara ||
tīra tīra devanha ke mandira| cahu~ disi tinha ke upabana sundara ||
kahu~ kahu~ saritā tīra udāsī| basahiṃ gyāna rata muni sannyāsī ||
tīra tīra tulasikā suhāī| bṛnda bṛnda bahu muninha lagāī ||
pura sobhā kachu barani na jāī| bāhera nagara parama rucirāī ||
dekhata purī akhila agha bhāgā| bana upabana bāpikā taḍa़āgā ||
chaṃ. bāpīṃ taḍa़āga anūpa kūpa manoharāyata sohahīṃ|
sopāna sundara nīra nirmala dekhi sura muni mohahīm ||
bahu raṅga kañja aneka khaga kūjahiṃ madhupa guñjārahīṃ|
ārāma ramya pikādi khaga rava janu pathika haṅkārahīm ||
do. ramānātha jaha~ rājā so pura barani ki jāi|
animādika sukha sampadā rahīṃ avadha saba chāi || 29 ||
jaha~ taha~ nara raghupati guna gāvahiṃ| baiṭhi parasapara ihi sikhāvahim ||
bhajahu pranata pratipālaka rāmahi| sobhā sīla rūpa guna dhāmahi ||
jalaja bilocana syāmala gātahi| palaka nayana iva sevaka trātahi ||
dhṛta sara rucira cāpa tūnīrahi| santa kañja bana rabi ranadhīrahi ||
kāla karāla byāla khagarājahi| namata rāma akāma mamatā jahi ||
lobha moha mṛgajūtha kirātahi| manasija kari hari jana sukhadātahi ||
saṃsaya soka nibiḍa़ tama bhānuhi| danuja gahana ghana dahana kṛsānuhi ||
janakasutā sameta raghubīrahi| kasa na bhajahu bhañjana bhava bhīrahi ||
bahu bāsanā masaka hima rāsihi| sadā ekarasa aja abināsihi ||
muni rañjana bhañjana mahi bhārahi| tulasidāsa ke prabhuhi udārahi ||
do. ehi bidhi nagara nāri nara karahiṃ rāma guna gāna|
sānukūla saba para rahahiṃ santata kṛpānidhāna || 30 ||
jaba te rāma pratāpa khagesā| udita bhayu ati prabala dinesā ||
pūri prakāsa raheu tihu~ lokā| bahutenha sukha bahutana mana sokā ||
jinhahi soka te kahu~ bakhānī| prathama abidyā nisā nasānī ||
agha ulūka jaha~ tahā~ lukāne| kāma krodha kairava sakucāne ||
bibidha karma guna kāla subhAU| e cakora sukha lahahiṃ na kAU ||
matsara māna moha mada corā| inha kara hunara na kavanihu~ orā ||
dharama taḍa़āga gyāna bigyānā| e paṅkaja bikase bidhi nānā ||
sukha santoṣa birāga bibekā| bigata soka e koka anekā ||
do. yaha pratāpa rabi jākeṃ ura jaba kari prakāsa|
pachile bāḍha़hiṃ prathama je kahe te pāvahiṃ nāsa || 31 ||
bhrātanha sahita rāmu eka bārā| saṅga parama priya pavanakumārā ||
sundara upabana dekhana ge| saba taru kusumita pallava ne ||
jāni samaya sanakādika āe| teja puñja guna sīla suhāe ||
brahmānanda sadā layalīnā| dekhata bālaka bahukālīnā ||
rūpa dhareṃ janu cāriu bedā| samadarasī muni bigata bibhedā ||
āsā basana byasana yaha tinhahīṃ| raghupati carita hoi taha~ sunahīm ||
tahā~ rahe sanakādi bhavānī| jaha~ ghaṭasambhava munibara gyānī ||
rāma kathā munibara bahu baranī| gyāna joni pāvaka jimi aranī ||
do. dekhi rāma muni āvata haraṣi daṇḍavata kīnha|
svāgata pū~chi pīta paṭa prabhu baiṭhana kaha~ dīnha || 32 ||
kīnha daṇḍavata tīniu~ bhāī| sahita pavanasuta sukha adhikāī ||
muni raghupati chabi atula bilokī| bhe magana mana sake na rokī ||
syāmala gāta saroruha locana| sundaratā mandira bhava mocana ||
ekaṭaka rahe nimeṣa na lāvahiṃ| prabhu kara joreṃ sīsa navāvahim ||
tinha kai dasā dekhi raghubīrā| stravata nayana jala pulaka sarīrā ||
kara gahi prabhu munibara baiṭhāre| parama manohara bacana ucāre ||
āju dhanya maiṃ sunahu munīsā| tumhareṃ darasa jāhiṃ agha khīsā ||
baḍa़e bhāga pāiba satasaṅgā| binahiṃ prayāsa hohiṃ bhava bhaṅgā ||
do. santa saṅga apabarga kara kāmī bhava kara pantha|
kahahi santa kabi kobida śruti purāna sadagrantha || 33 ||
suni prabhu bacana haraṣi muni cārī| pulakita tana astuti anusārī ||
jaya bhagavanta ananta anāmaya| anagha aneka eka karunāmaya ||
jaya nirguna jaya jaya guna sāgara| sukha mandira sundara ati nāgara ||
jaya indirā ramana jaya bhūdhara| anupama aja anādi sobhākara ||
gyāna nidhāna amāna mānaprada| pāvana sujasa purāna beda bada ||
tagya kṛtagya agyatā bhañjana| nāma aneka anāma nirañjana ||
sarba sarbagata sarba urālaya| basasi sadā hama kahu~ paripālaya ||
dvanda bipati bhava phanda bibhañjaya| hradi basi rāma kāma mada gañjaya ||
do. paramānanda kṛpāyatana mana paripūrana kāma|
prema bhagati anapāyanī dehu hamahi śrīrāma || 34 ||
dehu bhagati raghupati ati pāvani| tribidha tāpa bhava dāpa nasāvani ||
pranata kāma suradhenu kalapataru| hoi prasanna dījai prabhu yaha baru ||
bhava bāridhi kumbhaja raghunāyaka| sevata sulabha sakala sukha dāyaka ||
mana sambhava dāruna dukha dāraya| dīnabandhu samatā bistāraya ||
āsa trāsa iriṣādi nivāraka| binaya bibeka birati bistāraka ||
bhūpa mauli mana maṇḍana dharanī| dehi bhagati saṃsṛti sari taranī ||
muni mana mānasa haṃsa nirantara| carana kamala bandita aja saṅkara ||
raghukula ketu setu śruti racchaka| kāla karama subhāu guna bhacchaka ||
tārana tarana harana saba dūṣana| tulasidāsa prabhu tribhuvana bhūṣana ||
do. bāra bāra astuti kari prema sahita siru nāi|
brahma bhavana sanakādi ge ati abhīṣṭa bara pāi || 35 ||
sanakādika bidhi loka sidhāe| bhrātanha rāma carana siru nāe ||
pūchata prabhuhi sakala sakucāhīṃ| citavahiṃ saba mārutasuta pāhīm ||
suni cahahiṃ prabhu mukha kai bānī| jo suni hoi sakala bhrama hānī ||
antarajāmī prabhu sabha jānā| būjhata kahahu kāha hanumānā ||
jori pāni kaha taba hanumantā| sunahu dīnadayāla bhagavantā ||
nātha bharata kachu pū~chana cahahīṃ| prasna karata mana sakucata ahahīm ||
tumha jānahu kapi mora subhAU| bharatahi mohi kachu antara kAU ||
suni prabhu bacana bharata gahe caranā| sunahu nātha pranatārati haranā ||
do. nātha na mohi sandeha kachu sapanehu~ soka na moha|
kevala kṛpā tumhārihi kṛpānanda sandoha || 36 ||
karu~ kṛpānidhi eka ḍhiṭhāī| maiṃ sevaka tumha jana sukhadāī ||
santanha kai mahimā raghurāī| bahu bidhi beda purānanha gāī ||
śrīmukha tumha puni kīnhi baḍa़āī| tinha para prabhuhi prīti adhikāī ||
sunā cahu~ prabhu tinha kara lacchana| kṛpāsindhu guna gyāna bicacchana ||
santa asanta bheda bilagāī| pranatapāla mohi kahahu bujhāī ||
santanha ke lacchana sunu bhrātā| aganita śruti purāna bikhyātā ||
santa asantanhi kai asi karanī| jimi kuṭhāra candana ācaranī ||
kāṭi parasu malaya sunu bhāī| nija guna dei sugandha basāī ||
do. tāte sura sīsanha caḍha़ta jaga ballabha śrīkhaṇḍa|
anala dāhi pīṭata ghanahiṃ parasu badana yaha daṇḍa || 37 ||
biṣaya alampaṭa sīla gunākara| para dukha dukha sukha sukha dekhe para ||
sama abhūtaripu bimada birāgī| lobhāmaraṣa haraṣa bhaya tyāgī ||
komalacita dīnanha para dāyā| mana baca krama mama bhagati amāyā ||
sabahi mānaprada āpu amānī| bharata prāna sama mama te prānī ||
bigata kāma mama nāma parāyana| sānti birati binatī muditāyana ||
sītalatā saralatā mayatrī| dvija pada prīti dharma janayatrī ||
e saba lacchana basahiṃ jāsu ura| jānehu tāta santa santata phura ||
sama dama niyama nīti nahiṃ ḍolahiṃ| paruṣa bacana kabahū~ nahiṃ bolahim ||
do. nindā astuti ubhaya sama mamatā mama pada kañja|
te sajjana mama prānapriya guna mandira sukha puñja || 38 ||
sanahu asantanha kera subhAU| bhūlehu~ saṅgati karia na kAU ||
tinha kara saṅga sadā dukhadāī| jimi kalapahi ghāli harahāī ||
khalanha hṛdaya~ ati tāpa biseṣī| jarahiṃ sadā para sampati dekhī ||
jaha~ kahu~ nindā sunahiṃ parāī| haraṣahiṃ manahu~ parī nidhi pāī ||
kāma krodha mada lobha parāyana| nirdaya kapaṭī kuṭila malāyana ||
bayaru akārana saba kāhū soṃ| jo kara hita anahita tāhū som ||
jhūṭhi lenā jhūṭhi denā| jhūṭhi bhojana jhūṭha cabenā ||
bolahiṃ madhura bacana jimi morā| khāi mahā ati hṛdaya kaṭhorā ||
do. para drohī para dāra rata para dhana para apabāda|
te nara pā~vara pāpamaya deha dhareṃ manujāda || 39 ||
lobhi oḍha़na lobhi ḍāsana| sistrodara para jamapura trāsa na ||
kāhū kī jauṃ sunahiṃ baḍa़āī| svāsa lehiṃ janu jūḍa़ī āī ||
jaba kāhū kai dekhahiṃ bipatī| sukhī bhe mānahu~ jaga nṛpatī ||
svāratha rata parivāra birodhī| lampaṭa kāma lobha ati krodhī ||
mātu pitā gura bipra na mānahiṃ| āpu ge aru ghālahiṃ ānahim ||
karahiṃ moha basa droha parāvā| santa saṅga hari kathā na bhāvā ||
avaguna sindhu mandamati kāmī| beda bidūṣaka paradhana svāmī ||
bipra droha para droha biseṣā| dambha kapaṭa jiya~ dhareṃ subeṣā ||
do. aise adhama manuja khala kṛtajuga tretā nāhiṃ|
dvāpara kachuka bṛnda bahu hoihahiṃ kalijuga māhim || 40 ||
para hita sarisa dharma nahiṃ bhāī| para pīḍa़ā sama nahiṃ adhamāī ||
nirnaya sakala purāna beda kara| kaheu~ tāta jānahiṃ kobida nara ||
nara sarīra dhari je para pīrā| karahiṃ te sahahiṃ mahā bhava bhīrā ||
karahiṃ moha basa nara agha nānā| svāratha rata paraloka nasānā ||
kālarūpa tinha kaha~ maiṃ bhrātā| subha aru asubha karma phala dātā ||
asa bicāri je parama sayāne| bhajahiṃ mohi saṃsṛta dukha jāne ||
tyāgahiṃ karma subhāsubha dāyaka| bhajahiṃ mohi sura nara muni nāyaka ||
santa asantanha ke guna bhāṣe| te na parahiṃ bhava jinha lakhi rākhe ||
do. sunahu tāta māyā kṛta guna aru doṣa aneka|
guna yaha ubhaya na dekhiahiṃ dekhia so abibeka || 41 ||
śrīmukha bacana sunata saba bhāī| haraṣe prema na hṛdaya~ samāī ||
karahiṃ binaya ati bārahiṃ bārā| hanūmāna hiya~ haraṣa apārā ||
puni raghupati nija mandira ge| ehi bidhi carita karata nita ne ||
bāra bāra nārada muni āvahiṃ| carita punīta rāma ke gāvahim ||
nita nava carana dekhi muni jāhīṃ| brahmaloka saba kathā kahāhīm ||
suni birañci atisaya sukha mānahiṃ| puni puni tāta karahu guna gānahim ||
sanakādika nāradahi sarāhahiṃ| jadyapi brahma nirata muni āhahim ||
suni guna gāna samādhi bisārī || sādara sunahiṃ parama adhikārī ||
do. jīvanamukta brahmapara carita sunahiṃ taji dhyāna|
je hari kathā~ na karahiṃ rati tinha ke hiya pāṣāna || 42 ||
eka bāra raghunātha bolāe| gura dvija purabāsī saba āe ||
baiṭhe gura muni aru dvija sajjana| bole bacana bhagata bhava bhañjana ||
sanahu sakala purajana mama bānī| kahu~ na kachu mamatā ura ānī ||
nahiṃ anīti nahiṃ kachu prabhutāī| sunahu karahu jo tumhahi sohāī ||
soi sevaka priyatama mama soī| mama anusāsana mānai joī ||
jauṃ anīti kachu bhāṣauṃ bhāī| tauṃ mohi barajahu bhaya bisarāī ||
baḍa़eṃ bhāga mānuṣa tanu pāvā| sura durlabha saba granthinha gāvā ||
sādhana dhāma moccha kara dvārā| pāi na jehiṃ paraloka sa~vārā ||
do. so paratra dukha pāvi sira dhuni dhuni pachitāi|
kālahi karmahi īsvarahi mithyā doṣa lagāi || 43 ||
ehi tana kara phala biṣaya na bhāī| svargu svalpa anta dukhadāī ||
nara tanu pāi biṣaya~ mana dehīṃ| palaṭi sudhā te saṭha biṣa lehīm ||
tāhi kabahu~ bhala kahi na koī| guñjā grahi parasa mani khoī ||
ākara cāri laccha caurāsī| joni bhramata yaha jiva abināsī ||
phirata sadā māyā kara prerā| kāla karma subhāva guna gherā ||
kabahu~ka kari karunā nara dehī| deta īsa binu hetu sanehī ||
nara tanu bhava bāridhi kahu~ bero| sanmukha maruta anugraha mero ||
karanadhāra sadagura dṛḍha़ nāvā| durlabha sāja sulabha kari pāvā ||
do. jo na tarai bhava sāgara nara samāja asa pāi|
so kṛta nindaka mandamati ātmāhana gati jāi || 44 ||
jauṃ paraloka ihā~ sukha cahahū| suni mama bacana hrṛdaya~ dṛḍha़ gahahū ||
sulabha sukhada māraga yaha bhāī| bhagati mori purāna śruti gāī ||
gyāna agama pratyūha anekā| sādhana kaṭhina na mana kahu~ ṭekā ||
karata kaṣṭa bahu pāvi koū| bhakti hīna mohi priya nahiṃ soū ||
