6.83 Yuddhakanda - Tryashititama Sargah

ॐ

6.83 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ತ್ರ್ಯಾಶೀತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರ್ಯಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ರಾಘವಶ್ಚಾಪಿವಿಪುಲನ್ತಂರಾಕ್ಷಸವನೌಕಸಾಮ್ ।

ಶ್ರುತ್ವಾಸಙ್ಗ್ರಾಮನಿರ್ಘೋಷಞ್ಜಾಮ್ಬವನ್ತಮುವಾಚ ಹ ॥ 1 ॥

ಸೌಮ್ಯನೂನಂಹನುಮತಾಕೃತಙ್ಕರ್ಮಸುದುಷ್ಕರಮ್ ।

ಶ್ರೂಯತೇ ಚ ಯಥಾಭೀಮಸ್ಸುಮಹಾವಾಯುಧಸ್ವನಃ ॥ 2 ॥

ತದ್ಗಚ್ಛಕುರುಸಾಹಾಯ್ಯಂಸ್ವಬಲೇನಾಭಿಸಮ್ವೃತಃ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಮಕ್ಷಪತೇತಸ್ಯಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಯಯುಧ್ಯತಃ ॥ 3 ॥

ಋಕ್ಷರಾಕ್ಷಸ್ತಥೋಕ್ತಸ್ತುಸ್ವೇನಾನೀಕೇನಸಮ್ವೃತಃ ।

ಆಗಚ್ಛತ್ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರಂಹನೂಮಾನ್ಯತ್ರವಾನರಃ ॥ 4 ॥

ಅಥಾಯಾನ್ತಂಹನೂಮನ್ತನ್ದದರ್ಶರ್ಕ್ಷಪತಿಪಥಿ ।

ವಾನರೈಃಕೃತಸಙ್ಗ್ರಾಮೈಶ್ಶ್ವಸದ್ಭಿರಭಿಸಮ್ವೃತಮ್ ॥ 5 ॥

ದೃಷ್ಟಾಪಥಿಹನೂಮಾಂಶ್ಚತದೃಕ್ಷಬಲಮುದ್ಯತಮ್ ।

ನೀಲಮೇಘನಿಭಮ್ಭೀಮಂಸನ್ನಿವಾರ್ಯನ್ಯವರ್ತತ ॥ 6 ॥

ಸ ತೇನಸಹಸೈನ್ಯೇನಸನ್ನಿಕರ್ಷಮ್ಮಹಾಯಶಾಃ ।

ಶೀಘ್ರಮಾಗಮ್ಯರಾಮಾಯದುಃಖಿತೋವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 7 ॥

ಸಮರೇಯುಧ್ಯಮಾನಾನಾಮಸ್ಮಾಕಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷತಾಮ್ಪುರಃ ।

ಜಘಾನರುದತೀಂಸೀತಾಮಿನ್ದ್ರಜಿದ್ರಾವಣಾತ್ಮಜಃ ॥ 8 ॥

ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತಚಿತ್ತಸ್ತಾನ್ದೃಷ್ಟವಾವಿಷಣ್ಣೋಽಹಮರಿನ್ದಮಃ ।

ತದಹಮ್ಭವತೋವೃತಂವಿಜ್ಞಾಪಯಿತುಮಾಗತಃ ॥ 9 ॥

ತಸ್ಯತದ್ವಚನಂಶ್ರುತ್ವಾರಾಘವಶ್ಶೋಕಮೂರ್ಚಿತಃ ।

ನಿಪಪಾತತದಾಭೂಮೌಛಿನ್ನಮೂಲಂಇವದ್ರುಮಃ ॥ 10 ॥

ತಮ್ಭೂಮೌದೇವಸಙ್ಕಾಶಮ್ಪತಿತನ್ದೃಶ್ಯರಾಘವಮ್ ।

ಅಭಿಪೇತುಸ್ಸಮುತ್ಪತ್ಯಸರ್ವತಃಕಪಿಸತ್ತಮಾಃ ॥ 11 ॥

ಆಸಿಞ್ಚನ್ ಸಲಿಲೈಶ್ಚೈನಮ್ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಸುಗನ್ಧಿಭಿಃ ।

ಪ್ರದಹನ್ತಮಾನಾಸಾದ್ಯಂಸಹಸಾಗ್ನಿಮಿವೋದ್ಯತಮ್ ॥ 12 ॥

ತಂಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಥಬಾಹುಭ್ಯಾಮ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯಸುದುಃಖಿತಃ ।

