Shrimadbhagavadgita Parayana - Panchamo'dhyayah

ॐ

श्रीमद्भगवद्गीता पारायण - पञ्चमोऽध्यायः

Gita Vyasa Devanagari

ॐ श्री परमात्मने नमः

अथ पञ्चमोऽध्यायः

कर्मसन्न्यासयोगः

अर्जुन उवाच

सन्न्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।

यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥1॥

श्री भगवानुवाच

सन्न्यासः कर्मयोगश्च निश्श्रेयसकरावुभौ ।

तयोस्तु कर्मसन्न्यासात् कर्मयोगो विशिष्यते ॥2॥

ज्ञेयः स नित्यसन्न्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।

निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥3॥

साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः ।

एकमप्यास्थितः सम्यक् उभयोर्विन्दते फलम् ॥4॥

यत्साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते ।

एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥5॥

सन्न्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः ।

योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥6॥

योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः ।

सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥7॥

नैव किञ्चित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् ।

पश्यन्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन् अश्नन्गच्छन्स्वपन्श्वसन् ॥8॥

प्रलपन्विसृजन्गृह्णन् उन्मिषन्निमिषन्नपि ।

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥9॥

ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः ।

लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥10॥

कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि ।

योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥11॥

युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् ।

अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥12॥

सर्वकर्माणि मनसा सन्न्यस्यास्ते सुखं वशी ।

नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥13॥

न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः ।

न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥14॥

नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः ।

अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥15॥

ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः ।

तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥16॥

तद्बुद्धयस्तदात्मानः तन्निष्ठास्तत्परायणाः ।

गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥17॥

विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।

शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥18॥

इहैव तैर्जितः सर्गः येषां साम्ये स्थितं मनः ।

निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्मात् ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥19॥

न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् ।

स्थिरबुद्धिरसम्मूढः ब्रह्मवित् ब्रह्मणि स्थितः ॥20॥

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् ।

स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥21॥

ये हि संस्पर्शजा भोगाः दुःखयोनय एव ते ।

आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥22॥

शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् ।

कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥23॥

योऽन्तःसुखोऽन्तरारामः तथान्तर्ज्योतिरेव यः ।

स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥24॥

लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणम् ऋषयः क्षीणकल्मषाः ।

छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥25॥

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् ।

अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥26॥

स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यान् चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः

प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥27॥

यतेन्द्रियमनोबुद्धिः मुनिर्मोक्षपरायणः ।

विगतेच्छाभयक्रोधः यः सदा मुक्त एव सः ॥28॥

भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ।

सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥29॥

॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां

योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मसन्न्यासयोगो नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha pañcamo'dhyāyaḥ

karmasannyāsayogaḥ

arjuna uvāca

sannyāsaṃ karmaṇāṃ kṛṣṇa punaryogaṃ ca śaṃsasi |

yacchreya etayorekaṃ tanme brūhi suniścitam ||1||

śrī bhagavānuvāca

sannyāsaḥ karmayogaśca niśśreyasakarāvubhau |

tayostu karmasannyāsāt karmayogo viśiṣyate ||2||

jñeyaḥ sa nityasannyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati |

nirdvandvo hi mahābāho sukhaṃ bandhātpramucyate ||3||

sāṅkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ |

ekamapyāsthitaḥ samyak ubhayorvindate phalam ||4||

yatsāṅkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate |

ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati ||5||

sannyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ |

yogayukto munirbrahma nacireṇādhigacchati ||6||

yogayukto viśuddhātmā vijitātmā jitendriyaḥ |

sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate ||7||

naiva kiñcitkaromīti yukto manyeta tattvavit |

paśyanśṛṇvanspṛśañjighran aśnangacchansvapanśvasan ||8||

pralapanvisṛjangṛhṇan unmiṣannimiṣannapi |

indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ||9||

brahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā karoti yaḥ |

lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā ||10||

kāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi |

yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye ||11||

yuktaḥ karmaphalaṃ tyaktvā śāntimāpnoti naiṣṭhikīm |

ayuktaḥ kāmakāreṇa phale sakto nibadhyate ||12||

sarvakarmāṇi manasā sannyasyāste sukhaṃ vaśī |

navadvāre pure dehī naiva kurvanna kārayan ||13||

na kartṛtvaṃ na karmāṇi lokasya sṛjati prabhuḥ |

na karmaphalasaṃyogaṃ svabhāvastu pravartate ||14||

nādatte kasyacitpāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ |

ajñānenāvṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ ||15||

jñānena tu tadajñānaṃ yeṣāṃ nāśitamātmanaḥ |

teṣāmādityavajjñānaṃ prakāśayati tatparam ||16||

tadbuddhayastadātmānaḥ tanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ |

gacchantyapunarāvṛttiṃ jñānanirdhūtakalmaṣāḥ ||17||

vidyāvinayasampanne brāhmaṇe gavi hastini |

śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ ||18||

ihaiva tairjitaḥ sargaḥ yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ |

nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmāt brahmaṇi te sthitāḥ ||19||

na prahṛṣyetpriyaṃ prāpya nodvijetprāpya cāpriyam |

sthirabuddhirasammūḍhaḥ brahmavit brahmaṇi sthitaḥ ||20||

bāhyasparśeṣvasaktātmā vindatyātmani yatsukham |

sa brahmayogayuktātmā sukhamakṣayamaśnute ||21||

ye hi saṃsparśajā bhogāḥ duḥkhayonaya eva te |

ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ ||22||

śaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prākśarīravimokṣaṇāt |

kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ ||23||

yo'ntaḥsukho'ntarārāmaḥ tathāntarjyotireva yaḥ |

sa yogī brahmanirvāṇaṃ brahmabhūto'dhigacchati ||24||

labhante brahmanirvāṇam ṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |

chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ ||25||

kāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām |

abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām ||26||

sparśānkṛtvā bahirbāhyān cakṣuścaivāntare bhruvoḥ

prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau ||27||

yatendriyamanobuddhiḥ munirmokṣaparāyaṇaḥ |

vigatecchābhayakrodhaḥ yaḥ sadā mukta eva saḥ ||28||

bhoktāraṃ yajñatapasāṃ sarvalokamaheśvaram |

suhṛdaṃ sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati ||29||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde karmasannyāsayogo nāma pañcamo'dhyāyaḥ ||