bhakti sutantra sakala sukha khānī| binu satasaṅga na pāvahiṃ prānī ||
punya puñja binu milahiṃ na santā| satasaṅgati saṃsṛti kara antā ||
punya eka jaga mahu~ nahiṃ dūjā| mana krama bacana bipra pada pūjā ||
sānukūla tehi para muni devā| jo taji kapaṭu kari dvija sevā ||
do. auru eka guputa mata sabahi kahu~ kara jori|
saṅkara bhajana binā nara bhagati na pāvi mori || 45 ||
kahahu bhagati patha kavana prayāsā| joga na makha japa tapa upavāsā ||
sarala subhāva na mana kuṭilāī| jathā lābha santoṣa sadāī ||
mora dāsa kahāi nara āsā| kari tau kahahu kahā bisvāsā ||
bahuta kahu~ kā kathā baḍha़āī| ehi ācarana basya maiṃ bhāī ||
baira na bigraha āsa na trāsā| sukhamaya tāhi sadā saba āsā ||
anārambha aniketa amānī| anagha aroṣa daccha bigyānī ||
prīti sadā sajjana saṃsargā| tṛna sama biṣaya svarga apabargā ||
bhagati paccha haṭha nahiṃ saṭhatāī| duṣṭa tarka saba dūri bahāī ||
do. mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha|
tā kara sukha soi jāni parānanda sandoha || 46 ||
sunata sudhāsama bacana rāma ke| gahe sabani pada kṛpādhāma ke ||
janani janaka gura bandhu hamāre| kṛpā nidhāna prāna te pyāre ||
tanu dhanu dhāma rāma hitakārī| saba bidhi tumha pranatārati hārī ||
asi sikha tumha binu dei na koū| mātu pitā svāratha rata oū ||
hetu rahita jaga juga upakārī| tumha tumhāra sevaka asurārī ||
svāratha mīta sakala jaga māhīṃ| sapanehu~ prabhu paramāratha nāhīm ||
sabake bacana prema rasa sāne| suni raghunātha hṛdaya~ haraṣāne ||
nija nija gṛha ge āyasu pāī| baranata prabhu batakahī suhāī ||
do. -umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa|
brahma saccidānanda ghana raghunāyaka jaha~ bhūpa || 47 ||
eka bāra basiṣṭa muni āe| jahā~ rāma sukhadhāma suhāe ||
ati ādara raghunāyaka kīnhā| pada pakhāri pādodaka līnhā ||
rāma sunahu muni kaha kara jorī| kṛpāsindhu binatī kachu morī ||
dekhi dekhi ācarana tumhārā| hota moha mama hṛdaya~ apārā ||
mahimā amita beda nahiṃ jānā| maiṃ kehi bhā~ti kahu~ bhagavānā ||
uparohitya karma ati mandā| beda purāna sumṛti kara nindā ||
jaba na leu~ maiṃ taba bidhi mohī| kahā lābha āgeṃ suta tohī ||
paramātamā brahma nara rūpā| hoihi raghukula bhūṣana bhūpā ||
do. -taba maiṃ hṛdaya~ bicārā joga jagya brata dāna|
jā kahu~ karia so paihu~ dharma na ehi sama āna || 48 ||
japa tapa niyama joga nija dharmā| śruti sambhava nānā subha karmā ||
gyāna dayā dama tīratha majjana| jaha~ lagi dharma kahata śruti sajjana ||
āgama nigama purāna anekā| paḍha़e sune kara phala prabhu ekā ||
taba pada paṅkaja prīti nirantara| saba sādhana kara yaha phala sundara ||
chūṭi mala ki malahi ke dhoe~| ghṛta ki pāva koi bāri biloe~ ||
prema bhagati jala binu raghurāī| abhiantara mala kabahu~ na jāī ||
soi sarbagya tagya soi paṇḍita| soi guna gṛha bigyāna akhaṇḍita ||
daccha sakala lacchana juta soī| jākeṃ pada saroja rati hoī ||
do. nātha eka bara māgu~ rāma kṛpā kari dehu|
janma janma prabhu pada kamala kabahu~ ghaṭai jani nehu || 49 ||
asa kahi muni basiṣṭa gṛha āe| kṛpāsindhu ke mana ati bhāe ||
hanūmāna bharatādika bhrātā| saṅga lie sevaka sukhadātā ||
puni kṛpāla pura bāhera ge| gaja ratha turaga magāvata bhe ||
dekhi kṛpā kari sakala sarāhe| die ucita jinha jinha tei cāhe ||
harana sakala śrama prabhu śrama pāī| ge jahā~ sītala ava~rāī ||
bharata dīnha nija basana ḍasāī| baiṭhe prabhu sevahiṃ saba bhāī ||
mārutasuta taba mārūta karī| pulaka bapuṣa locana jala bharī ||
hanūmāna sama nahiṃ baḍa़bhāgī| nahiṃ kau rāma carana anurāgī ||
girijā jāsu prīti sevakāī| bāra bāra prabhu nija mukha gāī ||
do. tehiṃ avasara muni nārada āe karatala bīna|
gāvana lage rāma kala kīrati sadā nabīna || 50 ||
māmavalokaya paṅkaja locana| kṛpā bilokani soca bimocana ||
nīla tāmarasa syāma kāma ari| hṛdaya kañja makaranda madhupa hari ||
jātudhāna barūtha bala bhañjana| muni sajjana rañjana agha gañjana ||
bhūsura sasi nava bṛnda balāhaka| asarana sarana dīna jana gāhaka ||
bhuja bala bipula bhāra mahi khaṇḍita| khara dūṣana birādha badha paṇḍita ||
rāvanāri sukharūpa bhūpabara| jaya dasaratha kula kumuda sudhākara ||
sujasa purāna bidita nigamāgama| gāvata sura muni santa samāgama ||
kārunīka byalīka mada khaṇḍana| saba bidhi kusala kosalā maṇḍana ||
kali mala mathana nāma mamatāhana| tulasīdāsa prabhu pāhi pranata jana ||
do. prema sahita muni nārada barani rāma guna grāma|
sobhāsindhu hṛdaya~ dhari ge jahā~ bidhi dhāma || 51 ||
girijā sunahu bisada yaha kathā| maiṃ saba kahī mori mati jathā ||
rāma carita sata koṭi apārā| śruti sāradā na baranai pārā ||
rāma ananta ananta gunānī| janma karma ananta nāmānī ||
jala sīkara mahi raja gani jāhīṃ| raghupati carita na barani sirāhīm ||
bimala kathā hari pada dāyanī| bhagati hoi suni anapāyanī ||
umā kahiu~ saba kathā suhāī| jo bhusuṇḍi khagapatihi sunāī ||
kachuka rāma guna kaheu~ bakhānī| aba kā kahauṃ so kahahu bhavānī ||
suni subha kathā umā haraṣānī| bolī ati binīta mṛdu bānī ||
dhanya dhanya maiṃ dhanya purārī| suneu~ rāma guna bhava bhaya hārī ||
do. tumharī kṛpā~ kṛpāyatana aba kṛtakṛtya na moha|
jāneu~ rāma pratāpa prabhu cidānanda sandoha || 52(ka) ||
nātha tavānana sasi sravata kathā sudhā raghubīra|
śravana puṭanhi mana pāna kari nahiṃ aghāta matidhīra || 52(kha) ||
rāma carita je sunata aghāhīṃ| rasa biseṣa jānā tinha nāhīm ||
jīvanamukta mahāmuni jeū| hari guna sunahīṃ nirantara teū ||
bhava sāgara caha pāra jo pāvā| rāma kathā tā kaha~ dṛḍha़ nāvā ||
biṣinha kaha~ puni hari guna grāmā| śravana sukhada aru mana abhirāmā ||
śravanavanta asa ko jaga māhīṃ| jāhi na raghupati carita sohāhīm ||
te jaḍa़ jīva nijātmaka ghātī| jinhahi na raghupati kathā sohātī ||
haricaritra mānasa tumha gāvā| suni maiṃ nātha amiti sukha pāvā ||
tumha jo kahī yaha kathā suhāī| kāgabhasuṇḍi garuḍa़ prati gāī ||
do. birati gyāna bigyāna dṛḍha़ rāma carana ati neha|
bāyasa tana raghupati bhagati mohi parama sandeha || 53 ||
nara sahasra maha~ sunahu purārī| kau eka hoi dharma bratadhārī ||
dharmasīla koṭika maha~ koī| biṣaya bimukha birāga rata hoī ||
koṭi birakta madhya śruti kahī| samyaka gyāna sakṛta kau lahī ||
gyānavanta koṭika maha~ koū| jīvanamukta sakṛta jaga soū ||
tinha sahasra mahu~ saba sukha khānī| durlabha brahmalīna bigyānī ||
dharmasīla birakta aru gyānī| jīvanamukta brahmapara prānī ||
saba te so durlabha surarāyā| rāma bhagati rata gata mada māyā ||
so haribhagati kāga kimi pāī| bisvanātha mohi kahahu bujhāī ||
do. rāma parāyana gyāna rata gunāgāra mati dhīra|
nātha kahahu kehi kārana pāyu kāka sarīra || 54 ||
yaha prabhu carita pavitra suhāvā| kahahu kṛpāla kāga kaha~ pāvā ||
tumha kehi bhā~ti sunā madanārī| kahahu mohi ati kautuka bhārī ||
garuḍa़ mahāgyānī guna rāsī| hari sevaka ati nikaṭa nivāsī ||
tehiṃ kehi hetu kāga sana jāī| sunī kathā muni nikara bihāī ||
kahahu kavana bidhi bhā sambādā| dau haribhagata kāga uragādā ||
gauri girā suni sarala suhāī| bole siva sādara sukha pāī ||
dhanya satī pāvana mati torī| raghupati carana prīti nahiṃ thorī ||
sunahu parama punīta itihāsā| jo suni sakala loka bhrama nāsā ||
upaji rāma carana bisvāsā| bhava nidhi tara nara binahiṃ prayāsā ||
do. aisia prasna bihaṅgapati kīnha kāga sana jāi|
so saba sādara kahihu~ sunahu umā mana lāi || 55 ||
maiṃ jimi kathā sunī bhava mocani| so prasaṅga sunu sumukhi sulocani ||
prathama daccha gṛha tava avatārā| satī nāma taba rahā tumhārā ||
daccha jagya taba bhā apamānā| tumha ati krodha taje taba prānā ||
mama anucaranha kīnha makha bhaṅgā| jānahu tumha so sakala prasaṅgā ||
taba ati soca bhayu mana moreṃ| dukhī bhayu~ biyoga priya torem ||
sundara bana giri sarita taḍa़āgā| kautuka dekhata phiru~ berāgā ||
giri sumera uttara disi dūrī| nīla saila eka sundara bhūrī ||
tāsu kanakamaya sikhara suhāe| cāri cāru more mana bhāe ||
tinha para eka eka biṭapa bisālā| baṭa pīpara pākarī rasālā ||
sailopari sara sundara sohā| mani sopāna dekhi mana mohā ||
do. -sītala amala madhura jala jalaja bipula bahuraṅga|
kūjata kala rava haṃsa gana guñjata majuṃla bhṛṅga || 56 ||
tehiṃ giri rucira basi khaga soī| tāsu nāsa kalpānta na hoī ||
māyā kṛta guna doṣa anekā| moha manoja ādi abibekā ||
rahe byāpi samasta jaga māhīṃ| tehi giri nikaṭa kabahu~ nahiṃ jāhīm ||
taha~ basi harihi bhaji jimi kāgā| so sunu umā sahita anurāgā ||
pīpara taru tara dhyāna so dharī| jāpa jagya pākari tara karī ||
ā~ba chāha~ kara mānasa pūjā| taji hari bhajanu kāju nahiṃ dūjā ||
bara tara kaha hari kathā prasaṅgā| āvahiṃ sunahiṃ aneka bihaṅgā ||
rāma carita bicītra bidhi nānā| prema sahita kara sādara gānā ||
sunahiṃ sakala mati bimala marālā| basahiṃ nirantara je tehiṃ tālā ||
jaba maiṃ jāi so kautuka dekhā| ura upajā ānanda biseṣā ||
do. taba kachu kāla marāla tanu dhari taha~ kīnha nivāsa|
sādara suni raghupati guna puni āyu~ kailāsa || 57 ||
girijā kaheu~ so saba itihāsā| maiṃ jehi samaya gayu~ khaga pāsā ||
aba so kathā sunahu jehī hetū| gayu kāga pahiṃ khaga kula ketū ||
jaba raghunātha kīnhi rana krīḍa़ā| samujhata carita hoti mohi brīḍa़ā ||
indrajīta kara āpu ba~dhāyo| taba nārada muni garuḍa़ paṭhāyo ||
bandhana kāṭi gayo uragādā| upajā hṛdaya~ pracaṇḍa biṣādā ||
prabhu bandhana samujhata bahu bhā~tī| karata bicāra uraga ārātī ||
byāpaka brahma biraja bāgīsā| māyā moha pāra paramīsā ||
so avatāra suneu~ jaga māhīṃ| dekheu~ so prabhāva kachu nāhīm ||
do. -bhava bandhana te chūṭahiṃ nara japi jā kara nāma|
kharca nisācara bā~dheu nāgapāsa soi rāma || 58 ||
nānā bhā~ti manahi samujhāvā| pragaṭa na gyāna hṛdaya~ bhrama chāvā ||
kheda khinna mana tarka baḍha़āī| bhayu mohabasa tumharihiṃ nāī ||
byākula gayu devariṣi pāhīṃ| kahesi jo saṃsaya nija mana māhīm ||
suni nāradahi lāgi ati dāyā| sunu khaga prabala rāma kai māyā ||
jo gyāninha kara cita apaharī| bariāī bimoha mana karī ||
jehiṃ bahu bāra nacāvā mohī| soi byāpī bihaṅgapati tohī ||
mahāmoha upajā ura toreṃ| miṭihi na begi kaheṃ khaga morem ||
caturānana pahiṃ jāhu khagesā| soi karehu jehi hoi nidesā ||
do. asa kahi cale devariṣi karata rāma guna gāna|
hari māyā bala baranata puni puni parama sujāna || 59 ||
taba khagapati birañci pahiṃ gayū| nija sandeha sunāvata bhayū ||
suni birañci rāmahi siru nāvā| samujhi pratāpa prema ati chāvā ||
mana mahu~ kari bicāra bidhātā| māyā basa kabi kobida gyātā ||
hari māyā kara amiti prabhāvā| bipula bāra jehiṃ mohi nacāvā ||
aga jagamaya jaga mama uparājā| nahiṃ ācaraja moha khagarājā ||
taba bole bidhi girā suhāī| jāna mahesa rāma prabhutāī ||
bainateya saṅkara pahiṃ jāhū| tāta anata pūchahu jani kāhū ||
taha~ hoihi tava saṃsaya hānī| caleu bihaṅga sunata bidhi bānī ||
do. paramātura bihaṅgapati āyu taba mo pāsa|
jāta raheu~ kubera gṛha rahihu umā kailāsa || 60 ||
tehiṃ mama pada sādara siru nāvā| puni āpana sandeha sunāvā ||
suni tā kari binatī mṛdu bānī| parema sahita maiṃ kaheu~ bhavānī ||
milehu garuḍa़ māraga maha~ mohī| kavana bhā~ti samujhāvauṃ tohī ||
tabahi hoi saba saṃsaya bhaṅgā| jaba bahu kāla karia satasaṅgā ||
sunia tahā~ hari kathā suhāī| nānā bhā~ti muninha jo gāī ||
jehi mahu~ ādi madhya avasānā| prabhu pratipādya rāma bhagavānā ||
