6.64 Yuddhakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

6.64 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತದುಕ್ತಮತಿಕಾಯಸ್ಯಬಲಿನೋಬಾಹುಶಾಲಿನಃ ।

ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಸ್ಯವಚನಂಶ್ರುತ್ವೋವಾಚಮಹೋದರಃ ॥ 1 ॥

ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಕುಲೇಜಾತೋಧೃಷ್ಟಃಪ್ರಾಕೃತದರ್ಶನಃ ।

ಅವಲಿಪ್ತೋ ನ ಶಕ್ನೋಷಿಕೃತ್ಯಂಸರ್ವತ್ರವೇದಿತುಮ್ ॥ 2 ॥

ಸ್ಥಾನಂವೃದ್ಧಿಂ ಚ ಹಾನಿ ಚ ದೇಶಕಾಲವಿಭಾಗವಿತ್ ।

ಆತ್ಮನಶ್ಚಪರೇಷಾಂ ಚ ಬುಧ್ಯತೇರಾಕ್ಷಸರ್ಷಭಃ ॥ 3 ॥

ಯತ್ತುಶಕ್ಯಮ್ಬಲವತಾಕರ್ತುಮ್ಪ್ರಾಕೃತಬುದ್ಧಿನಾ ।

ಅನುಪಾಸಿತವೃದ್ಧೇನಕಃಕುರ್ಯಾತ್ತಾದೃಶನ್ನರಃ ॥ 4 ॥

ಯಾಂಸ್ತುಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾಂಸ್ತ್ವಮ್ಬ್ರವೀಷಿಪೃಥಗಾಶ್ರಯಾನ್ ।

ಅವಬೋದ್ಧುಂಸ್ವಭಾವೇತಾನ್ನಹಿಲಕ್ಷಣಮಸ್ತಿತಾನ್ ॥ 5 ॥

ಕರ್ಮಚೈವಹಿಸರ್ವೇಷಾಙ್ಕಾರಣಾನಾಮ್ಪ್ರಯೋಜಕಮ್ ।

ಶ್ರೇಯಃಪಾಪೀಯಸಾಞ್ಚಾತ್ರಫಲಮ್ಭವತಿಕರ್ಮಣಾಮ್ ॥ 6 ॥

ನಿಶ್ಶ್ರೇಯಸಫಲಾವೇವಧರ್ಮಾರ್ಥಾವಿತರಾವಪಿ ।

ಅಧರ್ಮಾನರ್ಥಯೋಃಪ್ರಾಪ್ತಿಃಫಲಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಿಕಮ್ ॥ 7 ॥

ಐಹಲೌಕಿಕಪಾರಕ್ಯಙ್ಕರ್ಮಪುಮ್ಭಿರ್ನಿಷೇವ್ಯತೇ ।

ಕರ್ಮಾಣ್ಯಪಿತುಕಲ್ಯಾನಿಲಭತೇಕಾಮಮಾಸ್ಥಿತಃ ॥ 8 ॥

ತತ್ರಕ್ಲುಪ್ತಮಿದಂರಾಜ್ಞಾಹೃದಿಕಾರ್ಯಮ್ಮತಂ ಚ ನಃ ।

ಶತ್ರೌಹಿಸಾಹಸಂಯತ್ಸ್ಯಾತ್ಕಿಮಿವಾತ್ರಾಪನೀಯತೇ ॥ 9 ॥

ಏಕಸ್ಯೈವಾಭಿಯಾನೇತುಹೇತುರ್ಯಃಕಥಿತಸ್ತ್ವಯಾ ।

ತತ್ರಾಪ್ಯನುಪಪನ್ನನ್ತೇವಕ್ಷ್ಯಾಮಿಯದಸಾಧು ಚ ॥ 10 ॥

ಯೇನಪೂರ್ವಞ್ಜನಸ್ಥಾನೇಬಹವೋಽತಿಬಲಾಹತಾಃ ।

ರಾಕ್ಷಸಾರಾಘವನ್ತನ್ತ್ವಙ್ಕಥಮೇಕೋಜಯಿಷ್ಯಸಿ ॥ 11 ॥

ಯೇಪುರಾನಿರ್ಜಿತಾಸ್ತೇನಜನಸ್ಥಾನೇಮಹೌಜಸಃ ।

ರಾಕ್ಷಸಾಂಸ್ತಾನ್ಪುರೇಸರ್ವಾನ್ಭೀತಾನದ್ಯಾಪಿಪಶ್ಯಸಿ ॥ 12 ॥

ತಂಸಿಂಹಮಿವಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಂರಾಮನ್ದಶರಥಾತ್ಮಜಮ್ ।

ಸರ್ಪಂಸುಪ್ತಮಿವಬುದ್ಧ್ಯಪ್ರಬೋಧಯಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 13 ॥