ಉವಾಚರಾಮಮಸ್ವಸ್ಥಂವಾಕ್ಯಂಹೇತ್ವರ್ಥಸಮ್ಯುತಮ್ ॥ 13 ॥

ಶುಭೇವರ್ತ್ಮನಿತಿಷ್ಠನ್ತನ್ತ್ವಾಮಾರ್ಯವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ ।

ಅನರ್ಥೇಭ್ಯೋ ನ ಶಕ್ನೋತಿತ್ರಾತುನ್ಧರ್ಮೋನಿರರ್ಥಕಃ ॥ 14 ॥

ಭೂತಾನಾಂಸ್ಥಾವಾರಾಣಾಂ ಚ ಜಙ್ಗಮಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಮ್ ।

ಯಥಾಸ್ತಿ ನ ತಥಾಧರ್ಮಸ್ತೇನನಾಸ್ತೀತಿಮೇಮತಿಃ ॥ 15 ॥

ಯಥೈವಸ್ಥಾವರಂವ್ಯಕ್ತಞ್ಜಙ್ಗಮಂ ನ ತಥಾವಿಧಮ್ ।

ನಾಯಮರ್ಥಸ್ತಥಾಯುಕ್ತಸ್ತ್ವದ್ವಿಧೋ ನ ವಿಪದ್ಯತೇ ॥ 16 ॥

ಯದ್ಯಧರ್ಮೋಭವೇದ್ಭೂತೋರಾವಣೋನರಕಂವ್ರಜೇತ್ ।

ಭವಾಂಶ್ಚಧರ್ಮಸಮ್ಯುಕ್ತೋನೈವಂವ್ಯಸನಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 17 ॥

ತಸ್ಯ ಚ ವ್ಯಸನಾಭಾವಾದ್ವ್ಯಸನಞ್ಚಾಗತೇತ್ವಯಿ ।

ಧರ್ಮೋಭವತ್ಯಧರ್ಮಶ್ಚಪರಸ್ಪರವಿರೋಧಿನೌ ॥ 18 ॥

ಧರ್ಮೇಣೋಪಲಭೇದ್ಧರ್ಮಮಧರ್ಮಞ್ಚಾಪ್ಯಧರ್ಮತಃ ।

ಯದ್ಯಧರ್ಮೇಣಯುಜ್ಯೇಯುರ್ಯೇಷ್ವಧರ್ಮಃಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥ 19 ॥

ಯದಿಧರ್ಮೇಣವಿಯುಜ್ಯೇರನ್ನಧರ್ಮರುಚಯೋಜನಾಃ ।

ಧರ್ಮೇಣಚರತಾನ್ಧರ್ಮಞ್ಚೈಷಾನ್ಧರ್ಮಫಲಮ್ಭವೇತ್ ॥ 20 ॥

ಯಸ್ಮಾದರ್ಥಾವಿವರ್ಧನ್ತೇಯೇಷ್ವಧರ್ಮಃಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ।

ಕ್ಲಿಶ್ಯನ್ತೇಧರ್ಮಶೀಲಾಶ್ಚತಸ್ಮಾದೇತೌನಿರರ್ಥಕೌ ॥ 21 ॥

ವಧ್ಯನ್ತೇಪಾಪಕರ್ಮಾಣೋಯದ್ಯಧರ್ಮೇಣರಾಘವ ।

ವಧಕರ್ಮಹತೋಽಧರ್ಮಃ ಸ ಹತಃಕಿಂವಧಿಷ್ಯತಿ ॥ 22 ॥

ಅಥವಾವಿಹಿತೇನಾಯಂಹನ್ಯತೇಹನ್ತಿವಾಪರಮ್ ।

ವಿಧಿರಾಲಿಪ್ಯತೇತೇನ ನ ಸ ಪಾಪೇನಕರ್ಮಣಾ ॥ 23 ॥

ಅದೃಷ್ಟಪ್ರತಿಕಾರೇಣತ್ವವ್ಯಕ್ತೇನಾಸತಾಸತಾ ।

ಕಥಂಶಕ್ಯಮ್ಪರಮ್ಪ್ರಾಪ್ತುನ್ಧರ್ಮೇಣಾರಿವಿಕರ್ಷಣ ॥ 24 ॥

ಯದಿಸತ್ಸ್ಯಾತ್ಸತಾಮ್ಮುಖ್ಯನಾಸತ್ಸ್ಯತ್ತವಕಿಞ್ಚನ ।

ತ್ವಯಾಯದೀದೃಶಮ್ಪ್ರಾಪ್ತನ್ತಸ್ಮಾತ್ಸನ್ನೋಪಪದ್ಯತೇ ॥ 25 ॥

ಬಲಸ್ಯ ಯದಿ ಚೇದ್ಧರ್ಮೋ ಗುಣಭೂತಃ ಪರಾಕ್ರಮೇ ।

ಧರ್ಮಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ವರ್ತಸ್ವ ಯಥಾ ಧರ್ಮೇ ತಥಾ ಬಲೇ ॥ 26 ॥