nita hari kathā hota jaha~ bhāī| paṭhavu~ tahā~ sunahi tumha jāī ||
jāihi sunata sakala sandehā| rāma carana hoihi ati nehā ||
do. binu satasaṅga na hari kathā tehi binu moha na bhāga|
moha ge~ binu rāma pada hoi na dṛḍha़ anurāga || 61 ||
milahiṃ na raghupati binu anurāgā| kie~ joga tapa gyāna birāgā ||
uttara disi sundara giri nīlā| taha~ raha kākabhusuṇḍi susīlā ||
rāma bhagati patha parama prabīnā| gyānī guna gṛha bahu kālīnā ||
rāma kathā so kahi nirantara| sādara sunahiṃ bibidha bihaṅgabara ||
jāi sunahu taha~ hari guna bhūrī| hoihi moha janita dukha dūrī ||
maiṃ jaba tehi saba kahā bujhāī| caleu haraṣi mama pada siru nāī ||
tāte umā na maiṃ samujhāvā| raghupati kṛpā~ maramu maiṃ pāvā ||
hoihi kīnha kabahu~ abhimānā| so khauvai caha kṛpānidhānā ||
kachu tehi te puni maiṃ nahiṃ rākhā| samujhi khaga khagahī kai bhāṣā ||
prabhu māyā balavanta bhavānī| jāhi na moha kavana asa gyānī ||
do. gyāni bhagata siromani tribhuvanapati kara jāna|
tāhi moha māyā nara pāva~ra karahiṃ gumāna || 62(ka) ||
māsapārāyaṇa, aṭṭhāīsavā~ viśrāma
siva birañci kahu~ mohi ko hai bapurā āna|
asa jiya~ jāni bhajahiṃ muni māyā pati bhagavāna || 62(kha) ||
gayu garuḍa़ jaha~ basi bhusuṇḍā| mati akuṇṭha hari bhagati akhaṇḍā ||
dekhi saila prasanna mana bhayū| māyā moha soca saba gayū ||
kari taḍa़āga majjana jalapānā| baṭa tara gayu hṛdaya~ haraṣānā ||
bṛddha bṛddha bihaṅga taha~ āe| sunai rāma ke carita suhāe ||
kathā arambha karai soi cāhā| tehī samaya gayu khaganāhā ||
āvata dekhi sakala khagarājā| haraṣeu bāyasa sahita samājā ||
ati ādara khagapati kara kīnhā| svāgata pūchi suāsana dīnhā ||
kari pūjā sameta anurāgā| madhura bacana taba boleu kāgā ||
do. nātha kṛtāratha bhayu~ maiṃ tava darasana khagarāja|
āyasu dehu so karauṃ aba prabhu āyahu kehi kāja || 63(ka) ||
sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa|
jehi kai astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa || 63(kha) ||
sunahu tāta jehi kārana āyu~| so saba bhayu darasa tava pāyu~ ||
dekhi parama pāvana tava āśrama| gayu moha saṃsaya nānā bhrama ||
aba śrīrāma kathā ati pāvani| sadā sukhada dukha puñja nasāvani ||
sādara tāta sunāvahu mohī| bāra bāra binavu~ prabhu tohī ||
sunata garuḍa़ kai girā binītā| sarala suprema sukhada supunītā ||
bhayu tāsu mana parama uchāhā| lāga kahai raghupati guna gāhā ||
prathamahiṃ ati anurāga bhavānī| rāmacarita sara kahesi bakhānī ||
puni nārada kara moha apārā| kahesi bahuri rāvana avatārā ||
prabhu avatāra kathā puni gāī| taba sisu carita kahesi mana lāī ||
do. bālacarita kahiṃ bibidha bidhi mana maha~ parama uchāha|
riṣi āgavana kahesi puni śrī raghubīra bibāha || 64 ||
bahuri rāma abhiṣeka prasaṅgā| puni nṛpa bacana rāja rasa bhaṅgā ||
purabāsiṃha kara biraha biṣādā| kahesi rāma lachimana sambādā ||
bipina gavana kevaṭa anurāgā| surasari utari nivāsa prayāgā ||
bālamīka prabhu milana bakhānā| citrakūṭa jimi base bhagavānā ||
sacivāgavana nagara nṛpa maranā| bharatāgavana prema bahu baranā ||
kari nṛpa kriyā saṅga purabāsī| bharata ge jaha~ prabhu sukha rāsī ||
puni raghupati bahu bidhi samujhāe| lai pādukā avadhapura āe ||
bharata rahani surapati suta karanī| prabhu aru atri bheṇṭa puni baranī ||
do. kahi birādha badha jehi bidhi deha tajī sarabhaṅga ||
barani sutīchana prīti puni prabhu agasti satasaṅga || 65 ||
kahi daṇḍaka bana pāvanatāī| gīdha mitrī puni tehiṃ gāī ||
puni prabhu pañcavaṭīṃ kṛta bāsā| bhañjī sakala muninha kī trāsā ||
puni lachimana upadesa anūpā| sūpanakhā jimi kīnhi kurūpā ||
khara dūṣana badha bahuri bakhānā| jimi saba maramu dasānana jānā ||
dasakandhara mārīca batakahīṃ| jehi bidhi bhī so saba tehiṃ kahī ||
puni māyā sītā kara haranā| śrīraghubīra biraha kachu baranā ||
puni prabhu gīdha kriyā jimi kīnhī| badhi kabandha sabarihi gati dīnhī ||
bahuri biraha baranata raghubīrā| jehi bidhi ge sarobara tīrā ||
do. prabhu nārada sambāda kahi māruti milana prasaṅga|
puni sugrīva mitāī bāli prāna kara bhaṅga || 66((ka) ||
kapihi tilaka kari prabhu kṛta saila prabaraṣana bāsa|
baranana barṣā sarada aru rāma roṣa kapi trāsa || 66(kha) ||
jehi bidhi kapipati kīsa paṭhāe| sītā khoja sakala disi dhāe ||
bibara prabesa kīnha jehi bhā~tī| kapinha bahori milā sampātī ||
suni saba kathā samīrakumārā| nāghata bhayu payodhi apārā ||
laṅkā~ kapi prabesa jimi kīnhā| puni sītahi dhīraju jimi dīnhā ||
bana ujāri rāvanahi prabodhī| pura dahi nāgheu bahuri payodhī ||
āe kapi saba jaha~ raghurāī| baidehī ki kusala sunāī ||
sena sameti jathā raghubīrā| utare jāi bārinidhi tīrā ||
milā bibhīṣana jehi bidhi āī| sāgara nigraha kathā sunāī ||
do. setu bā~dhi kapi sena jimi utarī sāgara pāra|
gayu basīṭhī bīrabara jehi bidhi bālikumāra || 67(ka) ||
nisicara kīsa larāī baranisi bibidha prakāra|
kumbhakarana ghananāda kara bala pauruṣa saṅghāra || 67(kha) ||
nisicara nikara marana bidhi nānā| raghupati rāvana samara bakhānā ||
rāvana badha mandodari sokā| rāja bibhīṣaṇa deva asokā ||
sītā raghupati milana bahorī| suranha kīnha astuti kara jorī ||
puni puṣpaka caḍha़i kapinha sametā| avadha cale prabhu kṛpā niketā ||
jehi bidhi rāma nagara nija āe| bāyasa bisada carita saba gāe ||
kahesi bahori rāma abhiṣaikā| pura baranata nṛpanīti anekā ||
kathā samasta bhusuṇḍa bakhānī| jo maiṃ tumha sana kahī bhavānī ||
suni saba rāma kathā khaganāhā| kahata bacana mana parama uchāhā ||
so. gayu mora sandeha suneu~ sakala raghupati carita|
bhayu rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka || 68(ka) ||
mohi bhayu ati moha prabhu bandhana rana mahu~ nirakhi|
cidānanda sandoha rāma bikala kārana kavana| 68(kha) ||
dekhi carita ati nara anusārī| bhayu hṛdaya~ mama saṃsaya bhārī ||
soi bhrama aba hita kari maiṃ mānā| kīnha anugraha kṛpānidhānā ||
jo ati ātapa byākula hoī| taru chāyā sukha jāni soī ||
jauṃ nahiṃ hota moha ati mohī| milateu~ tāta kavana bidhi tohī ||
sunateu~ kimi hari kathā suhāī| ati bicitra bahu bidhi tumha gāī ||
nigamāgama purāna mata ehā| kahahiṃ siddha muni nahiṃ sandehā ||
santa bisuddha milahiṃ pari tehī| citavahiṃ rāma kṛpā kari jehī ||
rāma kṛpā~ tava darasana bhayū| tava prasāda saba saṃsaya gayū ||
do. suni bihaṅgapati bānī sahita binaya anurāga|
pulaka gāta locana sajala mana haraṣeu ati kāga || 69(ka) ||
śrotā sumati susīla suci kathā rasika hari dāsa|
pāi umā ati gopyamapi sajjana karahiṃ prakāsa || 69(kha) ||
boleu kākabhasuṇḍa bahorī| nabhaga nātha para prīti na thorī ||
saba bidhi nātha pūjya tumha mere| kṛpāpātra raghunāyaka kere ||
tumhahi na saṃsaya moha na māyā| mo para nātha kīnha tumha dāyā ||
paṭhi moha misa khagapati tohī| raghupati dīnhi baḍa़āī mohī ||
tumha nija moha kahī khaga sāīṃ| so nahiṃ kachu ācaraja gosāīm ||
nārada bhava birañci sanakādī| je munināyaka ātamabādī ||
moha na andha kīnha kehi kehī| ko jaga kāma nacāva na jehī ||
tṛsnā~ kehi na kīnha baurāhā| kehi kara hṛdaya krodha nahiṃ dāhā ||
do. gyānī tāpasa sūra kabi kobida guna āgāra|
kehi kai laubha biḍambanā kīnhi na ehiṃ saṃsāra || 70(ka) ||
śrī mada bakra na kīnha kehi prabhutā badhira na kāhi|
mṛgalocani ke naina sara ko asa lāga na jāhi || 70(kha) ||
guna kṛta sanyapāta nahiṃ kehī| kau na māna mada tajeu nibehī ||
jobana jvara kehi nahiṃ balakāvā| mamatā kehi kara jasa na nasāvā ||
macchara kāhi kalaṅka na lāvā| kāhi na soka samīra ḍolāvā ||
cintā sā~pini ko nahiṃ khāyā| ko jaga jāhi na byāpī māyā ||
kīṭa manoratha dāru sarīrā| jehi na lāga ghuna ko asa dhīrā ||
suta bita loka īṣanā tīnī| kehi ke mati inha kṛta na malīnī ||
yaha saba māyā kara parivārā| prabala amiti ko baranai pārā ||
siva caturānana jāhi ḍerāhīṃ| apara jīva kehi lekhe māhīm ||
do. byāpi raheu saṃsāra mahu~ māyā kaṭaka pracaṇḍa ||
senāpati kāmādi bhaṭa dambha kapaṭa pāṣaṇḍa || 71(ka) ||
so dāsī raghubīra kai samujheṃ mithyā sopi|
chūṭa na rāma kṛpā binu nātha kahu~ pada ro'pi || 71(kha) ||
jo māyā saba jagahi nacāvā| jāsu carita lakhi kāhu~ na pāvā ||
soi prabhu bhrū bilāsa khagarājā| nāca naṭī iva sahita samājā ||
soi saccidānanda ghana rāmā| aja bigyāna rūpo bala dhāmā ||
byāpaka byāpya akhaṇḍa anantā| akhila amoghasakti bhagavantā ||
aguna adabhra girā gotītā| sabadarasī anavadya ajītā ||
nirmama nirākāra niramohā| nitya nirañjana sukha sandohā ||
prakṛti pāra prabhu saba ura bāsī| brahma nirīha biraja abināsī ||
ihā~ moha kara kārana nāhīṃ| rabi sanmukha tama kabahu~ ki jāhīm ||
do. bhagata hetu bhagavāna prabhu rāma dhareu tanu bhūpa|
kie carita pāvana parama prākṛta nara anurūpa || 72(ka) ||
jathā aneka beṣa dhari nṛtya kari naṭa koi|
soi soi bhāva dekhāvi āpuna hoi na soi || 72(kha) ||
asi raghupati līlā uragārī| danuja bimohani jana sukhakārī ||
je mati malina biṣayabasa kāmī| prabhu moha dharahiṃ imi svāmī ||
nayana doṣa jā kaha~ jaba hoī| pīta barana sasi kahu~ kaha soī ||
jaba jehi disi bhrama hoi khagesā| so kaha pacchima uyu dinesā ||
naukārūḍha़ calata jaga dekhā| acala moha basa āpuhi lekhā ||
bālaka bhramahiṃ na bhramahiṃ gṛhādīṃ| kahahiṃ paraspara mithyābādī ||
hari biṣika asa moha bihaṅgā| sapanehu~ nahiṃ agyāna prasaṅgā ||
māyābasa matimanda abhāgī| hṛdaya~ jamanikā bahubidhi lāgī ||
te saṭha haṭha basa saṃsaya karahīṃ| nija agyāna rāma para dharahīm ||
do. kāma krodha mada lobha rata gṛhāsakta dukharūpa|
te kimi jānahiṃ raghupatihi mūḍha़ pare tama kūpa || 73(ka) ||
nirguna rūpa sulabha ati saguna jāna nahiṃ koi|
sugama agama nānā carita suni muni mana bhrama hoi || 73(kha) ||
sunu khagesa raghupati prabhutāī| kahu~ jathāmati kathā suhāī ||
jehi bidhi moha bhayu prabhu mohī| sau saba kathā sunāvu~ tohī ||
rāma kṛpā bhājana tumha tātā| hari guna prīti mohi sukhadātā ||
tāte nahiṃ kachu tumhahiṃ durāvu~| parama rahasya manohara gāvu~ ||
sunahu rāma kara sahaja subhAU| jana abhimāna na rākhahiṃ kAU ||
saṃsṛta mūla sūlaprada nānā| sakala soka dāyaka abhimānā ||
tāte karahiṃ kṛpānidhi dūrī| sevaka para mamatā ati bhūrī ||
jimi sisu tana brana hoi gosāī| mātu cirāva kaṭhina kī nāīm ||
do. jadapi prathama dukha pāvi rovi bāla adhīra|
byādhi nāsa hita jananī ganati na so sisu pīra || 74(ka) ||
timi raghupati nija dāsakara harahiṃ māna hita lāgi|
tulasidāsa aise prabhuhi kasa na bhajahu bhrama tyāgi || 74(kha) ||
rāma kṛpā āpani jaḍa़tāī| kahu~ khagesa sunahu mana lāī ||
jaba jaba rāma manuja tanu dharahīṃ| bhakta hetu līla bahu karahīm ||
taba taba avadhapurī maiṃ ja़AU~| bālacarita biloki haraṣAU~ ||
janma mahotsava dekhu~ jāī| baraṣa pā~ca taha~ rahu~ lobhāī ||
iṣṭadeva mama bālaka rāmā| sobhā bapuṣa koṭi sata kāmā ||
nija prabhu badana nihāri nihārī| locana suphala karu~ uragārī ||
laghu bāyasa bapu dhari hari saṅgā| dekhu~ bālacarita bahuraṅgā ||
do. larikāīṃ jaha~ jaha~ phirahiṃ taha~ taha~ saṅga uḍa़āu~|
jūṭhani pari ajira maha~ so uṭhāi kari khāu~ || 75(ka) ||
eka bāra atisaya saba carita kie raghubīra|
sumirata prabhu līlā soi pulakita bhayu sarīra || 75(kha) ||
kahi bhasuṇḍa sunahu khaganāyaka| rāmacarita sevaka sukhadāyaka ||
nṛpamandira sundara saba bhā~tī| khacita kanaka mani nānā jātī ||
