4.53 Kishkindhakanda - Tripanchasha Sargah

ॐ

4.53 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಏವಮುಕ್ತಶ್ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ತಾಪಸ್ಯಾ ಧರ್ಮಸಂಹಿತಮ್ ।

ಉವಾಚ ಹನುಮಾನ್ವಾಕ್ಯಂ ತಾಮನಿನ್ದಿತಚೇಷ್ಟಿತಾಮ್ ॥ 1 ॥

ಶರಣಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಾ ಸ್ಮ ಸರ್ವೇ ವೈ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್ ।

ಯಃ ಕೃತಸ್ಸಮಯೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ ॥ 2 ॥

ಸ ಚ ಕಾಲೋ ಹ್ಯತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ಬಿಲೇ ಚ ಪರಿವರ್ತತಾಮ್ ।

ಸಾ ತ್ವಮಸ್ಮಾದ್ಬಿಲಾದ್ಘೋರಾದುತ್ತಾರಯಿತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 3 ॥

ತಸ್ಮಾತ್ಸುಗ್ರೀವವಚನಾದತಿಕ್ರಾನ್ತಾನ್ಗತಾಯುಷಃ ।

ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ ನಸ್ಸರ್ವಾನ್ಸುಗ್ರೀವಭಯಕರ್ಶಿತಾನ್ ॥ 4 ॥

ಮಹಚ್ಚಕಾರ್ಯಮಸ್ಮಾಭಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಿ ।

ತಚ್ಚಾಪಿ ನ ಕೃತಂ ಕಾರ್ಯಮಸ್ಮಾಭಿರಿಹ ವಾಸಿಭಿಃ ॥ 5 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ ತಾಪಸೀ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಜೀವತಾ ದುಷ್ಕರಂ ಮನ್ಯೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇನ ನಿವರ್ತಿತುಮ್ ॥ 6 ॥

ತಪಸಸ್ತು ಪ್ರಭಾವೇನ ನಿಯಮೋಪಾರ್ಜಿತೇನ ಚ ।

ಸರ್ವಾನೇವ ಬಿಲಾದಸ್ಮಾದುದ್ಧರಿಷ್ಯಾಮಿ ವಾನರಾನ್ ॥ 7 ॥

ನಿಮೀಲಯತ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಸರ್ವೇ ವಾನರಪುಙ್ಗವಾಃ ।

ನ ಹಿ ನಿಷ್ಕ್ರಮಿತುಂ ಶಕ್ಯಮನಿಮೀಲಿತಲೋಚನೈಃ ॥ 8 ॥

ತತಸ್ಸಮ್ಮೀಲಿತಾಸ್ಸರ್ವೇ ಸುಕುಮಾರಾಙ್ಗುಲೈಃ ಕರೈಃ ।

ಸಹಸಾಽಪಿದಧುರ್ದೃಷ್ಟಿಂ ಹೃಷ್ಟಾ ಗಮನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ ॥ 9 ॥

ವಾನರಾಸ್ತು ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ಹಸ್ತರುದ್ಧಮುಖಾಸ್ತದಾ ।

ನಿಮೇಷಾನ್ತರಮಾತ್ರೇಣ ಬಿಲಾದುತ್ತಾರಿತಾಸ್ತಯಾ ॥ 10 ॥

ತತಸ್ತಾನ್ವಾನರಾನ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾಪಸೀ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀ ।

ನಿಸ್ಸೃತಾನ್ವಿಷಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯೇದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 11 ॥

ಏಷ ವಿನ್ಧ್ಯೋ ಗಿರಿಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ನಾನಾದ್ರುಮಲತಾಕುಲಃ ।

ಏಷ ಪ್ರಸ್ರವಣಶ್ಶೈಲಸ್ಸಾಗರೋಽಯಂ ಮಹೋದಧಿಃ ॥ 12 ॥

ಸ್ವಸ್ತಿ ವೋಽಸ್ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಭವನಂ ವಾನರರ್ಷಭಾಃ ।

