Ashtavakra Gita Shodasho'dhyayah

ॐ

अष्टावक्र गीता षोडशोऽध्यायः

Gita Devanagari

अष्टावक्र उवाच ॥

आचक्ष्व शृणु वा तात नानाशास्त्राण्यनेकशः ।

तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणादृते ॥ 16-1॥

भोगं कर्म समाधिं वा कुरु विज्ञ तथापि ते ।

चित्तं निरस्तसर्वाशमत्यर्थं रोचयिष्यति ॥ 16-2॥

आयासात्सकलो दुःखी नैनं जानाति कश्चन ।

अनेनैवोपदेशेन धन्यः प्राप्नोति निर्वृतिम् ॥ 16-3॥

व्यापारे खिद्यते यस्तु निमेषोन्मेषयोरपि ।

तस्यालस्य धुरीणस्य सुखं नान्यस्य कस्यचित् ॥ 16-4॥

इदं कृतमिदं नेति द्वन्द्वैर्मुक्तं यदा मनः ।

धर्मार्थकाममोक्षेषु निरपेक्षं तदा भवेत् ॥ 16-5॥

विरक्तो विषयद्वेष्टा रागी विषयलोलुपः ।

ग्रहमोक्षविहीनस्तु न विरक्तो न रागवान् ॥ 16-6॥

हेयोपादेयता तावत्संसारविटपाङ्कुरः ।

स्पृहा जीवति यावद् वै निर्विचारदशास्पदम् ॥ 16-7॥

प्रवृत्तौ जायते रागो निर्वृत्तौ द्वेष एव हि ।

निर्द्वन्द्वो बालवद् धीमान् एवमेव व्यवस्थितः ॥ 16-8॥

हातुमिच्छति संसारं रागी दुःखजिहासया ।

वीतरागो हि निर्दुःखस्तस्मिन्नपि न खिद्यति ॥ 16-9॥

यस्याभिमानो मोक्षेऽपि देहेऽपि ममता तथा ।

न च ज्ञानी न वा योगी केवलं दुःखभागसौ ॥ 16-10॥

हरो यद्युपदेष्टा ते हरिः कमलजोऽपि वा ।

तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणादृते ॥ 16-11॥

Roman (IAST) Transliteration

aṣṭāvakra uvāca ||

ācakṣva śṛṇu vā tāta nānāśāstrāṇyanekaśaḥ |

tathāpi na tava svāsthyaṃ sarvavismaraṇādṛte || 16-1||

bhogaṃ karma samādhiṃ vā kuru vijña tathāpi te |

cittaṃ nirastasarvāśamatyarthaṃ rocayiṣyati || 16-2||

āyāsātsakalo duḥkhī nainaṃ jānāti kaścana |

anenaivopadeśena dhanyaḥ prāpnoti nirvṛtim || 16-3||

vyāpāre khidyate yastu nimeṣonmeṣayorapi |

tasyālasya dhurīṇasya sukhaṃ nānyasya kasyacit || 16-4||

idaṃ kṛtamidaṃ neti dvandvairmuktaṃ yadā manaḥ |

dharmārthakāmamokṣeṣu nirapekṣaṃ tadā bhavet || 16-5||

virakto viṣayadveṣṭā rāgī viṣayalolupaḥ |

grahamokṣavihīnastu na virakto na rāgavān || 16-6||

heyopādeyatā tāvatsaṃsāraviṭapāṅkuraḥ |

spṛhā jīvati yāvad vai nirvicāradaśāspadam || 16-7||

pravṛttau jāyate rāgo nirvṛttau dveṣa eva hi |

nirdvandvo bālavad dhīmān evameva vyavasthitaḥ || 16-8||

hātumicchati saṃsāraṃ rāgī duḥkhajihāsayā |

vītarāgo hi nirduḥkhastasminnapi na khidyati || 16-9||

yasyābhimāno mokṣe'pi dehe'pi mamatā tathā |

na ca jñānī na vā yogī kevalaṃ duḥkhabhāgasau || 16-10||

haro yadyupadeṣṭā te hariḥ kamalajo'pi vā |

tathāpi na tava svāsthyaṃ sarvavismaraṇādṛte || 16-11||