barani na jāi rucira a~ganāī| jaha~ khelahiṃ nita cāriu bhāī ||
bālabinoda karata raghurāī| bicarata ajira janani sukhadāī ||
marakata mṛdula kalevara syāmā| aṅga aṅga prati chabi bahu kāmā ||
nava rājīva aruna mṛdu caranā| padaja rucira nakha sasi duti haranā ||
lalita aṅka kulisādika cārī| nūpura cārū madhura ravakārī ||
cāru puraṭa mani racita banāī| kaṭi kiṅkina kala mukhara suhāī ||
do. rekhā traya sundara udara nābhī rucira ga~bhīra|
ura āyata bhrājata bibidha bāla bibhūṣana cīra || 76 ||
aruna pāni nakha karaja manohara| bāhu bisāla bibhūṣana sundara ||
kandha bāla kehari dara grīvā| cāru cibuka ānana chabi sīṃvā ||
kalabala bacana adhara arunāre| dui dui dasana bisada bara bāre ||
lalita kapola manohara nāsā| sakala sukhada sasi kara sama hāsā ||
nīla kañja locana bhava mocana| bhrājata bhāla tilaka gorocana ||
bikaṭa bhṛkuṭi sama śravana suhāe| kuñcita kaca mecaka chabi chāe ||
pīta jhīni jhagulī tana sohī| kilakani citavani bhāvati mohī ||
rūpa rāsi nṛpa ajira bihārī| nācahiṃ nija pratibimba nihārī ||
mohi sana karahīṃ bibidha bidhi krīḍa़ā| baranata mohi hoti ati brīḍa़ā ||
kilakata mohi dharana jaba dhāvahiṃ| calu~ bhāgi taba pūpa dekhāvahim ||
do. āvata nikaṭa ha~sahiṃ prabhu bhājata rudana karāhiṃ|
jāu~ samīpa gahana pada phiri phiri citi parāhim || 77(ka) ||
prākṛta sisu iva līlā dekhi bhayu mohi moha|
kavana caritra karata prabhu cidānanda sandoha || 77(kha) ||
etanā mana ānata khagarāyā| raghupati prerita byāpī māyā ||
so māyā na dukhada mohi kāhīṃ| āna jīva iva saṃsṛta nāhīm ||
nātha ihā~ kachu kārana ānā| sunahu so sāvadhāna harijānā ||
gyāna akhaṇḍa eka sītābara| māyā basya jīva sacarācara ||
jauṃ saba keṃ raha gyāna ekarasa| īsvara jīvahi bheda kahahu kasa ||
māyā basya jīva abhimānī| īsa basya māyā gunakhānī ||
parabasa jīva svabasa bhagavantā| jīva aneka eka śrīkantā ||
mudhā bheda jadyapi kṛta māyā| binu hari jāi na koṭi upāyā ||
do. rāmacandra ke bhajana binu jo caha pada nirbāna|
gyānavanta api so nara pasu binu pū~cha biṣāna || 78(ka) ||
rākāpati ṣoḍa़sa uahiṃ tārāgana samudāi ||
sakala girinha dava lāia binu rabi rāti na jāi || 78(kha) ||
aisehiṃ hari binu bhajana khagesā| miṭi na jīvanha kera kalesā ||
hari sevakahi na byāpa abidyā| prabhu prerita byāpi tehi bidyā ||
tāte nāsa na hoi dāsa kara| bheda bhagati bhāḍha़i bihaṅgabara ||
bhrama te cakita rāma mohi dekhā| biha~se so sunu carita biseṣā ||
tehi kautuka kara maramu na kāhū~| jānā anuja na mātu pitāhū~ ||
jānu pāni dhāe mohi dharanā| syāmala gāta aruna kara caranā ||
taba maiṃ bhāgi caleu~ uragāmī| rāma gahana kaha~ bhujā pasārī ||
jimi jimi dūri uḍa़āu~ akāsā| taha~ bhuja hari dekhu~ nija pāsā ||
do. brahmaloka lagi gayu~ maiṃ citayu~ pācha uḍa़āta|
juga aṅgula kara bīca saba rāma bhujahi mohi tāta || 79(ka) ||
saptābarana bheda kari jahā~ lageṃ gati mori|
gayu~ tahā~ prabhu bhuja nirakhi byākula bhayu~ bahori || 79(kha) ||
mūdeu~ nayana trasita jaba bhayu~| puni citavata kosalapura gayū~ ||
mohi biloki rāma musukāhīṃ| biha~sata turata gayu~ mukha māhīm ||
udara mājha sunu aṇḍaja rāyā| dekheu~ bahu brahmāṇḍa nikāyā ||
ati bicitra taha~ loka anekā| racanā adhika eka te ekā ||
koṭinha caturānana gaurīsā| aganita uḍagana rabi rajanīsā ||
aganita lokapāla jama kālā| aganita bhūdhara bhūmi bisālā ||
sāgara sari sara bipina apārā| nānā bhā~ti sṛṣṭi bistārā ||
sura muni siddha nāga nara kinnara| cāri prakāra jīva sacarācara ||
do. jo nahiṃ dekhā nahiṃ sunā jo manahū~ na samāi|
so saba adbhuta dekheu~ barani kavani bidhi jāi || 80(ka) ||
eka eka brahmāṇḍa mahu~ rahu~ baraṣa sata eka|
ehi bidhi dekhata phiru~ maiṃ aṇḍa kaṭāha aneka || 80(kha) ||
ehi bidhi dekhata phiru~ maiṃ aṇḍa kaṭāha aneka || 80(kha) ||
loka loka prati bhinna bidhātā| bhinna biṣnu siva manu disitrātā ||
nara gandharba bhūta betālā| kinnara nisicara pasu khaga byālā ||
deva danuja gana nānā jātī| sakala jīva taha~ ānahi bhā~tī ||
mahi sari sāgara sara giri nānā| saba prapañca taha~ āni ānā ||
aṇḍakosa prati prati nija rupā| dekheu~ jinasa aneka anūpā ||
avadhapurī prati bhuvana ninārī| sarajū bhinna bhinna nara nārī ||
dasaratha kausalyā sunu tātā| bibidha rūpa bharatādika bhrātā ||
prati brahmāṇḍa rāma avatārā| dekhu~ bālabinoda apārā ||
do. bhinna bhinna mai dīkha sabu ati bicitra harijāna|
aganita bhuvana phireu~ prabhu rāma na dekheu~ āna || 81(ka) ||
soi sisupana soi sobhā soi kṛpāla raghubīra|
bhuvana bhuvana dekhata phiru~ prerita moha samīra || 81(kha)
bhramata mohi brahmāṇḍa anekā| bīte manahu~ kalpa sata ekā ||
phirata phirata nija āśrama āyu~| taha~ puni rahi kachu kāla gavā~yu~ ||
nija prabhu janma avadha suni pāyu~| nirbhara prema haraṣi uṭhi dhāyu~ ||
dekhu~ janma mahotsava jāī| jehi bidhi prathama kahā maiṃ gāī ||
rāma udara dekheu~ jaga nānā| dekhata bani na jāi bakhānā ||
taha~ puni dekheu~ rāma sujānā| māyā pati kṛpāla bhagavānā ||
karu~ bicāra bahori bahorī| moha kalila byāpita mati morī ||
ubhaya gharī maha~ maiṃ saba dekhā| bhayu~ bhramita mana moha biseṣā ||
do. dekhi kṛpāla bikala mohi biha~se taba raghubīra|
biha~satahīṃ mukha bāhera āyu~ sunu matidhīra || 82(ka) ||
soi larikāī mo sana karana lage puni rāma|
koṭi bhā~ti samujhāvu~ manu na lahi biśrāma || 82(kha) ||
dekhi carita yaha so prabhutāī| samujhata deha dasā bisarāī ||
dharani pareu~ mukha āva na bātā| trāhi trāhi ārata jana trātā ||
premākula prabhu mohi bilokī| nija māyā prabhutā taba rokī ||
kara saroja prabhu mama sira dhareū| dīnadayāla sakala dukha hareū ||
kīnha rāma mohi bigata bimohā| sevaka sukhada kṛpā sandohā ||
prabhutā prathama bicāri bicārī| mana maha~ hoi haraṣa ati bhārī ||
bhagata bachalatā prabhu kai dekhī| upajī mama ura prīti biseṣī ||
sajala nayana pulakita kara jorī| kīnhiu~ bahu bidhi binaya bahorī ||
do. suni saprema mama bānī dekhi dīna nija dāsa|
bacana sukhada gambhīra mṛdu bole ramānivāsa || 83(ka) ||
kākabhasuṇḍi māgu bara ati prasanna mohi jāni|
animādika sidhi apara ridhi moccha sakala sukha khāni || 83(kha) ||
gyāna bibeka birati bigyānā| muni durlabha guna je jaga nānā ||
āju deu~ saba saṃsaya nāhīṃ| māgu jo tohi bhāva mana māhīm ||
suni prabhu bacana adhika anurāgeu~| mana anumāna karana taba lāgeū~ ||
prabhu kaha dena sakala sukha sahī| bhagati āpanī dena na kahī ||
bhagati hīna guna saba sukha aise| lavana binā bahu biñjana jaise ||
bhajana hīna sukha kavane kājā| asa bicāri boleu~ khagarājā ||
jauṃ prabhu hoi prasanna bara dehū| mo para karahu kṛpā aru nehū ||
mana bhāvata bara māgu~ svāmī| tumha udāra ura antarajāmī ||
do. abirala bhagati bisudhda tava śruti purāna jo gāva|
jehi khojata jogīsa muni prabhu prasāda kau pāva || 84(ka) ||
bhagata kalpataru pranata hita kṛpā sindhu sukha dhāma|
soi nija bhagati mohi prabhu dehu dayā kari rāma || 84(kha) ||
evamastu kahi raghukulanāyaka| bole bacana parama sukhadāyaka ||
sunu bāyasa taiṃ sahaja sayānā| kāhe na māgasi asa baradānā ||
saba sukha khāni bhagati taiṃ māgī| nahiṃ jaga kau tohi sama baḍa़bhāgī ||
jo muni koṭi jatana nahiṃ lahahīṃ| je japa joga anala tana dahahīm ||
rījheu~ dekhi tori caturāī| māgehu bhagati mohi ati bhāī ||
sunu bihaṅga prasāda aba moreṃ| saba subha guna basihahiṃ ura torem ||
bhagati gyāna bigyāna birāgā| joga caritra rahasya bibhāgā ||
jānaba taiṃ sabahī kara bhedā| mama prasāda nahiṃ sādhana khedā ||
doṃṃāyā sambhava bhrama saba aba na byāpihahiṃ tohi|
jānesu brahma anādi aja aguna gunākara mohi || 85(ka) ||
mohi bhagata priya santata asa bicāri sunu kāga|
kāya~ bacana mana mama pada karesu acala anurāga || 85(kha) ||
aba sunu parama bimala mama bānī| satya sugama nigamādi bakhānī ||
nija siddhānta sunāvu~ tohī| sunu mana dharu saba taji bhaju mohī ||
mama māyā sambhava saṃsārā| jīva carācara bibidhi prakārā ||
saba mama priya saba mama upajāe| saba te adhika manuja mohi bhāe ||
tinha maha~ dvija dvija maha~ śrutidhārī| tinha mahu~ nigama dharama anusārī ||
tinha maha~ priya birakta puni gyānī| gyānihu te ati priya bigyānī ||
tinha te puni mohi priya nija dāsā| jehi gati mori na dūsari āsā ||
puni puni satya kahu~ tohi pāhīṃ| mohi sevaka sama priya kau nāhīm ||
bhagati hīna birañci kina hoī| saba jīvahu sama priya mohi soī ||
bhagativanta ati nīcu prānī| mohi prānapriya asi mama bānī ||
do. suci susīla sevaka sumati priya kahu kāhi na lāga|
śruti purāna kaha nīti asi sāvadhāna sunu kāga || 86 ||
eka pitā ke bipula kumārā| hohiṃ pṛthaka guna sīla acārā ||
kau paṇḍinta kau tāpasa gyātā| kau dhanavanta sūra kau dātā ||
kau sarbagya dharmarata koī| saba para pitahi prīti sama hoī ||
kau pitu bhagata bacana mana karmā| sapanehu~ jāna na dūsara dharmā ||
so suta priya pitu prāna samānā| jadyapi so saba bhā~ti ayānā ||
ehi bidhi jīva carācara jete| trijaga deva nara asura samete ||
akhila bisva yaha mora upāyā| saba para mohi barābari dāyā ||
tinha maha~ jo parihari mada māyā| bhajai mohi mana baca arū kāyā ||
do. purūṣa napuṃsaka nāri vā jīva carācara koi|
sarba bhāva bhaja kapaṭa taji mohi parama priya soi || 87(ka) ||
so. satya kahu~ khaga tohi suci sevaka mama prānapriya|
asa bicāri bhaju mohi parihari āsa bharosa saba || 87(kha) ||
kabahū~ kāla na byāpihi tohī| sumiresu bhajesu nirantara mohī ||
prabhu bacanāmṛta suni na aghAU~| tanu pulakita mana ati haraṣAU~ ||
so sukha jāni mana aru kānā| nahiṃ rasanā pahiṃ jāi bakhānā ||
prabhu sobhā sukha jānahiṃ nayanā| kahi kimi sakahiṃ tinhahi nahiṃ bayanā ||
bahu bidhi mohi prabodhi sukha deī| lage karana sisu kautuka teī ||
sajala nayana kachu mukha kari rūkhā| citi mātu lāgī ati bhūkhā ||
dekhi mātu ātura uṭhi dhāī| kahi mṛdu bacana lie ura lāī ||
goda rākhi karāva paya pānā| raghupati carita lalita kara gānā ||
so. jehi sukha lāgi purāri asubha beṣa kṛta siva sukhada|
avadhapurī nara nāri tehi sukha mahu~ santata magana || 88(ka) ||
soi sukha lavalesa jinha bāraka sapanehu~ laheu|
te nahiṃ ganahiṃ khagesa brahmasukhahi sajjana sumati || 88(kha) ||
maiṃ puni avadha raheu~ kachu kālā| dekheu~ bālabinoda rasālā ||
rāma prasāda bhagati bara pāyu~| prabhu pada bandi nijāśrama āyu~ ||
taba te mohi na byāpī māyā| jaba te raghunāyaka apanāyā ||
yaha saba gupta carita maiṃ gāvā| hari māyā~ jimi mohi nacāvā ||
nija anubhava aba kahu~ khagesā| binu hari bhajana na jāhi kalesā ||
rāma kṛpā binu sunu khagarāī| jāni na jāi rāma prabhutāī ||
jāneṃ binu na hoi paratītī| binu paratīti hoi nahiṃ prītī ||
prīti binā nahiṃ bhagati diḍha़āī| jimi khagapati jala kai cikanāī ||
so. binu gura hoi ki gyāna gyāna ki hoi birāga binu|
gāvahiṃ beda purāna sukha ki lahia hari bhagati binu || 89(ka) ||
kau biśrāma ki pāva tāta sahaja santoṣa binu|
calai ki jala binu nāva koṭi jatana paci paci maria || 89(kha) ||
binu santoṣa na kāma nasāhīṃ| kāma achata sukha sapanehu~ nāhīm ||
rāma bhajana binu miṭahiṃ ki kāmā| thala bihīna taru kabahu~ ki jāmā ||
binu bigyāna ki samatā āvi| kau avakāsa ki nabha binu pāvi ||
śraddhā binā dharma nahiṃ hoī| binu mahi gandha ki pāvi koī ||
binu tapa teja ki kara bistārā| jala binu rasa ki hoi saṃsārā ||
sīla ki mila binu budha sevakāī| jimi binu teja na rūpa gosāī ||
