5.63 Sundarakanda - Trishashtitama Sargah

ॐ

5.63 ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತೋ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ನಿಪತಿತಂ ವಾನರಂ ವಾನರರ್ಷಭಃ ।

ದೃಷ್ಟ್ವೈವೋದ್ವಿಗ್ನಹೃದಯೋ ವಾಕ್ಯಮೇತದುವಾಚ ಹ ॥ 1 ॥

ಉತ್ತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠ ಕಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಪಾದಯೋಃ ಪತಿತೋ ಮಮ ।

ಅಭಯಂ ತೇ ಭವೇದ್ವೀರ ಸರ್ವಮೇವಾಭಿಧೀಯತಾಮ್ ॥ 2 ॥

ಸ ತು ವಿಶ್ವಾಸಿತಸ್ತೇನ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಉತ್ಥಾಯ ಸುಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಾಕ್ಯಂ ದಧಿಮುಖೋಽಬ್ರವೀತ್ ॥ 3 ॥

ನೈವರ್ಕ್ಷರಜಸಾ ರಾಜನ್ನ ತ್ವಯಾ ನಾಪಿ ವಾಲಿನಾ ।

ವನಂ ನಿಸೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ಹಿ ಭಕ್ಷಿತಂ ತಚ್ಚ ವಾನರೈಃ ॥ 4 ॥

ಏಭಿಃ ಪ್ರಧರ್ಷಿತಾಶ್ಚೈವ ವಾನರಾ ವನರಕ್ಷಿಭಿಃ ।

ಮಧೂನ್ಯಚಿನ್ತಯಿತ್ವೇಮಾನ್ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಪಿಬನ್ತಿ ಚ ॥ 5 ॥

ಶಿಷ್ಟಮತ್ರಾಪವಿಧ್ಯನ್ತಿ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ತಥಾಪರೇ ।

ನಿವಾರ್ಯಮಾಣಾಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಭ್ರುವೋ ವೈ ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಹಿ ॥ 6 ॥

ಇಮೇ ಹಿ ಸಂರಬ್ಧತರಾಸ್ತಥಾ ತೈಸ್ಸಮ್ಪ್ರಧರ್ಷಿತಾಃ ।

ವಾರಯನ್ತೋ ವನಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ರುದ್ಧೈರ್ವಾನರಪುಙ್ಗವೈಃ ॥ 7 ॥

ತತಸ್ತೈರ್ಬಹುಭಿರ್ವೀರೈರ್ವಾನರೈರ್ವಾನರರ್ಷಭ ।

ಸಂರಕ್ತನಯನೈಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ಧರಯಃ ಪ್ರವಿಚಾಲಿತಾಃ ॥ 8 ॥

ಪಾಣಿಭಿರ್ನಿಹತಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿಜ್ಜಾನುಭಿರಾಹತಾಃ ।

ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ಯಥಾಕಾಮಂ ದೇವಮಾರ್ಗಂ ಚ ದರ್ಶಿತಾಃ ॥ 9 ॥

ಏವಮೇತೇ ಹತಾಶ್ಶೂರಾಸ್ತ್ವಯಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಭರ್ತರಿ ।

ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಮಧುವನಂ ಚೈವ ಪ್ರಕಾಮಂ ತೈಃ ಪ್ರಭಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ 10 ॥

ಏವಂ ವಿಜ್ಞಾಪ್ಯಮಾನಂ ತಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ವಾನರರ್ಷಭಮ್ ।

ಅಪೃಚ್ಛತ್ತಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ ॥ 11 ॥

ಕಿಮಯಂ ವಾನರೋ ರಾಜನ್ ವನಪಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಃ ।

ಕಂ ಚಾರ್ಥಮಭಿನಿರ್ದಿಶ್ಯ ದುಃಖಿತೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 12 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸುಗ್ರೀವೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚೇದಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ ॥ 13 ॥

ಆರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಮ್ಪ್ರಾಹ ವೀರೋ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ ।

ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖೈರ್ವೀರೈರ್ಭಕ್ಷಿತಂ ಮಧು ವಾನರೈಃ ॥ 14 ॥

ವಿಚಿತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಮಾಶಾಮಾಗತೈರ್ಹರಿಪುಙ್ಗವೈಃ ।