ಜ್ವಲನ್ತನ್ತೇಜಸಾನಿತ್ಯಙ್ಕ್ರೋಧೇನ ಚ ದುರಾಸದಮ್ ।

ಕಸ್ತಮ್ಮೃತ್ಯುಮಿವಾಸಹ್ಯಮಾಸಾದಯಿತುಮರ್ಹತಿ ॥ 14 ॥

ಸಂಶಯಸ್ಥಮಿದಂಸರ್ವಂಶತ್ರೋಃಪ್ರತಿಸಮಾಸನೇ ।

ಏಕಸ್ಯಗಮನನ್ತತ್ರ ನ ಹಿಮೇರೋಚತೇಭೃಶಮ್ ॥ 15 ॥

ಹೀನಾರ್ಥಸ್ತುಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಙ್ಕೋರಿಪುಮ್ಪ್ರಾಕೃತಂಯಥಾ ।

ನಿಶ್ಚಿತ್ಯಜೀವಿತತ್ಯಾಗೇವಶಮಾನೇತುಮಿಚ್ಛತಿ ॥ 16 ॥

ಯಸ್ಯನಾಸ್ತಿಮನುಷ್ಯೇಷುಸದೃಶೋರಾಕ್ಷಸೋತ್ತಮ ।

ಕಥಮಾಶಂಸಸೇಯೋದ್ಧುನ್ತುಲ್ಯೇನೇನ್ದ್ರವಿವಸ್ವತೋಃ ॥ 17 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾತುಸಮ್ರಬ್ದಃಕುಮ್ಭಕರ್ಣಮ್ಮಹೋದರಃ ।

ಉವಾಚರಕ್ಷಸಾಮ್ಮಧ್ಯೇರಾವಣಂಲೋಕರಾವಣಮ್ ॥ 18 ॥

ಲಬ್ಧ್ವಾಪುನಸ್ತ್ವಂವೈದೇಹೀಙ್ಕಿಮರ್ಥಂಸಮ್ಪ್ರಜಲ್ಪಸಿ ।

ಯದೀಚ್ಛಸಿತದಾಸೀತಾವಶಗಾತೇಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 19 ॥

ದೃಷ್ಟಃಕಶ್ಚದುಪಾಯೋಮೇಸೀತೋಪಸ್ಥಾನಕಾರಕಃ ।

ರುಚಿತಶ್ಚೇತ್ಸ್ವಯಾಬುಧ್ಯಾರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರ ತಂಶೃಣು ॥ 20 ॥

ಅಹನ್ದ್ವಿಜಿಹ್ವಸ್ಸಮ್ಹ್ರಾದೀಕುಮ್ಭಕರ್ಣೋವಿತರ್ದನಃ ।

ಪಞ್ಚರಾಮವಧಾಯೈತೇನಿರ್ಯಾನ್ತ್ವಿತ್ಯವಘೋಷಯ ॥ 21 ॥

ತತೋಗತ್ವಾವಯಂಯುದ್ಧನ್ದಾಸ್ಯಾಮಸ್ತಸ್ಯಯತ್ನತಃ ।

ಜೇಷ್ಯಾಮೋಯದಿತೇಶತ್ರೂನ್ನೋಪಾಯೈಃಕೃತ್ಯಮಸ್ತಿನಃ ॥ 22 ॥

ಅಥಜೀವತಿನಶ್ಶತ್ರುರ್ವಯಂ ಚ ಕೃತಸಮ್ಯುಗಾಃ ।

ತತಸ್ತದಭಿಪತ್ಸ್ಯಾಮೋಮನಸಾಯತ್ಸಮೀಕ್ಷಿತಮ್ ॥ 23 ॥

ವಯಂಯುದ್ಧಾದಿಹೇಷ್ಯಾಮೋರುಧಿರೇಣಸಮುಕ್ಷಿತಾಃ ।

ವಿದಾರ್ಯಸ್ವತನುಮ್ಬಾಣೈರಾಮನಾಮಾಙ್ಕಿತೈಶ್ಶಿತೈಃ ॥ 24 ॥

ಭಕ್ಷಿತೋರಾಘವೋಽಸ್ಮಾಭಿರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚೇತಿವಾದಿನಃ ।

ತವಪಾದೌಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಸ್ತ್ವನ್ನಃಕಾಮಮ್ಪ್ರಪೂರಯ ॥ 25 ॥

ಭಕ್ಷಿತೋ ರಾಘವೋಽಸ್ಮಾಭಿರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚೇತಿ ವಾದಿನಃ ।

ತವ ಪಾದೌ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಸ್ತ್ವಂ ನಃ ಕಾಮ ಪ್ರಪೂರಯ ॥ 26 ॥