nija sukha binu mana hoi ki thīrā| parasa ki hoi bihīna samīrā ||
kavaniu siddhi ki binu bisvāsā| binu hari bhajana na bhava bhaya nāsā ||
do. binu bisvāsa bhagati nahiṃ tehi binu dravahiṃ na rāmu|
rāma kṛpā binu sapanehu~ jīva na laha biśrāmu || 90(ka) ||
so. asa bicāri matidhīra taji kutarka saṃsaya sakala|
bhajahu rāma raghubīra karunākara sundara sukhada || 90(kha) ||
nija mati sarisa nātha maiṃ gāī| prabhu pratāpa mahimā khagarāī ||
kaheu~ na kachu kari juguti biseṣī| yaha saba maiṃ nija nayananhi dekhī ||
mahimā nāma rūpa guna gāthā| sakala amita ananta raghunāthā ||
nija nija mati muni hari guna gāvahiṃ| nigama seṣa siva pāra na pāvahim ||
tumhahi ādi khaga masaka prajantā| nabha uḍa़āhiṃ nahiṃ pāvahiṃ antā ||
timi raghupati mahimā avagāhā| tāta kabahu~ kau pāva ki thāhā ||
rāmu kāma sata koṭi subhaga tana| durgā koṭi amita ari mardana ||
sakra koṭi sata sarisa bilāsā| nabha sata koṭi amita avakāsā ||
do. maruta koṭi sata bipula bala rabi sata koṭi prakāsa|
sasi sata koṭi susītala samana sakala bhava trāsa || 91(ka) ||
kāla koṭi sata sarisa ati dustara durga duranta|
dhūmaketu sata koṭi sama durādharaṣa bhagavanta || 91(kha) ||
prabhu agādha sata koṭi patālā| samana koṭi sata sarisa karālā ||
tīratha amita koṭi sama pāvana| nāma akhila agha pūga nasāvana ||
himagiri koṭi acala raghubīrā| sindhu koṭi sata sama gambhīrā ||
kāmadhenu sata koṭi samānā| sakala kāma dāyaka bhagavānā ||
sārada koṭi amita caturāī| bidhi sata koṭi sṛṣṭi nipunāī ||
biṣnu koṭi sama pālana kartā| rudra koṭi sata sama saṃhartā ||
dhanada koṭi sata sama dhanavānā| māyā koṭi prapañca nidhānā ||
bhāra dharana sata koṭi ahīsā| niravadhi nirupama prabhu jagadīsā ||
chaṃ. nirupama na upamā āna rāma samāna rāmu nigama kahai|
jimi koṭi sata khadyota sama rabi kahata ati laghutā lahai ||
ehi bhā~ti nija nija mati bilāsa munisa harihi bakhānahīṃ|
prabhu bhāva gāhaka ati kṛpāla saprema suni sukha mānahīm ||
do. rāmu amita guna sāgara thāha ki pāvi koi|
santanha sana jasa kichu suneu~ tumhahi sunāyu~ soi || 92(ka) ||
so. bhāva basya bhagavāna sukha nidhāna karunā bhavana|
taji mamatā mada māna bhajia sadā sītā ravana || 92(kha) ||
suni bhusuṇḍi ke bacana suhāe| haraṣita khagapati paṅkha phulāe ||
nayana nīra mana ati haraṣānā| śrīraghupati pratāpa ura ānā ||
pāchila moha samujhi pachitānā| brahma anādi manuja kari mānā ||
puni puni kāga carana siru nāvā| jāni rāma sama prema baḍha़āvā ||
gura binu bhava nidhi tari na koī| jauṃ birañci saṅkara sama hoī ||
saṃsaya sarpa graseu mohi tātā| dukhada lahari kutarka bahu brātā ||
tava sarūpa gāruḍa़i raghunāyaka| mohi jiāyu jana sukhadāyaka ||
tava prasāda mama moha nasānā| rāma rahasya anūpama jānā ||
do. tāhi prasaṃsi bibidha bidhi sīsa nāi kara jori|
bacana binīta saprema mṛdu boleu garuḍa़ bahori || 93(ka) ||
prabhu apane abibeka te būjhu~ svāmī tohi|
kṛpāsindhu sādara kahahu jāni dāsa nija mohi || 93(kha) ||
tumha sarbagya tanya tama pārā| sumati susīla sarala ācārā ||
gyāna birati bigyāna nivāsā| raghunāyaka ke tumha priya dāsā ||
kārana kavana deha yaha pāī| tāta sakala mohi kahahu bujhāī ||
rāma carita sara sundara svāmī| pāyahu kahā~ kahahu nabhagāmī ||
nātha sunā maiṃ asa siva pāhīṃ| mahā pralayahu~ nāsa tava nāhīm ||
mudhā bacana nahiṃ īsvara kahī| sau moreṃ mana saṃsaya ahī ||
aga jaga jīva nāga nara devā| nātha sakala jagu kāla kalevā ||
aṇḍa kaṭāha amita laya kārī| kālu sadā duratikrama bhārī ||
so. tumhahi na byāpata kāla ati karāla kārana kavana|
mohi so kahahu kṛpāla gyāna prabhāva ki joga bala || 94(ka) ||
do. prabhu tava āśrama āe~ mora moha bhrama bhāga|
kārana kavana so nātha saba kahahu sahita anurāga || 94(kha) ||
garuḍa़ girā suni haraṣeu kāgā| boleu umā parama anurāgā ||
dhanya dhanya tava mati uragārī| prasna tumhāri mohi ati pyārī ||
suni tava prasna saprema suhāī| bahuta janama kai sudhi mohi āī ||
saba nija kathā kahu~ maiṃ gāī| tāta sunahu sādara mana lāī ||
japa tapa makha sama dama brata dānā| birati bibeka joga bigyānā ||
saba kara phala raghupati pada premā| tehi binu kau na pāvi chemā ||
ehi tana rāma bhagati maiṃ pāī| tāte mohi mamatā adhikāī ||
jehi teṃ kachu nija svāratha hoī| tehi para mamatā kara saba koī ||
so. pannagāri asi nīti śruti sammata sajjana kahahiṃ|
ati nīcahu sana prīti karia jāni nija parama hita || 95(ka) ||
pāṭa kīṭa teṃ hoi tehi teṃ pāṭambara rucira|
kṛmi pāli sabu koi parama apāvana prāna sama || 95(kha) ||
svāratha sā~ca jīva kahu~ ehā| mana krama bacana rāma pada nehā ||
soi pāvana soi subhaga sarīrā| jo tanu pāi bhajia raghubīrā ||
rāma bimukha lahi bidhi sama dehī| kabi kobida na prasaṃsahiṃ tehī ||
rāma bhagati ehiṃ tana ura jāmī| tāte mohi parama priya svāmī ||
taju~ na tana nija icchā maranā| tana binu beda bhajana nahiṃ baranā ||
prathama moha~ mohi bahuta bigovā| rāma bimukha sukha kabahu~ na sovā ||
nānā janama karma puni nānā| kie joga japa tapa makha dānā ||
kavana joni janameu~ jaha~ nāhīṃ| maiṃ khagesa bhrami bhrami jaga māhīm ||
dekheu~ kari saba karama gosāī| sukhī na bhayu~ abahiṃ kī nāī ||
sudhi mohi nātha janma bahu kerī| siva prasāda mati moha~ na gherī ||
do. prathama janma ke carita aba kahu~ sunahu bihagesa|
suni prabhu pada rati upaji jāteṃ miṭahiṃ kalesa || 96(ka) ||
pūruba kalpa eka prabhu juga kalijuga mala mūla ||
nara aru nāri adharma rata sakala nigama pratikūla || 96(kha) ||
tehi kalijuga kosalapura jāī| janmata bhayu~ sūdra tanu pāī ||
siva sevaka mana krama aru bānī| āna deva nindaka abhimānī ||
dhana mada matta parama bācālā| ugrabuddhi ura dambha bisālā ||
jadapi raheu~ raghupati rajadhānī| tadapi na kachu mahimā taba jānī ||
aba jānā maiṃ avadha prabhāvā| nigamāgama purāna asa gāvā ||
kavanehu~ janma avadha basa joī| rāma parāyana so pari hoī ||
avadha prabhāva jāna taba prānī| jaba ura basahiṃ rāmu dhanupānī ||
so kalikāla kaṭhina uragārī| pāpa parāyana saba nara nārī ||
do. kalimala grase dharma saba lupta bhe sadagrantha|
dambhinha nija mati kalpi kari pragaṭa kie bahu pantha || 97(ka) ||
bhe loga saba mohabasa lobha grase subha karma|
sunu harijāna gyāna nidhi kahu~ kachuka kalidharma || 97(kha) ||
barana dharma nahiṃ āśrama cārī| śruti birodha rata saba nara nārī ||
dvija śruti becaka bhūpa prajāsana| kau nahiṃ māna nigama anusāsana ||
māraga soi jā kahu~ joi bhāvā| paṇḍita soi jo gāla bajāvā ||
mithyārambha dambha rata joī| tā kahu~ santa kahi saba koī ||
soi sayāna jo paradhana hārī| jo kara dambha so baḍa़ ācārī ||
jau kaha jhū~ṭha masakharī jānā| kalijuga soi gunavanta bakhānā ||
nirācāra jo śruti patha tyāgī| kalijuga soi gyānī so birāgī ||
jākeṃ nakha aru jaṭā bisālā| soi tāpasa prasiddha kalikālā ||
do. asubha beṣa bhūṣana dhareṃ bhacchābhaccha je khāhiṃ|
tei jogī tei siddha nara pūjya te kalijuga māhim || 98(ka) ||
so. je apakārī cāra tinha kara gaurava mānya tei|
mana krama bacana labāra tei bakatā kalikāla mahu~ || 98(kha) ||
nāri bibasa nara sakala gosāī| nācahiṃ naṭa markaṭa kī nāī ||
sūdra dvijanha upadesahiṃ gyānā| meli janeū lehiṃ kudānā ||
saba nara kāma lobha rata krodhī| deva bipra śruti santa birodhī ||
guna mandira sundara pati tyāgī| bhajahiṃ nāri para puruṣa abhāgī ||
saubhāginīṃ bibhūṣana hīnā| bidhavanha ke siṅgāra nabīnā ||
gura siṣa badhira andha kā lekhā| eka na suni eka nahiṃ dekhā ||
hari siṣya dhana soka na harī| so gura ghora naraka mahu~ parī ||
mātu pitā bālakanhi bolābahiṃ| udara bharai soi dharma sikhāvahim ||
do. brahma gyāna binu nāri nara kahahiṃ na dūsari bāta|
kauḍa़ī lāgi lobha basa karahiṃ bipra gura ghāta || 99(ka) ||
bādahiṃ sūdra dvijanha sana hama tumha te kachu ghāṭi|
jāni brahma so biprabara ā~khi dekhāvahiṃ ḍāṭi || 99(kha) ||
para triya lampaṭa kapaṭa sayāne| moha droha mamatā lapaṭāne ||
tei abhedabādī gyānī nara| dekhā meṃ caritra kalijuga kara ||
āpu ge aru tinhahū ghālahiṃ| je kahu~ sata māraga pratipālahim ||
kalpa kalpa bhari eka eka narakā| parahiṃ je dūṣahiṃ śruti kari tarakā ||
je baranādhama teli kumhārā| svapaca kirāta kola kalavārā ||
nāri muī gṛha sampati nāsī| mūḍa़ muḍa़āi hohiṃ sanyāsī ||
te bipranha sana āpu pujāvahiṃ| ubhaya loka nija hātha nasāvahim ||
bipra niracchara lolupa kāmī| nirācāra saṭha bṛṣalī svāmī ||
sūdra karahiṃ japa tapa brata nānā| baiṭhi barāsana kahahiṃ purānā ||
saba nara kalpita karahiṃ acārā| jāi na barani anīti apārā ||
do. bhe barana saṅkara kali bhinnasetu saba loga|
karahiṃ pāpa pāvahiṃ dukha bhaya ruja soka biyoga || 100(ka) ||
śruti sammata hari bhakti patha sañjuta birati bibeka|
tehi na calahiṃ nara moha basa kalpahiṃ pantha aneka || 100(kha) ||
chaṃ. bahu dāma sa~vārahiṃ dhāma jatī| biṣayā hari līnhi na rahi biratī ||
tapasī dhanavanta daridra gṛhī| kali kautuka tāta na jāta kahī ||
kulavanti nikārahiṃ nāri satī| gṛha ānihiṃ cerī niberi gatī ||
suta mānahiṃ mātu pitā taba lauṃ| abalānana dīkha nahīṃ jaba laum ||
sasurāri piāri lagī jaba teṃ| riparūpa kuṭumba bhe taba tem ||
nṛpa pāpa parāyana dharma nahīṃ| kari daṇḍa biḍamba prajā nitahīm ||
dhanavanta kulīna malīna apī| dvija cinha janeu ughāra tapī ||
nahiṃ māna purāna na bedahi jo| hari sevaka santa sahī kali so|
kabi bṛnda udāra dunī na sunī| guna dūṣaka brāta na ko'pi gunī ||
kali bārahiṃ bāra dukāla parai| binu anna dukhī saba loga marai ||
do. sunu khagesa kali kapaṭa haṭha dambha dveṣa pāṣaṇḍa|
māna moha mārādi mada byāpi rahe brahmaṇḍa || 101(ka) ||
tāmasa dharma karahiṃ nara japa tapa brata makha dāna|
deva na baraṣahiṃ dharanīṃ be na jāmahiṃ dhāna || 101(kha) ||
chaṃ. abalā kaca bhūṣana bhūri chudhā| dhanahīna dukhī mamatā bahudhā ||
sukha cāhahiṃ mūḍha़ na dharma ratā| mati thori kaṭhori na komalatā || 1 ||
nara pīḍa़ita roga na bhoga kahīṃ| abhimāna birodha akāranahīm ||
laghu jīvana sambatu pañca dasā| kalapānta na nāsa gumānu asā || 2 ||
kalikāla bihāla kie manujā| nahiṃ mānata kvau anujā tanujā|
nahiṃ toṣa bicāra na sītalatā| saba jāti kujāti bhe magatā || 3 ||
iriṣā paruṣācchara lolupatā| bhari pūri rahī samatā bigatā ||
saba loga biyoga bisoka hue| baranāśrama dharma acāra ge || 4 ||
dama dāna dayā nahiṃ jānapanī| jaḍa़tā parabañcanatāti ghanī ||
tanu poṣaka nāri narā sagare| paranindaka je jaga mo bagare || 5 ||
do. sunu byālāri kāla kali mala avaguna āgāra|
gunu~ bahuta kalijuga kara binu prayāsa nistāra || 102(ka) ||
kṛtajuga tretā dvāpara pūjā makha aru joga|
jo gati hoi so kali hari nāma te pāvahiṃ loga || 102(kha) ||
kṛtajuga saba jogī bigyānī| kari hari dhyāna tarahiṃ bhava prānī ||
tretā~ bibidha jagya nara karahīṃ| prabhuhi samarpi karma bhava tarahīm ||
dvāpara kari raghupati pada pūjā| nara bhava tarahiṃ upāya na dūjā ||
kalijuga kevala hari guna gāhā| gāvata nara pāvahiṃ bhava thāhā ||
kalijuga joga na jagya na gyānā| eka adhāra rāma guna gānā ||
saba bharosa taji jo bhaja rāmahi| prema sameta gāva guna grāmahi ||
soi bhava tara kachu saṃsaya nāhīṃ| nāma pratāpa pragaṭa kali māhīm ||
kali kara eka punīta pratāpā| mānasa punya hohiṃ nahiṃ pāpā ||
do. kalijuga sama juga āna nahiṃ jauṃ nara kara bisvāsa|