ನೈಷಾಮಕೃತ್ಯಾನಾಮೀದೃಶಸ್ಸ್ಯಾದುಪಕ್ರಮಃ ॥ 15 ॥

ಆಗತೈಶ್ಚ ಪ್ರಮಥಿತಂ ಯಥಾ ಮಧುವನಂ ಹಿ ತೈಃ ।

ಧರ್ಷಿತಂ ಚ ವನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮುಪಯುಕ್ತಂ ಚ ವಾನರೈಃ ॥ 16 ॥

ವನಂ ಯದಾಽಭಿಪನ್ನಾಸ್ತೇ ಸಾಧಿತಂ ಕರ್ಮ ವಾನರೈಃ ।

ದೃಷ್ಟಾ ದೇವೀ ನ ಸನ್ದೇಹೋ ನ ಚಾನ್ಯೇನ ಹನೂಮತಾ ॥ 17 ॥

ನ ಹ್ಯನ್ಯಸ್ಸಾಧನೇ ಹೇತುಃ ಕರ್ಮಣೋಽಸ್ಯ ಹನೂಮತಃ ।

ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿರ್ಮತಿಶ್ಚೈವ ತಸ್ಮಿನ್ವಾನರಪುಙ್ಗವೇ ॥ 18 ॥

ವ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ ವೀರ್ಯಂ ಚ ಶ್ರುತಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ।

ಜಾಮ್ಬವಾನ್ಯತ್ರ ನೇತಾ ಸ್ಯಾದಙ್ಗದಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 19 ॥

ಹನುಮಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯಧಿಷ್ಠಾತಾ ನ ತಸ್ಯ ಗತಿರನ್ಯಥಾ ।

ಅಙ್ಗದಪ್ರಮುಖೈರ್ವೀರೈರ್ಹತಂ ಮಧುವನಂ ಕಿಲ ॥ 20 ॥

ವಾರಯನ್ತಶ್ಚ ಸಹಿತಾಸ್ತದಾ ಜಾನುಭಿರಾಹತಾಃ ।

ಏತದರ್ಥಮಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವಕ್ತುಂ ಮಧುರವಾಗಿಹ ॥ 21 ॥

ನಾಮ್ನಾ ದಧಿಮುಖೋ ನಾಮ ಹರಿಃ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಿಕ್ರಮಃ ।

ದೃಷ್ಟಾ ಸೀತಾ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪಶ್ಯ ತತ್ತ್ವತಃ ॥ 22 ॥

ಅಭಿಗಮ್ಯ ತಥಾ ಸರ್ವೇ ಪಿಬನ್ತಿ ಮಧು ವಾನರಾಃ ।

ನ ಚಾಪ್ಯದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೈದೇಹೀಂ ವಿಶ್ರುತಾಃ ಪುರುಷರ್ಷಭ ॥ 23 ॥

ವನಂ ದತ್ತವರಂ ದಿವ್ಯಂ ಧರ್ಷಯೇಯುರ್ವನೌಕಸಃ ।

ತತಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಸಹ ರಾಘವಃ ॥ 24 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ಕರ್ಣಸುಖಾಂ ವಾಣೀಂ ಸುಗ್ರೀವವದನಾಚ್ಚ್ಯುತಾಮ್ ।

ಪ್ರಾಹೃಷ್ಯತ ಭೃಶಂ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 25 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ದಧಿಮುಖಸ್ಯೇದಂ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಯ ಚ ।

ವನಪಾಲಂ ಪುನರ್ವಾಕ್ಯಂ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ॥ 26 ॥

ಪ್ರೀತೋಽಸ್ಮಿ ಸೋಽಹಂ ಯದ್ಭುಕ್ತಂ ವನಂ ತೈಃ ಕೃತಕರ್ಮಭಿಃ ।

ಮರ್ಷಿತಂ ಮರ್ಷಣೀಯಂ ಚ ಚೇಷ್ಟಿತಂ ಕೃತಕರ್ಮಣಾಮ್ ॥ 27 ॥

ಇಚ್ಛಾಮಿ ಶೀಘ್ರಂ ಹನುಮತ್ಪ್ರಧಾನಾನ್ ಶಾಖಾಮೃಗಾಂಸ್ತಾನ್ ಮೃಗರಾಜದರ್ಪಾನ್ ।

ದ್ರಷ್ಟುಂ ಕೃತಾರ್ಥಾನ್ ಸಹ ರಾಘವಾಭ್ಯಾಂ ಶ್ರೋತುಂ ಚ ಸೀತಾಧಿಗಮೇ ಪ್ರಯತ್ನಮ್ ॥ 28 ॥

ಪ್ರೀತಿಸ್ಫೀತಾಕ್ಷೌ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟೌ ಕುಮಾರೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥೌ ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ರಾಜಾ ।