ಬಲಸ್ಯಯದಿಚೇದ್ಧರ್ಮೋಗುಣಭೂತಃಪರಾಕ್ರಮೇ ।

ಧರ್ಮಮುತ್ಸೃಜ್ಯವರ್ತಸ್ವಯಥಾಧರ್ಮೇತಥಾಬಲೇ ॥ 27 ॥

ಅಥಚೇತ್ಸತ್ಯವಚನನ್ಧರ್ಮಃ ಕಿಲಪರನ್ತಪ ।

ಅನೃತಸ್ತ್ವಯ್ಯಕರುಣಃಕಿಂ ನ ಬದ್ಧಸ್ತ್ವಯಾಪಿತಾ ॥ 28 ॥

ಅಧರ್ಮಸಂಶ್ರಿತೋ ಧರ್ಮೋ ವಿನಾಶಯತಿ ರಾಘವ ।

ಸರ್ವಮೇತದ್ಯಥಾಕಾಮಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಕುರುತೇ ನರಃ ॥ 29 ॥

ಅಧರ್ಮಸಂಶ್ರಿತೋಧರ್ಮೋವಿನಾಶಯತಿರಾಘವ ।

ಸರ್ವಮೇತದ್ಯಥಾಕಾಮಙ್ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಕುರುತೇನರಃ ॥ 30 ॥

ಮಮಚೇದಮ್ಮತನ್ತಾತಧರೋಽಯಮಿತಿರಾಘವ ।

ಧರ್ಮಮೂಲನ್ತ್ವಯಾಛಿನ್ನಂರಾಜ್ಯಮುತ್ಸೃಜತಾತದಾ ॥ 31 ॥

ಅರ್ಥೇಭ್ಯೋಹಿಪ್ರವೃದ್ಧೇಭ್ಯಃಸಮ್ವೃತ್ತೇಭ್ಯಸ್ತತಸ್ತತಃ ।

ಕ್ರಿಯಾಃಸರ್ವಾಃಪ್ರವರ್ತನ್ತೇಪರ್ವತೇಭ್ಯಃಇವಾಪಗಾಃ ॥ 32 ॥

ಅರ್ಥೇನಹಿವಿಮುಕ್ತಸ್ಯಪುರುಷಸ್ಯಾಲ್ಪಚೇತಸಃ ।

ವಿಚ್ಛಿದ್ಯನ್ತೇಕ್ರಿಯಾಸ್ಸರ್ವಾಗ್ರೀಷ್ಮೇಕುಸರಿತೋಯಥಾ ॥ 33 ॥

ಸೋಽಯಮರ್ಥಮ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಸುಖಕಾಮಃಸುಖೈಧಿತಃ ।

ಪಾಪಮಾರಭತೇಕರ್ತುನ್ತದಾದೋಷಃಪ್ರವರ್ತತೇ ॥ 34 ॥

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯಮಿತ್ರಾಣಿಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ಯಸ್ಯಬಾನ್ಧವಾಃ ।

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ಸಪುಮಾನ್ಲೋಕೇಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸ ಚ ಪಣ್ಡಿತಃ ॥ 35 ॥

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ಸ ಚ ವಿಕ್ರಾನ್ತೋಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ಸ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ।

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ಸಮಹಾಭಾಗೋಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ಸಮಹಾಗುಣಃ ॥ 36 ॥

ಅರ್ಥಸ್ಯೈತೇಪರಿತ್ಯಾಗೇದೋಷಾಃಪ್ರವ್ಯಾಹೃತಾಮಯಾ ।

ರಾಜ್ಯಮುತ್ಸೃಜತಾವೀರಯೇನಬುದ್ಧಿಸ್ತ್ವಯಾಕೃತಾ ॥ 37 ॥

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯಸರ್ವಮ್ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।