gāi rāma guna gana bimala~ bhava tara binahiṃ prayāsa || 103(ka) ||
pragaṭa cāri pada dharma ke kalila mahu~ eka pradhāna|
jena kena bidhi dīnheṃ dāna kari kalyāna || 103(kha) ||
nita juga dharma hohiṃ saba kere| hṛdaya~ rāma māyā ke prere ||
suddha satva samatā bigyānā| kṛta prabhāva prasanna mana jānā ||
satva bahuta raja kachu rati karmā| saba bidhi sukha tretā kara dharmā ||
bahu raja svalpa satva kachu tāmasa| dvāpara dharma haraṣa bhaya mānasa ||
tāmasa bahuta rajoguna thorā| kali prabhāva birodha cahu~ orā ||
budha juga dharma jāni mana māhīṃ| taji adharma rati dharma karāhīm ||
kāla dharma nahiṃ byāpahiṃ tāhī| raghupati carana prīti ati jāhī ||
naṭa kṛta bikaṭa kapaṭa khagarāyā| naṭa sevakahi na byāpi māyā ||
do. hari māyā kṛta doṣa guna binu hari bhajana na jāhiṃ|
bhajia rāma taji kāma saba asa bicāri mana māhim || 104(ka) ||
tehi kalikāla baraṣa bahu baseu~ avadha bihagesa|
pareu dukāla bipati basa taba maiṃ gayu~ bidesa || 104(kha) ||
gayu~ ujenī sunu uragārī| dīna malīna daridra dukhārī ||
ge~ kāla kachu sampati pāī| taha~ puni karu~ sambhu sevakāī ||
bipra eka baidika siva pūjā| kari sadā tehi kāju na dūjā ||
parama sādhu paramāratha bindaka| sambhu upāsaka nahiṃ hari nindaka ||
tehi sevu~ maiṃ kapaṭa sametā| dvija dayāla ati nīti niketā ||
bāhija namra dekhi mohi sāīṃ| bipra paḍha़āva putra kī nāīm ||
sambhu mantra mohi dvijabara dīnhā| subha upadesa bibidha bidhi kīnhā ||
japu~ mantra siva mandira jāī| hṛdaya~ dambha ahamiti adhikāī ||
do. maiṃ khala mala saṅkula mati nīca jāti basa moha|
hari jana dvija dekheṃ jaru~ karu~ biṣnu kara droha || 105(ka) ||
so. gura nita mohi prabodha dukhita dekhi ācarana mama|
mohi upaji ati krodha dambhihi nīti ki bhāvī || 105(kha) ||
eka bāra gura līnha bolāī| mohi nīti bahu bhā~ti sikhāī ||
siva sevā kara phala suta soī| abirala bhagati rāma pada hoī ||
rāmahi bhajahiṃ tāta siva dhātā| nara pāva~ra kai ketika bātā ||
jāsu carana aja siva anurāgī| tātu droha~ sukha cahasi abhāgī ||
hara kahu~ hari sevaka gura kaheū| suni khaganātha hṛdaya mama daheū ||
adhama jāti maiṃ bidyā pāe~| bhayu~ jathā ahi dūdha piāe~ ||
mānī kuṭila kubhāgya kujātī| gura kara droha karu~ dinu rātī ||
ati dayāla gura svalpa na krodhā| puni puni mohi sikhāva subodhā ||
jehi te nīca baḍa़āī pāvā| so prathamahiṃ hati tāhi nasāvā ||
dhūma anala sambhava sunu bhāī| tehi bujhāva ghana padavī pāī ||
raja maga parī nirādara rahī| saba kara pada prahāra nita sahī ||
maruta uḍa़āva prathama tehi bharī| puni nṛpa nayana kirīṭanhi parī ||
sunu khagapati asa samujhi prasaṅgā| budha nahiṃ karahiṃ adhama kara saṅgā ||
kabi kobida gāvahiṃ asi nītī| khala sana kalaha na bhala nahiṃ prītī ||
udāsīna nita rahia gosāīṃ| khala pariharia svāna kī nāīm ||
maiṃ khala hṛdaya~ kapaṭa kuṭilāī| gura hita kahi na mohi sohāī ||
do. eka bāra hara mandira japata raheu~ siva nāma|
gura āyu abhimāna teṃ uṭhi nahiṃ kīnha pranāma || 106(ka) ||
so dayāla nahiṃ kaheu kachu ura na roṣa lavalesa|
ati agha gura apamānatā sahi nahiṃ sake mahesa || 106(kha) ||
mandira mājha bhī nabha bānī| re hatabhāgya agya abhimānī ||
jadyapi tava gura keṃ nahiṃ krodhā| ati kṛpāla cita samyaka bodhā ||
tadapi sāpa saṭha daihu~ tohī| nīti birodha sohāi na mohī ||
jauṃ nahiṃ daṇḍa karauṃ khala torā| bhraṣṭa hoi śrutimāraga morā ||
je saṭha gura sana iriṣā karahīṃ| raurava naraka koṭi juga parahīm ||
trijaga joni puni dharahiṃ sarīrā| ayuta janma bhari pāvahiṃ pīrā ||
baiṭha rahesi ajagara iva pāpī| sarpa hohi khala mala mati byāpī ||
mahā biṭapa koṭara mahu~ jāī || rahu adhamādhama adhagati pāī ||
do. hāhākāra kīnha gura dāruna suni siva sāpa ||
kampita mohi biloki ati ura upajā paritāpa || 107(ka) ||
kari daṇḍavata saprema dvija siva sanmukha kara jori|
binaya karata gadagada svara samujhi ghora gati mori || 107(kha) ||
namāmīśamīśāna nirvāṇarūpaṃ| vimbhuṃ byāpakaṃ brahma vedasvarūpaṃ|
nijaṃ nirguṇaṃ nirvikalpaṃ nirīṃha| cidākāśamākāśavāsaṃ bhaje'ham ||
nirākāramoṅkāramūlaṃ turīyaṃ| girā gyāna gotītamīśaṃ girīśam ||
karālaṃ mahākāla kālaṃ kṛpālaṃ| guṇāgāra saṃsārapāraṃ nato'ham ||
tuṣārādri saṅkāśa gauraṃ gabhīraṃ| manobhūta koṭi prabhā śrī śarīram ||
sphuranmauli kallolinī cāru gaṅgā| lasadbhālabālendu kaṇṭhe bhujaṅgā ||
calatkuṇḍalaṃ bhrū sunetraṃ viśālaṃ| prasannānanaṃ nīlakaṇṭhaṃ dayālam ||
mṛgādhīśacarmāmbaraṃ muṇḍamālaṃ| priyaṃ śaṅkaraṃ sarvanāthaṃ bhajāmi ||
pracaṇḍaṃ prakṛṣṭaṃ pragalbhaṃ pareśaṃ| akhaṇḍaṃ ajaṃ bhānukoṭiprakāśam ||
trayaḥśūla nirmūlanaṃ śūlapāṇiṃ| bhaje'haṃ bhavānīpatiṃ bhāvagamyam ||
kalātīta kalyāṇa kalpāntakārī| sadā sajjanāndadātā purārī ||
cidānandasandoha mohāpahārī| prasīda prasīda prabho manmathārī ||
na yāvad umānātha pādāravindaṃ| bhajantīha loke pare vā narāṇām ||
na tāvatsukhaṃ śānti santāpanāśaṃ| prasīda prabho sarvabhūtādhivāsam ||
na jānāmi yogaṃ japaṃ naiva pūjāṃ| nato'haṃ sadā sarvadā śambhu tubhyam ||
jarā janma duḥkhaugha tātapyamānaṃ| prabho pāhi āpannamāmīśa śambho ||
śloka-rudrāṣṭakamidaṃ proktaṃ vipreṇa haratoṣaye|
ye paṭhanti narā bhaktyā teṣāṃ śambhuḥ prasīdati || 9 ||
do. -suni binatī sarbagya siva dekhi bripra anurāgu|
puni mandira nabhabānī bhi dvijabara bara māgu || 108(ka) ||
jauṃ prasanna prabhu mo para nātha dīna para nehu|
nija pada bhagati dei prabhu puni dūsara bara dehu || 108(kha) ||
tava māyā basa jīva jaḍa़ santata phiri bhulāna|
tehi para krodha na karia prabhu kṛpā sindhu bhagavāna || 108(ga) ||
saṅkara dīnadayāla aba ehi para hohu kṛpāla|
sāpa anugraha hoi jehiṃ nātha thorehīṃ kāla || 108(gha) ||
ehi kara hoi parama kalyānā| soi karahu aba kṛpānidhānā ||
bipragirā suni parahita sānī| evamastu iti bhi nabhabānī ||
jadapi kīnha ehiṃ dāruna pāpā| maiṃ puni dīnha kopa kari sāpā ||
tadapi tumhāra sādhutā dekhī| karihu~ ehi para kṛpā biseṣī ||
chamāsīla je para upakārī| te dvija mohi priya jathā kharārī ||
mora śrāpa dvija byartha na jāihi| janma sahasa avasya yaha pāihi ||
janamata marata dusaha dukha hoī| ahi svalpu nahiṃ byāpihi soī ||
kavaneu~ janma miṭihi nahiṃ gyānā| sunahi sūdra mama bacana pravānā ||
raghupati purīṃ janma taba bhayū| puni taiṃ mama sevā~ mana dayū ||
purī prabhāva anugraha moreṃ| rāma bhagati upajihi ura torem ||
sunu mama bacana satya aba bhāī| haritoṣana brata dvija sevakāī ||
aba jani karahi bipra apamānā| jānehu santa ananta samānā ||
indra kulisa mama sūla bisālā| kāladaṇḍa hari cakra karālā ||
jo inha kara mārā nahiṃ marī| bipradroha pāvaka so jarī ||
asa bibeka rākhehu mana māhīṃ| tumha kaha~ jaga durlabha kachu nāhīm ||
auru eka āsiṣā morī| apratihata gati hoihi torī ||
do. suni siva bacana haraṣi gura evamastu iti bhāṣi|
mohi prabodhi gayu gṛha sambhu carana ura rākhi || 109(ka) ||
prerita kāla bidhi giri jāi bhayu~ maiṃ byāla|
puni prayāsa binu so tanu jajeu~ ge~ kachu kāla || 109(kha) ||
joi tanu dharu~ taju~ puni anāyāsa harijāna|
jimi nūtana paṭa pahiri nara parihari purāna || 109(ga) ||
siva~ rākhī śruti nīti aru maiṃ nahiṃ pāvā klesa|
ehi bidhi dhareu~ bibidha tanu gyāna na gayu khagesa || 109(gha) ||
trijaga deva nara joi tanu dharu~| taha~ taha~ rāma bhajana anusarū~ ||
eka sūla mohi bisara na kAU| gura kara komala sīla subhAU ||
carama deha dvija kai maiṃ pāī| sura durlabha purāna śruti gāī ||
khelu~ tahū~ bālakanha mīlā| karu~ sakala raghunāyaka līlā ||
prauḍha़ bhe~ mohi pitā paḍha़āvā| samajhu~ sunu~ gunu~ nahiṃ bhāvā ||
mana te sakala bāsanā bhāgī| kevala rāma carana laya lāgī ||
kahu khagesa asa kavana abhāgī| kharī seva suradhenuhi tyāgī ||
prema magana mohi kachu na sohāī| hāreu pitā paḍha़āi paḍha़āī ||
bhe kālabasa jaba pitu mātā| maiṃ bana gayu~ bhajana janatrātā ||
jaha~ jaha~ bipina munīsvara pāvu~| āśrama jāi jāi siru nāvu~ ||
būjhata tinhahi rāma guna gāhā| kahahiṃ sunu~ haraṣita khaganāhā ||
sunata phiru~ hari guna anubādā| abyāhata gati sambhu prasādā ||
chūṭī tribidha īṣanā gāḍha़ī| eka lālasā ura ati bāḍha़ī ||
rāma carana bārija jaba dekhauṃ| taba nija janma saphala kari lekhaum ||
jehi pū~chu~ soi muni asa kahī| īsvara sarba bhūtamaya ahī ||
nirguna mata nahiṃ mohi sohāī| saguna brahma rati ura adhikāī ||
do. gura ke bacana surati kari rāma carana manu lāga|
raghupati jasa gāvata phiru~ chana chana nava anurāga || 110(ka) ||
meru sikhara baṭa chāyā~ muni lomasa āsīna|
dekhi carana siru nāyu~ bacana kaheu~ ati dīna || 110(kha) ||
suni mama bacana binīta mṛdu muni kṛpāla khagarāja|
mohi sādara pū~chata bhe dvija āyahu kehi kāja || 110(ga) ||
taba maiṃ kahā kṛpānidhi tumha sarbagya sujāna|
saguna brahma avarādhana mohi kahahu bhagavāna || 110(gha) ||
taba muniṣa raghupati guna gāthā| kahe kachuka sādara khaganāthā ||
brahmagyāna rata muni bigyāni| mohi parama adhikārī jānī ||
lāge karana brahma upadesā| aja adveta aguna hṛdayesā ||
akala anīha anāma arupā| anubhava gamya akhaṇḍa anūpā ||
mana gotīta amala abināsī| nirbikāra niravadhi sukha rāsī ||
so taiṃ tāhi tohi nahiṃ bhedā| bāri bīci iva gāvahi bedā ||
bibidha bhā~ti mohi muni samujhāvā| nirguna mata mama hṛdaya~ na āvā ||
puni maiṃ kaheu~ nāi pada sīsā| saguna upāsana kahahu munīsā ||
rāma bhagati jala mama mana mīnā| kimi bilagāi munīsa prabīnā ||
soi upadesa kahahu kari dāyā| nija nayananhi dekhauṃ raghurāyā ||
bhari locana biloki avadhesā| taba sunihu~ nirguna upadesā ||
muni puni kahi harikathā anūpā| khaṇḍi saguna mata aguna nirūpā ||
taba maiṃ nirguna mata kara dūrī| saguna nirūpu~ kari haṭha bhūrī ||
uttara pratiuttara maiṃ kīnhā| muni tana bhe krodha ke cīnhā ||
sunu prabhu bahuta avagyā kie~| upaja krodha gyāninha ke hie~ ||
ati saṅgharaṣana jauṃ kara koī| anala pragaṭa candana te hoī ||
do. -bārambāra sakopa muni kari nirupana gyāna|
maiṃ apaneṃ mana baiṭha taba karu~ bibidha anumāna || 111(ka) ||
krodha ki dvetabuddhi binu dvaita ki binu agyāna|
māyābasa parichinna jaḍa़ jīva ki īsa samāna || 111(kha) ||
kabahu~ ki dukha saba kara hita tākeṃ| tehi ki daridra parasa mani jākem ||
paradrohī kī hohiṃ nisaṅkā| kāmī puni ki rahahiṃ akalaṅkā ||
baṃsa ki raha dvija anahita kīnheṃ| karma ki hohiṃ svarūpahi cīnhem ||
kāhū sumati ki khala sa~ga jāmī| subha gati pāva ki paratriya gāmī ||
bhava ki parahiṃ paramātmā bindaka| sukhī ki hohiṃ kabahu~ harinindaka ||
rāju ki rahi nīti binu jāneṃ| agha ki rahahiṃ haricarita bakhānem ||
pāvana jasa ki punya binu hoī| binu agha ajasa ki pāvi koī ||
lābhu ki kichu hari bhagati samānā| jehi gāvahiṃ śruti santa purānā ||
hāni ki jaga ehi sama kichu bhāī| bhajia na rāmahi nara tanu pāī ||
agha ki pisunatā sama kachu ānā| dharma ki dayā sarisa harijānā ||
ehi bidhi amiti juguti mana gunū~| muni upadesa na sādara sunū~ ||
puni puni saguna paccha maiṃ ropā| taba muni boleu bacana sakopā ||
mūḍha़ parama sikha deu~ na mānasi| uttara pratiuttara bahu ānasi ||
satya bacana bisvāsa na karahī| bāyasa iva sabahī te ḍarahī ||
saṭha svapaccha taba hṛdaya~ bisālā| sapadi hohi pacchī caṇḍālā ||
līnha śrāpa maiṃ sīsa caḍha़āī| nahiṃ kachu bhaya na dīnatā āī ||
do. turata bhayu~ maiṃ kāga taba puni muni pada siru nāi|
sumiri rāma raghubaṃsa mani haraṣita caleu~ uḍa़āi || 112(ka) ||
