Shrimadbhagavadgita Parayana - Panchadasho'dhyayah

ॐ

श्रीमद्भगवद्गीता पारायण - पञ्चदशोऽध्यायः

Gita Vyasa Devanagari

ॐ श्री परमात्मने नमः

अथ पञ्चदशोऽध्यायः

पुरुषोत्तमप्राप्तियोगः

श्री भगवानुवाच

ऊर्ध्वमूलमधःशाखम् अश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।

छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥1॥

अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखाः गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।

अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥2॥

न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा ।

अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलम् असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥3॥

ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।

तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥4॥

निर्मानमोहा जितसङ्गदोषाः अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।

द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःख सञ्ज्ञैः गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥5॥

न तद्भासयते सूर्यः न शशाङ्को न पावकः ।

यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥6॥

ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।

मनः षष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥7॥

शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।

गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥8॥

श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।

अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥9॥

उत्क्रामन्तं स्थितं वाऽपि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।

विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥10॥

यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।

यतन्तो ऽप्यकृतात्मानः नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥11॥

यदादित्यगतं तेजः जगद्भासयतेऽखिलम् ।

यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥12॥

गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।

पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥13॥

अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।

प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥14॥

सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टः मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च ।

वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यः वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥15॥

द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।

क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥16॥

उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।

यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥17॥

यस्मात्क्षरमतीतोऽहम् अक्षरादपि चोत्तमः ।

अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥18॥

यो मामेवमसम्मूढः जानाति पुरुषोत्तमम् ।

स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥19॥

इति गुह्यतमं शास्त्रम् इदमुक्तं मयाऽनघ ।

एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥20॥

॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां

योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे पुरुषोत्तमप्राप्तियोगो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha pañcadaśo'dhyāyaḥ

puruṣottamaprāptiyogaḥ

śrī bhagavānuvāca

ūrdhvamūlamadhaḥśākham aśvatthaṃ prāhuravyayam |

chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit ||1||

adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhāḥ guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ |

adhaśca mūlānyanusantatāni karmānubandhīni manuṣyaloke ||2||

na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā |

aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlam asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā ||3||

tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ |

tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī ||4||

nirmānamohā jitasaṅgadoṣāḥ adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ |

dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkha sañjñaiḥ gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat ||5||

na tadbhāsayate sūryaḥ na śaśāṅko na pāvakaḥ |

yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||6||

mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ |

manaḥ ṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati ||7||

śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ |

gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt ||8||

śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca |

adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate ||9||

utkrāmantaṃ sthitaṃ vā'pi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam |

vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ ||10||

yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam |

yatanto 'pyakṛtātmānaḥ nainaṃ paśyantyacetasaḥ ||11||

yadādityagataṃ tejaḥ jagadbhāsayate'khilam |

yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam ||12||

gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā |

puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ ||13||

ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ |

prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham ||14||

sarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ mattaḥ smṛtirjñānamapohanaṃ ca |

vedaiśca sarvairahameva vedyaḥ vedāntakṛdvedavideva cāham ||15||

dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca |

kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||16||

uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ |

yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||17||

yasmātkṣaramatīto'ham akṣarādapi cottamaḥ |

ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ ||18||

yo māmevamasammūḍhaḥ jānāti puruṣottamam |

sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata ||19||

iti guhyatamaṃ śāstram idamuktaṃ mayā'nagha |

etadbuddhvā buddhimānsyāt kṛtakṛtyaśca bhārata ||20||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde puruṣottamaprāptiyogo nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||