ಅಧನೇನಾರ್ಥಕಾಮೇನನಾರ್ಥಶ್ಶಕ್ಯೋವಿಚಿನ್ವತಾ ॥ 38 ॥

ಹರ್ಷಃಕಾಮಶ್ಚದರ್ಪಶ್ಚಧರ್ಮಃಕ್ರೋಧಶ್ಶಮೋದಮಃ ।

ಅರ್ಥಾದೇತಾನಿಸರ್ವಾಣಿಪ್ರವರ್ತನ್ತೇನರಾಧಿಪ ॥ 39 ॥

ಯೇಷಾನ್ನಶ್ಯತ್ಯಯಂಲೋಕಶ್ಚರತಾನ್ಧರ್ಮಚಾರಿಣಾಮ್ ।

ತೇಽರ್ಥಾಸ್ತ್ವಯಿ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇದುರ್ದಿನೇಷುಯಥಾಗ್ರಹಾಃ ॥ 40 ॥

ತ್ವಯಿಪ್ರವ್ರಜಿತೇವೀರಗುರೋಶ್ಚವಚನೇಸ್ಥಿತೇ ।

ರಕ್ಷಸಾಪಹೃತಾಭಾರ್ಯಾಪ್ರಾಣೈಃಪ್ರಿಯತರಾತವ ॥ 41 ॥

ತದದ್ಯವಿಪುಲಂವೀರದುಃಖಮಿನ್ದ್ರಜಿತಾಕೃತಮ್ ।

ಕರ್ಮಣಾವ್ಯಪನೇಷ್ಯಾಮಿತಸ್ಮಾದುತ್ತಿಷ್ಠರಾಘವ ॥ 42 ॥

ಉತ್ಥಿಷ್ಠನರಶಾರ್ದೂಲದೀರ್ಘಬಾಹೋಧೃತವ್ರತ ।

ಕಿಮಾತ್ಮಾನಮ್ಮಹಾತ್ಮಾನಮ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ನ ಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 43 ॥

ಅಯಮನಘತವೋದಿತಃಪ್ರಿಯಾರ್ಥಞ್ಜನಕಸುತಾನಿಧನನ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯರುಷ್ಟಃ ।

ಸರಥಗಜಹಯಾಂಸರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಾಮ್ಭೃಶಮಿಷುಭಿರ್ವಿನಿಪಾತಯಾಮಿಲಙ್ಕಾಮ್ ॥ 44 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರ್ಯಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha tryāśītitamassargaḥ |