umā je rāma carana rata bigata kāma mada krodha ||
nija prabhumaya dekhahiṃ jagata kehi sana karahiṃ birodha || 112(kha) ||
sunu khagesa nahiṃ kachu riṣi dūṣana| ura preraka raghubaṃsa bibhūṣana ||
kṛpāsindhu muni mati kari bhorī| līnhi prema paricchā morī ||
mana baca krama mohi nija jana jānā| muni mati puni pherī bhagavānā ||
riṣi mama mahata sīlatā dekhī| rāma carana bisvāsa biseṣī ||
ati bisamaya puni puni pachitāī| sādara muni mohi līnha bolāī ||
mama paritoṣa bibidha bidhi kīnhā| haraṣita rāmamantra taba dīnhā ||
bālakarūpa rāma kara dhyānā| kaheu mohi muni kṛpānidhānā ||
sundara sukhada mihi ati bhāvā| so prathamahiṃ maiṃ tumhahi sunāvā ||
muni mohi kachuka kāla taha~ rākhā| rāmacaritamānasa taba bhāṣā ||
sādara mohi yaha kathā sunāī| puni bole muni girā suhāī ||
rāmacarita sara gupta suhāvā| sambhu prasāda tāta maiṃ pāvā ||
tohi nija bhagata rāma kara jānī| tāte maiṃ saba kaheu~ bakhānī ||
rāma bhagati jinha keṃ ura nāhīṃ| kabahu~ na tāta kahia tinha pāhīm ||
muni mohi bibidha bhā~ti samujhāvā| maiṃ saprema muni pada siru nāvā ||
nija kara kamala parasi mama sīsā| haraṣita āsiṣa dīnha munīsā ||
rāma bhagati abirala ura toreṃ| basihi sadā prasāda aba morem ||
do. -sadā rāma priya hohu tumha subha guna bhavana amāna|
kāmarūpa icdhāmarana gyāna birāga nidhāna || 113(ka) ||
jeṃhiṃ āśrama tumha basaba puni sumirata śrībhagavanta|
byāpihi taha~ na abidyā jojana eka prajanta || 113(kha) ||
kāla karma guna doṣa subhAU| kachu dukha tumhahi na byāpihi kAU ||
rāma rahasya lalita bidhi nānā| gupta pragaṭa itihāsa purānā ||
binu śrama tumha jānaba saba soū| nita nava neha rāma pada hoū ||
jo icchā karihahu mana māhīṃ| hari prasāda kachu durlabha nāhīm ||
suni muni āsiṣa sunu matidhīrā| brahmagirā bhi gagana ga~bhīrā ||
evamastu tava baca muni gyānī| yaha mama bhagata karma mana bānī ||
suni nabhagirā haraṣa mohi bhayū| prema magana saba saṃsaya gayū ||
kari binatī muni āyasu pāī| pada saroja puni puni siru nāī ||
haraṣa sahita ehiṃ āśrama āyu~| prabhu prasāda durlabha bara pāyu~ ||
ihā~ basata mohi sunu khaga īsā| bīte kalapa sāta aru bīsā ||
karu~ sadā raghupati guna gānā| sādara sunahiṃ bihaṅga sujānā ||
jaba jaba avadhapurīṃ raghubīrā| dharahiṃ bhagata hita manuja sarīrā ||
taba taba jāi rāma pura rahū~| sisulīlā biloki sukha lahū~ ||
puni ura rākhi rāma sisurūpā| nija āśrama āvu~ khagabhūpā ||
kathā sakala maiṃ tumhahi sunāī| kāga deha jehiṃ kārana pāī ||
kahiu~ tāta saba prasna tumhārī| rāma bhagati mahimā ati bhārī ||
do. tāte yaha tana mohi priya bhayu rāma pada neha|
nija prabhu darasana pāyu~ ge sakala sandeha || 114(ka) ||
māsapārāyaṇa, untīsavā~ viśrāma
bhagati paccha haṭha kari raheu~ dīnhi mahāriṣi sāpa|
muni durlabha bara pāyu~ dekhahu bhajana pratāpa || 114(kha) ||
je asi bhagati jāni pariharahīṃ| kevala gyāna hetu śrama karahīm ||
te jaḍa़ kāmadhenu gṛha~ tyāgī| khojata āku phirahiṃ paya lāgī ||
sunu khagesa hari bhagati bihāī| je sukha cāhahiṃ āna upāī ||
te saṭha mahāsindhu binu taranī| pairi pāra cāhahiṃ jaḍa़ karanī ||
suni bhasuṇḍi ke bacana bhavānī| boleu garuḍa़ haraṣi mṛdu bānī ||
tava prasāda prabhu mama ura māhīṃ| saṃsaya soka moha bhrama nāhīm ||
suneu~ punīta rāma guna grāmā| tumharī kṛpā~ laheu~ biśrāmā ||
eka bāta prabhu pū~chu~ tohī| kahahu bujhāi kṛpānidhi mohī ||
kahahiṃ santa muni beda purānā| nahiṃ kachu durlabha gyāna samānā ||
soi muni tumha sana kaheu gosāīṃ| nahiṃ ādarehu bhagati kī nāīm ||
gyānahi bhagatihi antara ketā| sakala kahahu prabhu kṛpā niketā ||
suni uragāri bacana sukha mānā| sādara boleu kāga sujānā ||
bhagatihi gyānahi nahiṃ kachu bhedā| ubhaya harahiṃ bhava sambhava khedā ||
nātha munīsa kahahiṃ kachu antara| sāvadhāna sau sunu bihaṅgabara ||
gyāna birāga joga bigyānā| e saba puruṣa sunahu harijānā ||
puruṣa pratāpa prabala saba bhā~tī| abalā abala sahaja jaḍa़ jātī ||
do. -puruṣa tyāgi saka nārihi jo birakta mati dhīra ||
na tu kāmī biṣayābasa bimukha jo pada raghubīra || 115(ka) ||
so. sau muni gyānanidhāna mṛganayanī bidhu mukha nirakhi|
bibasa hoi harijāna nāri biṣnu māyā pragaṭa || 115(kha) ||
ihā~ na pacchapāta kachu rākhu~| beda purāna santa mata bhāṣu~ ||
moha na nāri nāri keṃ rūpā| pannagāri yaha rīti anūpā ||
māyā bhagati sunahu tumha doū| nāri barga jāni saba koū ||
puni raghubīrahi bhagati piārī| māyā khalu nartakī bicārī ||
bhagatihi sānukūla raghurāyā| tāte tehi ḍarapati ati māyā ||
rāma bhagati nirupama nirupādhī| basi jāsu ura sadā abādhī ||
tehi biloki māyā sakucāī| kari na saki kachu nija prabhutāī ||
asa bicāri je muni bigyānī| jācahīṃ bhagati sakala sukha khānī ||
do. yaha rahasya raghunātha kara begi na jāni koi|
jo jāni raghupati kṛpā~ sapanehu~ moha na hoi || 116(ka) ||
auru gyāna bhagati kara bheda sunahu suprabīna|
jo suni hoi rāma pada prīti sadā abichīna || 116(kha) ||
sunahu tāta yaha akatha kahānī| samujhata bani na jāi bakhānī ||
īsvara aṃsa jīva abināsī| cetana amala sahaja sukha rāsī ||
so māyābasa bhayu gosāīṃ| ba~dhyo kīra marakaṭa kī nāī ||
jaḍa़ cetanahi granthi pari gī| jadapi mṛṣā chūṭata kaṭhinī ||
taba te jīva bhayu saṃsārī| chūṭa na granthi na hoi sukhārī ||
śruti purāna bahu kaheu upāī| chūṭa na adhika adhika arujhāī ||
jīva hṛdaya~ tama moha biseṣī| granthi chūṭa kimi pari na dekhī ||
asa sañjoga īsa jaba karī| tabahu~ kadācita so niruarī ||
sāttvika śraddhā dhenu suhāī| jauṃ hari kṛpā~ hṛdaya~ basa āī ||
japa tapa brata jama niyama apārā| je śruti kaha subha dharma acārā ||
tei tṛna harita carai jaba gāī| bhāva baccha sisu pāi penhāī ||
noi nibṛtti pātra bisvāsā| nirmala mana ahīra nija dāsā ||
parama dharmamaya paya duhi bhāī| avaṭai anala akāma bihāī ||
toṣa maruta taba chamā~ juḍa़āvai| dhṛti sama jāvanu dei jamāvai ||
muditā~ mathaiṃ bicāra mathānī| dama adhāra raju satya subānī ||
taba mathi kāḍha़i lei navanītā| bimala birāga subhaga supunītā ||
do. joga agini kari pragaṭa taba karma subhāsubha lāi|
buddhi sirāvaiṃ gyāna ghṛta mamatā mala jari jāi || 117(ka) ||
taba bigyānarūpini buddhi bisada ghṛta pāi|
citta diā bhari dharai dṛḍha़ samatā diaṭi banāi || 117(kha) ||
tīni avasthā tīni guna tehi kapāsa teṃ kāḍha़i|
tūla turīya sa~vāri puni bātī karai sugāḍha़i || 117(ga) ||
so. ehi bidhi lesai dīpa teja rāsi bigyānamaya ||
jātahiṃ jāsu samīpa jarahiṃ madādika salabha saba || 117(gha) ||
sohamasmi iti bṛtti akhaṇḍā| dīpa sikhā soi parama pracaṇḍā ||
ātama anubhava sukha suprakāsā| taba bhava mūla bheda bhrama nāsā ||
prabala abidyā kara parivārā| moha ādi tama miṭi apārā ||
taba soi buddhi pāi u~jiārā| ura gṛha~ baiṭhi granthi niruārā ||
chorana granthi pāva jauṃ soī| taba yaha jīva kṛtāratha hoī ||
chorata granthi jāni khagarāyā| bighna aneka kari taba māyā ||
riddhi siddhi preri bahu bhāī| buddhahi lobha dikhāvahiṃ āī ||
kala bala chala kari jāhiṃ samīpā| añcala bāta bujhāvahiṃ dīpā ||
hoi buddhi jauṃ parama sayānī| tinha tana citava na anahita jānī ||
jauṃ tehi bighna buddhi nahiṃ bādhī| tau bahori sura karahiṃ upādhī ||
indrīṃ dvāra jharokhā nānā| taha~ taha~ sura baiṭhe kari thānā ||
āvata dekhahiṃ biṣaya bayārī| te haṭhi dehī kapāṭa ughārī ||
jaba so prabhañjana ura gṛha~ jāī| tabahiṃ dīpa bigyāna bujhāī ||
granthi na chūṭi miṭā so prakāsā| buddhi bikala bhi biṣaya batāsā ||
indrinha suranha na gyāna sohāī| biṣaya bhoga para prīti sadāī ||
biṣaya samīra buddhi kṛta bhorī| tehi bidhi dīpa ko bāra bahorī ||
do. taba phiri jīva bibidha bidhi pāvi saṃsṛti klesa|
hari māyā ati dustara tari na jāi bihagesa || 118(ka) ||
kahata kaṭhina samujhata kaṭhina sādhana kaṭhina bibeka|
hoi ghunācchara nyāya jauṃ puni pratyūha aneka || 118(kha) ||
gyāna pantha kṛpāna kai dhārā| parata khagesa hoi nahiṃ bārā ||
jo nirbighna pantha nirbahī| so kaivalya parama pada lahī ||
ati durlabha kaivalya parama pada| santa purāna nigama āgama bada ||
rāma bhajata soi mukuti gosāī| anicchita āvi bariāī ||
jimi thala binu jala rahi na sakāī| koṭi bhā~ti kau karai upāī ||
tathā moccha sukha sunu khagarāī| rahi na saki hari bhagati bihāī ||
asa bicāri hari bhagata sayāne| mukti nirādara bhagati lubhāne ||
bhagati karata binu jatana prayāsā| saṃsṛti mūla abidyā nāsā ||
bhojana karia tṛpiti hita lāgī| jimi so asana pacavai jaṭharāgī ||
asi haribhagati sugama sukhadāī| ko asa mūḍha़ na jāhi sohāī ||
do. sevaka sebya bhāva binu bhava na taria uragāri ||
bhajahu rāma pada paṅkaja asa siddhānta bicāri || 119(ka) ||
jo cetana kaha~ ja़ḍa़ kari ja़ḍa़hi kari caitanya|
asa samartha raghunāyakahiṃ bhajahiṃ jīva te dhanya || 119(kha) ||
kaheu~ gyāna siddhānta bujhāī| sunahu bhagati mani kai prabhutāī ||
rāma bhagati cintāmani sundara| basi garuḍa़ jāke ura antara ||
parama prakāsa rūpa dina rātī| nahiṃ kachu cahia diā ghṛta bātī ||
moha daridra nikaṭa nahiṃ āvā| lobha bāta nahiṃ tāhi bujhāvā ||
prabala abidyā tama miṭi jāī| hārahiṃ sakala salabha samudāī ||
khala kāmādi nikaṭa nahiṃ jāhīṃ| basi bhagati jāke ura māhīm ||
garala sudhāsama ari hita hoī| tehi mani binu sukha pāva na koī ||
byāpahiṃ mānasa roga na bhārī| jinha ke basa saba jīva dukhārī ||
rāma bhagati mani ura basa jākeṃ| dukha lavalesa na sapanehu~ tākem ||
catura siromani tei jaga māhīṃ| je mani lāgi sujatana karāhīm ||
so mani jadapi pragaṭa jaga ahī| rāma kṛpā binu nahiṃ kau lahī ||
sugama upāya pāibe kere| nara hatabhāgya dehiṃ bhaṭamere ||
pāvana parbata beda purānā| rāma kathā rucirākara nānā ||
marmī sajjana sumati kudārī| gyāna birāga nayana uragārī ||
bhāva sahita khoji jo prānī| pāva bhagati mani saba sukha khānī ||
moreṃ mana prabhu asa bisvāsā| rāma te adhika rāma kara dāsā ||
rāma sindhu ghana sajjana dhīrā| candana taru hari santa samīrā ||
saba kara phala hari bhagati suhāī| so binu santa na kāhū~ pāī ||
asa bicāri joi kara satasaṅgā| rāma bhagati tehi sulabha bihaṅgā ||
do. brahma payonidhi mandara gyāna santa sura āhiṃ|
kathā sudhā mathi kāḍha़hiṃ bhagati madhuratā jāhim || 120(ka) ||
birati carma asi gyāna mada lobha moha ripu māri|
jaya pāia so hari bhagati dekhu khagesa bicāri || 120(kha) ||
puni saprema boleu khagarAU| jauṃ kṛpāla mohi ūpara bhAU ||
nātha mohi nija sevaka jānī| sapta prasna kahahu bakhānī ||
prathamahiṃ kahahu nātha matidhīrā| saba te durlabha kavana sarīrā ||
baḍa़ dukha kavana kavana sukha bhārī| sau sañchepahiṃ kahahu bicārī ||
santa asanta marama tumha jānahu| tinha kara sahaja subhāva bakhānahu ||
kavana punya śruti bidita bisālā| kahahu kavana agha parama karālā ||
mānasa roga kahahu samujhāī| tumha sarbagya kṛpā adhikāī ||
tāta sunahu sādara ati prītī| maiṃ sañchepa kahu~ yaha nītī ||
nara tana sama nahiṃ kavaniu dehī| jīva carācara jācata tehī ||
naraka svarga apabarga nisenī| gyāna birāga bhagati subha denī ||
so tanu dhari hari bhajahiṃ na je nara| hohiṃ biṣaya rata manda manda tara ||
kā~ca kirica badaleṃ te lehī| kara te ḍāri parasa mani dehīm ||
nahiṃ daridra sama dukha jaga māhīṃ| santa milana sama sukha jaga nāhīm ||
para upakāra bacana mana kāyā| santa sahaja subhāu khagarāyā ||