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತದ್ಬಿಲಂ ಶ್ರೀಮತ್ಪ್ರವಿವೇಶ ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರಭಾ ॥ 13 ॥

ತತಸ್ತೇ ದದೃಶುರ್ಘೋರಂ ಸಾಗರಂ ವರುಣಾಲಯಮ್ ।

ಅಪಾರಮಭಿಗರ್ಜನ್ತಂ ಘೋರೈರೂರ್ಮಿಭಿರಾವೃತಮ್ ॥ 14 ॥

ಮಯಸ್ಯ ಮಾಯಾವಿಹಿತಂ ಗಿರಿದುರ್ಗಂ ವಿಚಿನ್ವತಾಮ್ ।

ತೇಷಾಂ ಮಾಸೋ ವ್ಯತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ಯೋ ರಾಜ್ಞಾ ಸಮಯಃ ಕೃತಃ ॥ 15 ॥

ವಿನ್ಧ್ಯಸ್ಯ ತು ಗಿರೇಃ ಪಾದೇ ಸಮ್ಪ್ರಪುಷ್ಪಿತಪಾದಪೇ ।

ಉಪವಿಶ್ಯ ಮಹಾಭಾಗಾಶ್ಚಿನ್ತಾಮಾಪೇದಿರೇ ತದಾ ॥ 16 ॥

ತತಃ ಪುಷ್ಪಾತಿಭಾರಾಗ್ರಾನ್ ಲತಾಶತಸಮಾವೃತಾನ್ ।

ದ್ರುಮಾನ್ವಾಸನ್ತಿಕಾನ್ದೃಷ್ಟವಾ ಬಭೂವುರ್ಭಯಶಙ್ಕಿತಾಃ ॥ 17 ॥

ತೇ ವಸನ್ತಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧ್ವಾ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।

ನಷ್ಟಸನ್ದೇಶಕಾಲಾರ್ಥಾ ನಿಪೇತುರ್ಧರಣೀತಲೇ ॥ 18 ॥

ತತಸ್ತಾನ್ಕಪಿವೃದ್ಧಾಂಸ್ತು ಶಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚೈವ ವನೌಕಸಃ ।

ವಾಚಾ ಮಧುರಯಾಽಭಾಷ್ಯ ಯಥಾವದನುಮಾನ್ಯ ಚ ॥ 19 ॥

ಸ ತು ಸಿಂಹವೃಷಸ್ಕನ್ಧಃ ಪೀನಾಯತಭುಜಃ ಕಪಿಃ ।

ಯುವರಾಜೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಅಙ್ಗದೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 20 ॥

ಶಾಸನಾತ್ಕಪಿರಾಜಸ್ಯ ವಯಂ ಸರ್ವೇ ವಿನಿರ್ಗತಾಃ ।

ಮಾಸಃ ಪೂರ್ಣೋ ಬಿಲಸ್ಥಾನಾಂ ಹರಯಃ ಕಿಂ ನ ಬುದ್ಧ್ಯತೇ ॥ 21 ॥

ವಯಮಾಶ್ವಯುಜೇ ಮಾಸಿ ಕಾಲಸಙ್ಖ್ಯಾವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।

ಪ್ರಸ್ಥಿತಾಸ್ಸೋಽಪಿ ಚಾತೀತಃ ಕಿಮತಃ ಕಾರ್ಯಮುತ್ತರಮ್ ॥ 22 ॥

ಭವನ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ನೀತಿಮಾರ್ಗವಿಶಾರದಾಃ ।

ಹಿತೇಷ್ವಭಿರತಾ ಭರ್ತುರ್ನಿಸೃಷ್ಟಾಸ್ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ॥ 23 ॥

ಕರ್ಮಸ್ವಪ್ರತಿಮಾಸ್ಸರ್ವೇ ದಿಕ್ಷು ವಿಶ್ರುತಪೌರುಷಾಃ ।

ಮಾಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ನಿರ್ಯಾತಾಃ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷಪ್ರತಿಚೋದಿತಾಃ ॥ 24 ॥