ಪ್ರೀತೋನಾಮತತೋಭೂತ್ವಾಭೃತ್ಯಾನಾನ್ತ್ವಮರಿನ್ದಮ ।

ಭೋಗಾಂಶ್ಚಪರಿವಾರಾಂಶ್ಚಕಾಮಾಂಶ್ಚವಸುದಾಪಯ ॥ 27 ॥

ತತೋಮಾಲ್ಯಾನಿವಾಸಾಂಸಿವೀರಾಣಾಮನುಲೇಪನಮ್ ।

ಪೇಯಂ ಚ ಬಹುಯೋಧೇಭ್ಯಸ್ಸ್ವಯಂ ಚ ಮುದಿತಃಪಿಬ ॥ 28 ॥

ತತೋಽಸ್ಮಿನ್ ಬಹುಲೀಭೂತೇಕೌಲೀನೇಸರ್ವತೋಗತೇ ।

ಭಕ್ಷಿತಸ್ಸಸುಹೃದ್ರಾಮೋರಾಕ್ಷಸೈರಿತಿವಿಶ್ರುತೇ ॥ 29 ॥

ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಶ್ವಾಸ್ಯಚಾಪಿತ್ವಂಸೀತಾಂರಹಸಿಸಾನ್ತ್ವಯ ।

ಧನಧಾನ್ಯೈಶ್ಚಕಾಮೈಶ್ಚರತ್ನೈಶ್ಚಾನಾಮ್ಪ್ರಲೋಭಯ ॥ 30 ॥

ಅನಯೋಪಧಯಾರಾಜನ್ ಭಯಶೋಕಾನುಬನ್ಧಯಾ ।

ಅಕಾಮಾತ್ವದ್ವಶಂಸೀತಾನಷ್ಟನಾಥಾಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 31 ॥

ಞ್ಜನೀಯಮ್ಹಿಭರ್ತಾರಂವಿನಷ್ಟಮವಗಮ್ಯಸಾ ।

ನೈರಾಶ್ಯಾತ್ ಸ್ತ್ರೀಲಘುತ್ವಾಚ್ಚತ್ವದ್ವಶಮ್ಪ್ರತಿಪತ್ಸ್ಯತೇ ॥ 32 ॥

ಸಾಪುರಾಸುಖಸಮ್ವೃದ್ಧಾಸುಖಾರ್ಹಾದುಃಖಕರ್ಶಿತಾ ।

ತ್ವಯ್ಯಧೀನಂಸುಖಞ್ಜ್ಞಾತ್ವಾಸರ್ವಥೋಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥ 33 ॥

ಏತತ್ಸುನೀತಮ್ಮಮದರ್ಶನೇನರಾಮಂಹಿದೃಷ್ಟವೈಭವೇದನರ್ಧಃ ।

ಇಹೈವತೇಸೇತ್ಸ್ಯತಿಮೋತ್ಸುಕೋಭೂರ್ಮಹಾನಯುದ್ಧೇನಸುಖಸ್ಯಲಾಭಃ ॥ 34 ॥

ಅದೃಷ್ಟಸೈನ್ಯೋಹ್ಯನವಾಪ್ತಸಂಶಯೋರಿಪೂನಯುದ್ಧೇನಜಯನ್ ಜನಾಧಿಪ ।

ಯಶಶ್ಚಪುಣ್ಯಂ ಚ ಮಹನ್ಮಹೀಪತೇಶ್ರಶಿಯಂ ಚ ಕೀರ್ತಿಂ ಚ ಚಿರಮ್ ॥ 35 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