santa sahahiṃ dukha parahita lāgī| paradukha hetu asanta abhāgī ||
bhūrja tarū sama santa kṛpālā| parahita niti saha bipati bisālā ||
sana iva khala para bandhana karī| khāla kaḍha़āi bipati sahi marī ||
khala binu svāratha para apakārī| ahi mūṣaka iva sunu uragārī ||
para sampadā bināsi nasāhīṃ| jimi sasi hati hima upala bilāhīm ||
duṣṭa udaya jaga ārati hetū| jathā prasiddha adhama graha ketū ||
santa udaya santata sukhakārī| bisva sukhada jimi indu tamārī ||
parama dharma śruti bidita ahiṃsā| para nindā sama agha na garīsā ||
hara gura nindaka dādura hoī| janma sahasra pāva tana soī ||
dvija nindaka bahu naraka bhogakari| jaga janami bāyasa sarīra dhari ||
sura śruti nindaka je abhimānī| raurava naraka parahiṃ te prānī ||
hohiṃ ulūka santa nindā rata| moha nisā priya gyāna bhānu gata ||
saba ke nindā je jaḍa़ karahīṃ| te camagādura hoi avatarahīm ||
sunahu tāta aba mānasa rogā| jinha te dukha pāvahiṃ saba logā ||
moha sakala byādhinha kara mūlā| tinha te puni upajahiṃ bahu sūlā ||
kāma bāta kapha lobha apārā| krodha pitta nita chātī jārā ||
prīti karahiṃ jauṃ tīniu bhāī| upaji sanyapāta dukhadāī ||
biṣaya manoratha durgama nānā| te saba sūla nāma ko jānā ||
mamatā dādu kaṇḍu iraṣāī| haraṣa biṣāda garaha bahutāī ||
para sukha dekhi jarani soi chī| kuṣṭa duṣṭatā mana kuṭilī ||
ahaṅkāra ati dukhada ḍamaruā| dambha kapaṭa mada māna neharuā ||
tṛsnā udarabṛddhi ati bhārī| tribidha īṣanā taruna tijārī ||
juga bidhi jvara matsara abibekā| kaha~ lāgi kahauṃ kuroga anekā ||
do. eka byādhi basa nara marahiṃ e asādhi bahu byādhi|
pīḍa़hiṃ santata jīva kahu~ so kimi lahai samādhi || 121(ka) ||
nema dharma ācāra tapa gyāna jagya japa dāna|
bheṣaja puni koṭinha nahiṃ roga jāhiṃ harijāna || 121(kha) ||
ehi bidhi sakala jīva jaga rogī| soka haraṣa bhaya prīti biyogī ||
mānaka roga kachuka maiṃ gāe| hahiṃ saba keṃ lakhi biralenha pāe ||
jāne te chījahiṃ kachu pāpī| nāsa na pāvahiṃ jana paritāpī ||
biṣaya kupathya pāi aṅkure| munihu hṛdaya~ kā nara bāpure ||
rāma kṛpā~ nāsahi saba rogā| jauṃ ehi bhā~ti banai saṃyogā ||
sadagura baida bacana bisvāsā| sañjama yaha na biṣaya kai āsā ||
raghupati bhagati sajīvana mūrī| anūpāna śraddhā mati pūrī ||
ehi bidhi bhalehiṃ so roga nasāhīṃ| nāhiṃ ta jatana koṭi nahiṃ jāhīm ||
jānia taba mana biruja gosā~ī| jaba ura bala birāga adhikāī ||
sumati chudhā bāḍha़i nita nī| biṣaya āsa durbalatā gī ||
bimala gyāna jala jaba so nahāī| taba raha rāma bhagati ura chāī ||
siva aja suka sanakādika nārada| je muni brahma bicāra bisārada ||
saba kara mata khaganāyaka ehā| karia rāma pada paṅkaja nehā ||
śruti purāna saba grantha kahāhīṃ| raghupati bhagati binā sukha nāhīm ||
kamaṭha pīṭha jāmahiṃ baru bārā| bandhyā suta baru kāhuhi mārā ||
phūlahiṃ nabha baru bahubidhi phūlā| jīva na laha sukha hari pratikūlā ||
tṛṣā jāi baru mṛgajala pānā| baru jāmahiṃ sasa sīsa biṣānā ||
andhakāru baru rabihi nasāvai| rāma bimukha na jīva sukha pāvai ||
hima te anala pragaṭa baru hoī| bimukha rāma sukha pāva na koī ||
do0=bāri matheṃ ghṛta hoi baru sikatā te baru tela|
binu hari bhajana na bhava taria yaha siddhānta apela || 122(ka) ||
masakahi kari biṃrañci prabhu ajahi masaka te hīna|
asa bicāri taji saṃsaya rāmahi bhajahiṃ prabīna || 122(kha) ||
śloka- vinicśritaṃ vadāmi te na anyathā vacāṃsi me|
hariṃ narā bhajanti ye'tidustaraṃ taranti te || 122(ga) ||
kaheu~ nātha hari carita anūpā| byāsa samāsa svamati anurupā ||
śruti siddhānta ihi uragārī| rāma bhajia saba kāja bisārī ||
prabhu raghupati taji seia kāhī| mohi se saṭha para mamatā jāhī ||
tumha bigyānarūpa nahiṃ mohā| nātha kīnhi mo para ati chohā ||
pūchihu~ rāma kathā ati pāvani| suka sanakādi sambhu mana bhāvani ||
sata saṅgati durlabha saṃsārā| nimiṣa daṇḍa bhari eku bārā ||
dekhu garuḍa़ nija hṛdaya~ bicārī| maiṃ raghubīra bhajana adhikārī ||
sakunādhama saba bhā~ti apāvana| prabhu mohi kīnha bidita jaga pāvana ||
do. āju dhanya maiṃ dhanya ati jadyapi saba bidhi hīna|
nija jana jāni rāma mohi santa samāgama dīna || 123(ka) ||
nātha jathāmati bhāṣeu~ rākheu~ nahiṃ kachu goi|
carita sindhu raghunāyaka thāha ki pāvi koi || 123 ||
sumiri rāma ke guna gana nānā| puni puni haraṣa bhusuṇḍi sujānā ||
mahimā nigama neti kari gāī| atulita bala pratāpa prabhutāī ||
siva aja pūjya carana raghurāī| mo para kṛpā parama mṛdulāī ||
asa subhāu kahu~ sunu~ na dekhu~| kehi khagesa raghupati sama lekhu~ ||
sādhaka siddha bimukta udāsī| kabi kobida kṛtagya sannyāsī ||
jogī sūra sutāpasa gyānī| dharma nirata paṇḍita bigyānī ||
tarahiṃ na binu sī~ mama svāmī| rāma namāmi namāmi namāmī ||
sarana ge~ mo se agha rāsī| hohiṃ suddha namāmi abināsī ||
do. jāsu nāma bhava bheṣaja harana ghora traya sūla|
so kṛpālu mohi to para sadā rahu anukūla || 124(ka) ||
suni bhusuṇḍi ke bacana subha dekhi rāma pada neha|
boleu prema sahita girā garuḍa़ bigata sandeha || 124(kha) ||
mai kṛtkṛtya bhayu~ tava bānī| suni raghubīra bhagati rasa sānī ||
rāma carana nūtana rati bhī| māyā janita bipati saba gī ||
moha jaladhi bohita tumha bhe| mo kaha~ nātha bibidha sukha de ||
mo pahiṃ hoi na prati upakārā| bandu~ tava pada bārahiṃ bārā ||
pūrana kāma rāma anurāgī| tumha sama tāta na kau baḍa़bhāgī ||
santa biṭapa saritā giri dharanī| para hita hetu sabanha kai karanī ||
santa hṛdaya navanīta samānā| kahā kabinha pari kahai na jānā ||
nija paritāpa dravi navanītā| para dukha dravahiṃ santa supunītā ||
jīvana janma suphala mama bhayū| tava prasāda saṃsaya saba gayū ||
jānehu sadā mohi nija kiṅkara| puni puni umā kahi bihaṅgabara ||
do. tāsu carana siru nāi kari prema sahita matidhīra|
gayu garuḍa़ baikuṇṭha taba hṛdaya~ rākhi raghubīra || 125(ka) ||
girijā santa samāgama sama na lābha kachu āna|
binu hari kṛpā na hoi so gāvahiṃ beda purāna || 125(kha) ||
kaheu~ parama punīta itihāsā| sunata śravana chūṭahiṃ bhava pāsā ||
pranata kalpataru karunā puñjā| upaji prīti rāma pada kañjā ||
mana krama bacana janita agha jāī| sunahiṃ je kathā śravana mana lāī ||
tīrthāṭana sādhana samudāī| joga birāga gyāna nipunāī ||
nānā karma dharma brata dānā| sañjama dama japa tapa makha nānā ||
bhūta dayā dvija gura sevakāī| bidyā binaya bibeka baḍa़āī ||
jaha~ lagi sādhana beda bakhānī| saba kara phala hari bhagati bhavānī ||
so raghunātha bhagati śruti gāī| rāma kṛpā~ kāhū~ eka pāī ||
do. muni durlabha hari bhagati nara pāvahiṃ binahiṃ prayāsa|
je yaha kathā nirantara sunahiṃ māni bisvāsa || 126 ||
soi sarbagya gunī soi gyātā| soi mahi maṇḍita paṇḍita dātā ||
dharma parāyana soi kula trātā| rāma carana jā kara mana rātā ||
nīti nipuna soi parama sayānā| śruti siddhānta nīka tehiṃ jānā ||
soi kabi kobida soi ranadhīrā| jo chala chāḍa़i bhaji raghubīrā ||
dhanya desa so jaha~ surasarī| dhanya nāri patibrata anusarī ||
dhanya so bhūpu nīti jo karī| dhanya so dvija nija dharma na ṭarī ||
so dhana dhanya prathama gati jākī| dhanya punya rata mati soi pākī ||
dhanya gharī soi jaba satasaṅgā| dhanya janma dvija bhagati abhaṅgā ||
do. so kula dhanya umā sunu jagata pūjya supunīta|
śrīraghubīra parāyana jehiṃ nara upaja binīta || 127 ||
mati anurūpa kathā maiṃ bhāṣī| jadyapi prathama gupta kari rākhī ||
tava mana prīti dekhi adhikāī| taba maiṃ raghupati kathā sunāī ||
yaha na kahia saṭhahī haṭhasīlahi| jo mana lāi na suna hari līlahi ||
kahia na lobhihi krodhahi kāmihi| jo na bhaji sacarācara svāmihi ||
dvija drohihi na sunāia kabahū~| surapati sarisa hoi nṛpa jabahū~ ||
rāma kathā ke tei adhikārī| jinha keṃ satasaṅgati ati pyārī ||
gura pada prīti nīti rata jeī| dvija sevaka adhikārī teī ||
tā kaha~ yaha biseṣa sukhadāī| jāhi prānapriya śrīraghurāī ||
do. rāma carana rati jo caha athavā pada nirbāna|
bhāva sahita so yaha kathā karu śravana puṭa pāna || 128 ||
rāma kathā girijā maiṃ baranī| kali mala samani manomala haranī ||
saṃsṛti roga sajīvana mūrī| rāma kathā gāvahiṃ śruti sūrī ||
ehi maha~ rucira sapta sopānā| raghupati bhagati kera panthānā ||
ati hari kṛpā jāhi para hoī| pāu~ dei ehiṃ māraga soī ||
mana kāmanā siddhi nara pāvā| je yaha kathā kapaṭa taji gāvā ||
kahahiṃ sunahiṃ anumodana karahīṃ| te gopada iva bhavanidhi tarahīm ||
suni saba kathā hṛdaya~ ati bhāī| girijā bolī girā suhāī ||
nātha kṛpā~ mama gata sandehā| rāma carana upajeu nava nehā ||
do. maiṃ kṛtakṛtya bhiu~ aba tava prasāda bisvesa|
upajī rāma bhagati dṛḍha़ bīte sakala kalesa || 129 ||
yaha subha sambhu umā sambādā| sukha sampādana samana biṣādā ||
bhava bhañjana gañjana sandehā| jana rañjana sajjana priya ehā ||
rāma upāsaka je jaga māhīṃ| ehi sama priya tinha ke kachu nāhīm ||
raghupati kṛpā~ jathāmati gāvā| maiṃ yaha pāvana carita suhāvā ||
ehiṃ kalikāla na sādhana dūjā| joga jagya japa tapa brata pūjā ||
rāmahi sumiria gāia rāmahi| santata sunia rāma guna grāmahi ||
jāsu patita pāvana baḍa़ bānā| gāvahiṃ kabi śruti santa purānā ||
tāhi bhajahi mana taji kuṭilāī| rāma bhajeṃ gati kehiṃ nahiṃ pāī ||
chaṃ. pāī na kehiṃ gati patita pāvana rāma bhaji sunu saṭha manā|
ganikā ajāmila byādha gīdha gajādi khala tāre ghanā ||
ābhīra jamana kirāta khasa svapacādi ati agharūpa je|
kahi nāma bāraka tepi pāvana hohiṃ rāma namāmi te || 1 ||
raghubaṃsa bhūṣana carita yaha nara kahahiṃ sunahiṃ je gāvahīṃ|
kali mala manomala dhoi binu śrama rāma dhāma sidhāvahīm ||
sata pañca caupāīṃ manohara jāni jo nara ura dharai|
dāruna abidyā pañca janita bikāra śrīraghubara harai || 2 ||
sundara sujāna kṛpā nidhāna anātha para kara prīti jo|
so eka rāma akāma hita nirbānaprada sama āna ko ||
jākī kṛpā lavalesa te matimanda tulasīdāsahū~|
pāyo parama biśrāmu rāma samāna prabhu nāhīṃ kahū~ || 3 ||
do. mo sama dīna na dīna hita tumha samāna raghubīra|
asa bicāri raghubaṃsa mani harahu biṣama bhava bhīra || 130(ka) ||
kāmihi nāri piāri jimi lobhahi priya jimi dāma|
timi raghunātha nirantara priya lāgahu mohi rāma || 130(kha) ||
śloka-yatpūrva prabhuṇā kṛtaṃ sukavinā śrīśambhunā durgamaṃ
śrīmadrāmapadābjabhaktimaniśaṃ prāptyai tu rāmāyaṇam|
matvā tadraghunāthamanirataṃ svāntastamaḥśāntaye
bhāṣābaddhamidaṃ cakāra tulasīdāsastathā mānasam || 1 ||
puṇyaṃ pāpaharaṃ sadā śivakaraṃ vijñānabhaktipradaṃ
māyāmohamalāpahaṃ suvimalaṃ premāmbupūraṃ śubham|
śrīmadrāmacaritramānasamidaṃ bhaktyāvagāhanti ye
te saṃsārapataṅgaghorakiraṇairdahyanti no mānavāḥ || 2 ||
māsapārāyaṇa, tīsavā~ viśrāma
navānhapārāyaṇa, navā~ viśrāma
---------
iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane
saptamaḥ sopānaḥ samāptaḥ|
(uttarakāṇḍa samāpta)
--------
ārati śrīrāmāyanajī kī| kīrati kalita lalita siya pī kī ||
gāvata brahmādika muni nārada| bālamīka bigyāna bisārada|
suka sanakādi seṣa aru sārada| barani pavanasuta kīrati nīkī || 1 ||
gāvata beda purāna aṣṭadasa| cho sāstra saba granthana ko rasa|
muni jana dhana santana ko sarabasa| sāra aṃsa sammata sabahī kī || 2 ||
gāvata santata sambhu bhavānī| aru ghaṭasambhava muni bigyānī|
byāsa ādi kabibarja bakhānī| kāgabhusuṇḍi garuḍa ke hī kī || 3 ||
kalimala harani biṣaya rasa phīkī| subhaga siṅgāra mukti jubatī kī|
dalana roga bhava mūri amī kī| tāta māta saba bidhi tulasī kī || 4 ||