ಅಙ್ಗೈಃ ಸಂಹೃಷ್ಟೈಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಬಾಹ್ವೋರಾಸನ್ನಾಂ ಸೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ನನನ್ದ ॥ 29 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಸುನ್ದರಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha triṣaṣṭitamassargaḥ |

tato mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ |

dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyametaduvāca ha || 1 ||

uttiṣṭhottiṣṭha kasmāttvaṃ pādayoḥ patito mama |

abhayaṃ te bhavedvīra sarvamevābhidhīyatām || 2 ||

sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā |

utthāya sumahāprājño vākyaṃ dadhimukho'bravīt || 3 ||

naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā |

vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tacca vānaraiḥ || 4 ||

ebhiḥ pradharṣitāścaiva vānarā vanarakṣibhiḥ |

madhūnyacintayitvemān bhakṣayanti pibanti ca || 5 ||

śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāpare |

nivāryamāṇāste sarve bhruvo vai darśayanti hi || 6 ||

ime hi saṃrabdhatarāstathā taissampradharṣitāḥ |

vārayanto vanāttasmātkruddhairvānarapuṅgavaiḥ || 7 ||

tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabha |

saṃraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ pravicālitāḥ || 8 ||

pāṇibhirnihatāḥ kecitkecijjānubhirāhatāḥ |

prakṛṣṭāśca yathākāmaṃ devamārgaṃ ca darśitāḥ || 9 ||

evamete hatāśśūrāstvayi tiṣṭhati bhartari |

kṛtsnaṃ madhuvanaṃ caiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyate || 10 ||

evaṃ vijñāpyamānaṃ taṃ sugrīvaṃ vānararṣabham |

apṛcchattaṃ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 11 ||

kimayaṃ vānaro rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ |

kaṃ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt || 12 ||

evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |

lakṣmaṇaṃ pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 13 ||

ārya lakṣmaṇa samprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ |

aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ || 14 ||

vicitya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṅgavaiḥ |

naiṣāmakṛtyānāmīdṛśassyādupakramaḥ || 15 ||

āgataiśca pramathitaṃ yathā madhuvanaṃ hi taiḥ |

dharṣitaṃ ca vanaṃ kṛtsnamupayuktaṃ ca vānaraiḥ || 16 ||

vanaṃ yadā'bhipannāste sādhitaṃ karma vānaraiḥ |

dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 17 ||

na hyanyassādhane hetuḥ karmaṇo'sya hanūmataḥ |

kāryasiddhirmatiścaiva tasminvānarapuṅgave || 18 ||

vyavasāyaśca vīryaṃ ca śrutaṃ cāpi pratiṣṭhitam |

jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca mahābalaḥ || 19 ||

hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā |

aṅgadapramukhairvīrairhataṃ madhuvanaṃ kila || 20 ||

vārayantaśca sahitāstadā jānubhirāhatāḥ |

etadarthamayaṃ prāpto vaktuṃ madhuravāgiha || 21 ||

nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ |

dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ || 22 ||

abhigamya tathā sarve pibanti madhu vānarāḥ |

na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha || 23 ||

vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayeyurvanaukasaḥ |

tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇassaha rāghavaḥ || 24 ||

śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāccyutām |

prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ || 25 ||

śrutvā dadhimukhasyedaṃ sugrīvassamprahṛṣya ca |

vanapālaṃ punarvākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata || 26 ||

prīto'smi so'haṃ yadbhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ |

marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām || 27 ||

icchāmi śīghraṃ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṃstān mṛgarājadarpān |

draṣṭuṃ kṛtārthān saha rāghavābhyāṃ śrotuṃ ca sītādhigame prayatnam || 28 ||

prītisphītākṣau samprahṛṣṭau kumārau dṛṣṭvā siddhārthau vānarāṇāṃ ca rājā |

aṅgaiḥ saṃhṛṣṭaiḥ karmasiddhiṃ viditvā bāhvorāsannāṃ so'timātraṃ nananda || 29 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||