ಇದಾನೀಮಕೃತಾರ್ಥಾನಾಂ ಮರ್ತವ್ಯಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।

ಹರಿರಾಜಸ್ಯ ಸನ್ದೇಶಮಕೃತ್ವಾ ಕಸ್ಸುಖೀ ಭವೇತ್ ॥ 25 ॥

ತಸ್ಮಿನ್ನತೀತೇ ಕಾಲೇ ತು ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಕೃತೇ ಸ್ವಯಮ್ ।

ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನಂ ಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ವನೌಕಸಾಮ್ ॥ 26 ॥

ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಸ್ವಾಮಿಭಾವೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ।

ನ ಕ್ಷಮಿಷ್ಯತಿ ನಸ್ಸರ್ವಾನಪರಾಧಕೃತೋ ಗತಾನ್ ॥ 27 ॥

ಅಪ್ರವೃತ್ತೌ ಚ ಸೀತಾಯಾಃ ಪಾಪಮೇವ ಕರಿಷ್ಯತಿ ।

ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷಮಮಿಹಾದ್ಯೈವ ಗನ್ತುಂ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನಂ ಹಿ ನಃ ॥ 28 ॥

ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ದಾರಾಂಶ್ಚ ಧನಾನಿ ಚ ಗೃಹಾಣಿ ಚ ।

ಧೃವಂ ನೋ ಹಿಂಸಿತಾ ರಾಜಾ ಸರ್ವಾನ್ಪ್ರತಿಗತಾನಿತಃ ॥ 29 ॥

ವಧೇನಾಪ್ರತಿರೂಪೇಣ ಶ್ರೇಯಾನ್ಮೃತ್ಯುರಿಹೈವ ನಃ ।

ನ ಚಾಹಂ ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಸುಗ್ರೀವೇಣಾಭಿಷೇಚಿತಃ ॥ 30 ॥

ನರೇನ್ದ್ರೇಣಾಭಿಷಿಕ್ತೋಽಸ್ಮಿ ರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ ।

ಸ ಪೂರ್ವಂ ಬದ್ಧವೈರೋ ಮಾಂ ರಾಜಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಮ್ ॥ 31 ॥

ಘಾತಯಿಷ್ಯತಿ ದಣ್ಡೇನ ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಕೃತನಿಶ್ಚಯಃ ।

ಕಿಂ ಮೇ ಸುಹೃದಭಿರ್ವ್ಯಸನಂ ಪಶ್ಯದ್ಭಿರ್ಜೀವಿತಾನ್ತರೇ ॥ 32 ॥

ಇಹೈವ ಪ್ರಾಯಮಾಸಿಷ್ಯೇ ಪುಣ್ಯೇ ಸಾಗರರೋಧಸಿ ।

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಕುಮಾರೇಣ ಯುವರಾಜೇನ ಭಾಷಿತಮ್ ॥ 33 ॥

ಸರ್ವೇ ತೇ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಕರುಣಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರುವನ್ ।

ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪ್ರಿಯಾಸಕ್ತಶ್ಚ ರಾಘವಃ ॥ 34 ॥

ಅದೃಷ್ಟಾಯಾಂ ತು ವೈದೇಹ್ಯಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಸ್ಮಾಂಶ್ತ ಸಮಾಗತಾನ್ ।

ರಾಘವಪ್ರಿಯಕಾಮಾರ್ಥಂ ಘಾತಯಿಷ್ಯತ್ಯಸಂಶಯಮ್ ॥ 35 ॥

ನ ಕ್ಷಮಂ ಚಾಪರಾದ್ಧಾನಾಂ ಗಮನಂ ಸ್ವಾಮಿಪಾರ್ಶ್ವತಃ ।

ಇಹೈವ ಸೀತಾಮನ್ವಿಷ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮುಪಲಭ್ಯ ವಾ ॥ 36 ॥