taduktamatikāyasyabalinobāhuśālinaḥ |

kumbhakarṇasyavacanaṃśrutvovācamahodaraḥ || 1 ||

kumbhakarṇakulejātodhṛṣṭaḥprākṛtadarśanaḥ |

avalipto na śaknoṣikṛtyaṃsarvatraveditum || 2 ||

sthānaṃvṛddhiṃ ca hāni ca deśakālavibhāgavit |

ātmanaścapareṣāṃ ca budhyaterākṣasarṣabhaḥ || 3 ||

yattuśakyambalavatākartumprākṛtabuddhinā |

anupāsitavṛddhenakaḥkuryāttādṛśannaraḥ || 4 ||

yāṃstudharmārthakāmāṃstvambravīṣipṛthagāśrayān |

avaboddhuṃsvabhāvetānnahilakṣaṇamastitān || 5 ||

karmacaivahisarveṣāṅkāraṇānāmprayojakam |

śreyaḥpāpīyasāñcātraphalambhavatikarmaṇām || 6 ||

niśśreyasaphalāvevadharmārthāvitarāvapi |

adharmānarthayoḥprāptiḥphalaṃ ca pratyavāyikam || 7 ||

aihalaukikapārakyaṅkarmapumbhirniṣevyate |

karmāṇyapitukalyānilabhatekāmamāsthitaḥ || 8 ||

tatrakluptamidaṃrājñāhṛdikāryammataṃ ca naḥ |

śatrauhisāhasaṃyatsyātkimivātrāpanīyate || 9 ||

ekasyaivābhiyānetuheturyaḥkathitastvayā |

tatrāpyanupapannantevakṣyāmiyadasādhu ca || 10 ||

yenapūrvañjanasthānebahavo'tibalāhatāḥ |

rākṣasārāghavantantvaṅkathamekojayiṣyasi || 11 ||

yepurānirjitāstenajanasthānemahaujasaḥ |

rākṣasāṃstānpuresarvānbhītānadyāpipaśyasi || 12 ||

taṃsiṃhamivasaṅkruddhaṃrāmandaśarathātmajam |

sarpaṃsuptamivabuddhyaprabodhayitumicchasi || 13 ||

jvalantantejasānityaṅkrodhena ca durāsadam |

kastammṛtyumivāsahyamāsādayitumarhati || 14 ||

saṃśayasthamidaṃsarvaṃśatroḥpratisamāsane |

ekasyagamanantatra na himerocatebhṛśam || 15 ||

hīnārthastusamṛddhārthaṅkoripumprākṛtaṃyathā |

niścityajīvitatyāgevaśamānetumicchati || 16 ||

yasyanāstimanuṣyeṣusadṛśorākṣasottama |

kathamāśaṃsaseyoddhuntulyenendravivasvatoḥ || 17 ||

evamuktvātusamrabdaḥkumbhakarṇammahodaraḥ |

uvācarakṣasāmmadhyerāvaṇaṃlokarāvaṇam || 18 ||

labdhvāpunastvaṃvaidehīṅkimarthaṃsamprajalpasi |

yadīcchasitadāsītāvaśagātebhaviṣyati || 19 ||

dṛṣṭaḥkaścadupāyomesītopasthānakārakaḥ |

rucitaścetsvayābudhyārākṣasendra taṃśṛṇu || 20 ||

ahandvijihvassamhrādīkumbhakarṇovitardanaḥ |

pañcarāmavadhāyaiteniryāntvityavaghoṣaya || 21 ||

tatogatvāvayaṃyuddhandāsyāmastasyayatnataḥ |

jeṣyāmoyaditeśatrūnnopāyaiḥkṛtyamastinaḥ || 22 ||

athajīvatinaśśatrurvayaṃ ca kṛtasamyugāḥ |

tatastadabhipatsyāmomanasāyatsamīkṣitam || 23 ||

vayaṃyuddhādiheṣyāmorudhireṇasamukṣitāḥ |

vidāryasvatanumbāṇairāmanāmāṅkitaiśśitaiḥ || 24 ||

bhakṣitorāghavo'smābhirlakṣmaṇaścetivādinaḥ |

tavapādaugrahīṣyāmastvannaḥkāmamprapūraya || 25 ||

bhakṣito rāghavo'smābhirlakṣmaṇaśceti vādinaḥ |

tava pādau grahīṣyāmastvaṃ naḥ kāma prapūraya || 26 ||

prītonāmatatobhūtvābhṛtyānāntvamarindama |

bhogāṃścaparivārāṃścakāmāṃścavasudāpaya || 27 ||

tatomālyānivāsāṃsivīrāṇāmanulepanam |

peyaṃ ca bahuyodhebhyassvayaṃ ca muditaḥpiba || 28 ||

tato'smin bahulībhūtekaulīnesarvatogate |

bhakṣitassasuhṛdrāmorākṣasairitiviśrute || 29 ||

praviśyāśvāsyacāpitvaṃsītāṃrahasisāntvaya |

dhanadhānyaiścakāmaiścaratnaiścānāmpralobhaya || 30 ||

anayopadhayārājan bhayaśokānubandhayā |

akāmātvadvaśaṃsītānaṣṭanāthābhaviṣyati || 31 ||

ñjanīyamhibhartāraṃvinaṣṭamavagamyasā |

nairāśyāt strīlaghutvāccatvadvaśampratipatsyate || 32 ||

sāpurāsukhasamvṛddhāsukhārhāduḥkhakarśitā |

tvayyadhīnaṃsukhañjñātvāsarvathogamiṣyati || 33 ||

etatsunītammamadarśanenarāmaṃhidṛṣṭavaibhavedanardhaḥ |

ihaivatesetsyatimotsukobhūrmahānayuddhenasukhasyalābhaḥ || 34 ||

adṛṣṭasainyohyanavāptasaṃśayoripūnayuddhenajayan janādhipa |

yaśaścapuṇyaṃ ca mahanmahīpateśraśiyaṃ ca kīrtiṃ ca ciram || 35 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||