rāghavaścāpivipulantaṃrākṣasavanaukasām |

śrutvāsaṅgrāmanirghoṣañjāmbavantamuvāca ha || 1 ||

saumyanūnaṃhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram |

śrūyate ca yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ || 2 ||

tadgacchakurusāhāyyaṃsvabalenābhisamvṛtaḥ |

kṣipramakṣapatetasyakapiśreṣṭhasyayudhyataḥ || 3 ||

ṛkṣarākṣastathoktastusvenānīkenasamvṛtaḥ |

āgacchatpaścimadvāraṃhanūmānyatravānaraḥ || 4 ||

athāyāntaṃhanūmantandadarśarkṣapatipathi |

vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam || 5 ||

dṛṣṭāpathihanūmāṃścatadṛkṣabalamudyatam |

nīlameghanibhambhīmaṃsannivāryanyavartata || 6 ||

sa tenasahasainyenasannikarṣammahāyaśāḥ |

śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitovākyamabravīt || 7 ||

samareyudhyamānānāmasmākamprekṣatāmpuraḥ |

jaghānarudatīṃsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ || 8 ||

udbhrāntacittastāndṛṣṭavāviṣaṇṇo'hamarindamaḥ |

tadahambhavatovṛtaṃvijñāpayitumāgataḥ || 9 ||

tasyatadvacanaṃśrutvārāghavaśśokamūrcitaḥ |

nipapātatadābhūmauchinnamūlaṃivadrumaḥ || 10 ||

tambhūmaudevasaṅkāśampatitandṛśyarāghavam |

abhipetussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ || 11 ||

āsiñcan salilaiścainampadmotpalasugandhibhiḥ |

pradahantamānāsādyaṃsahasāgnimivodyatam || 12 ||

taṃlakṣmaṇo'thabāhubhyāmpariṣvajyasuduḥkhitaḥ |

uvācarāmamasvasthaṃvākyaṃhetvarthasamyutam || 13 ||

śubhevartmanitiṣṭhantantvāmāryavijitendriyam |

anarthebhyo na śaknotitrātundharmonirarthakaḥ || 14 ||

bhūtānāṃsthāvārāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam |

yathāsti na tathādharmastenanāstītimematiḥ || 15 ||

yathaivasthāvaraṃvyaktañjaṅgamaṃ na tathāvidham |

nāyamarthastathāyuktastvadvidho na vipadyate || 16 ||

yadyadharmobhavedbhūtorāvaṇonarakaṃvrajet |

bhavāṃścadharmasamyuktonaivaṃvyasanamāpnuyāt || 17 ||

tasya ca vyasanābhāvādvyasanañcāgatetvayi |

dharmobhavatyadharmaścaparasparavirodhinau || 18 ||

dharmeṇopalabheddharmamadharmañcāpyadharmataḥ |

yadyadharmeṇayujyeyuryeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ || 19 ||

yadidharmeṇaviyujyerannadharmarucayojanāḥ |

dharmeṇacaratāndharmañcaiṣāndharmaphalambhavet || 20 ||

yasmādarthāvivardhanteyeṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ |

kliśyantedharmaśīlāścatasmādetaunirarthakau || 21 ||

vadhyantepāpakarmāṇoyadyadharmeṇarāghava |

vadhakarmahato'dharmaḥ sa hataḥkiṃvadhiṣyati || 22 ||

athavāvihitenāyaṃhanyatehantivāparam |

vidhirālipyatetena na sa pāpenakarmaṇā || 23 ||

adṛṣṭapratikāreṇatvavyaktenāsatāsatā |

kathaṃśakyamparamprāptundharmeṇārivikarṣaṇa || 24 ||

yadisatsyātsatāmmukhyanāsatsyattavakiñcana |

tvayāyadīdṛśamprāptantasmātsannopapadyate || 25 ||

balasya yadi ceddharmo guṇabhūtaḥ parākrame |

dharmamutsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale || 26 ||

balasyayadiceddharmoguṇabhūtaḥparākrame |

dharmamutsṛjyavartasvayathādharmetathābale || 27 ||

athacetsatyavacanandharmaḥ kilaparantapa |

anṛtastvayyakaruṇaḥkiṃ na baddhastvayāpitā || 28 ||

adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava |

sarvametadyathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ || 29 ||

adharmasaṃśritodharmovināśayatirāghava |

sarvametadyathākāmaṅkākutsthakurutenaraḥ || 30 ||

mamacedammatantātadharo'yamitirāghava |

dharmamūlantvayāchinnaṃrājyamutsṛjatātadā || 31 ||

arthebhyohipravṛddhebhyaḥsamvṛttebhyastatastataḥ |

kriyāḥsarvāḥpravartanteparvatebhyaḥivāpagāḥ || 32 ||

arthenahivimuktasyapuruṣasyālpacetasaḥ |

vicchidyantekriyāssarvāgrīṣmekusaritoyathā || 33 ||

so'yamarthamparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ |

pāpamārabhatekartuntadādoṣaḥpravartate || 34 ||

yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ |

yasyārthāssapumānlokeyasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 35 ||

yasyārthāssa ca vikrāntoyasyārthāssa ca buddhimān |

yasyārthāssamahābhāgoyasyārthāssamahāguṇaḥ || 36 ||

arthasyaiteparityāgedoṣāḥpravyāhṛtāmayā |

rājyamutsṛjatāvīrayenabuddhistvayākṛtā || 37 ||

yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvampradakṣiṇam |

adhanenārthakāmenanārthaśśakyovicinvatā || 38 ||

harṣaḥkāmaścadarpaścadharmaḥkrodhaśśamodamaḥ |

arthādetānisarvāṇipravartantenarādhipa || 39 ||

yeṣānnaśyatyayaṃlokaścaratāndharmacāriṇām |

te'rthāstvayi na dṛśyantedurdineṣuyathāgrahāḥ || 40 ||

tvayipravrajitevīraguroścavacanesthite |

rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava || 41 ||

tadadyavipulaṃvīraduḥkhamindrajitākṛtam |

karmaṇāvyapaneṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava || 42 ||

utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhodhṛtavrata |

kimātmānammahātmānammātmānaṃ na budhyase || 43 ||

ayamanaghatavoditaḥpriyārthañjanakasutānidhanannirīkṣyaruṣṭaḥ |

sarathagajahayāṃsarākṣasendrāmbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām || 44 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||