ನೋ ಚೇದ್ಗಚ್ಛಾಮ ತಂ ವೀರಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೋ ಯಮಕ್ಷಯಮ್ ।

ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾನಾಂ ತು ಭಯಾರ್ದಿತಾನಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚಸ್ತಾರ ಇದಂ ಬಭಾಷೇ ।

ಅಲಂ ವಿಷಾದೇನ ಬಿಲಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ವಸಾಮ ಸರ್ವೇ ಯದಿ ರೋಚತೇ ವಃ ॥ 37 ॥

ಇದಂ ಹಿ ಮಾಯಾವಿಹಿತಂ ಸುದುರ್ಗಮಂ ಪ್ರಭೂತವೃಕ್ಷೋದಕಭೋಜ್ಯಪೇಯಕಮ್ ।

ಇಹಾಸ್ತಿ ನೋ ನೈವ ಭಯಂ ಪುರನ್ದರಾ ನ್ನ ರಾಘವಾದ್ವಾನರರಾಜತೋಽಪಿ ವಾ ॥ 38 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾಽಙ್ಗದಸ್ಯಾಪಿ ವಚೋಽನುಕೂಲ ಮೂಚುಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಹರಯಃ ಪ್ರತೀತಾಃ ।

ಯಥಾ ನ ಹಿಂಸ್ಯೇಮ ತಥಾ ವಿಧಾನ ಮಸಕ್ತಮದ್ಯೈವ ವಿಧೀಯತಾಂ ನಃ ॥ 39 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha tripañcāśassargaḥ |

evamuktaśśubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam |

uvāca hanumānvākyaṃ tāmaninditaceṣṭitām || 1 ||

śaraṇaṃ tvāṃ prapannā sma sarve vai dharmacāriṇīm |

yaḥ kṛtassamayo'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā || 2 ||

sa ca kālo hyatikrānto bile ca parivartatām |

sā tvamasmādbilādghorāduttārayitumarhasi || 3 ||

tasmātsugrīvavacanādatikrāntāngatāyuṣaḥ |

trātumarhasi nassarvānsugrīvabhayakarśitān || 4 ||

mahaccakāryamasmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi |

taccāpi na kṛtaṃ kāryamasmābhiriha vāsibhiḥ || 5 ||

evamuktā hanumatā tāpasī vākyamabravīt |

jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum || 6 ||

tapasastu prabhāvena niyamopārjitena ca |

sarvāneva bilādasmāduddhariṣyāmi vānarān || 7 ||

nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṅgavāḥ |

na hi niṣkramituṃ śakyamanimīlitalocanaiḥ || 8 ||

tatassammīlitāssarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ |

sahasā'pidadhurdṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣayā || 9 ||

vānarāstu mahātmāno hastaruddhamukhāstadā |

nimeṣāntaramātreṇa bilāduttāritāstayā || 10 ||

tatastānvānarānsarvāṃstāpasī dharmacāriṇī |

nissṛtānviṣamāttasmātsamāśvāsyedamabravīt || 11 ||

eṣa vindhyo giriśśrīmānnānādrumalatākulaḥ |

eṣa prasravaṇaśśailassāgaro'yaṃ mahodadhiḥ || 12 ||

svasti vo'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |

ityuktvā tadbilaṃ śrīmatpraviveśa svayamprabhā || 13 ||

tataste dadṛśurghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |

apāramabhigarjantaṃ ghorairūrmibhirāvṛtam || 14 ||

mayasya māyāvihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām |

teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ || 15 ||

vindhyasya tu gireḥ pāde samprapuṣpitapādape |

upaviśya mahābhāgāścintāmāpedire tadā || 16 ||

tataḥ puṣpātibhārāgrān latāśatasamāvṛtān |

drumānvāsantikāndṛṣṭavā babhūvurbhayaśaṅkitāḥ || 17 ||

te vasantamanuprāptaṃ pratibuddhvā parasparam |

naṣṭasandeśakālārthā nipeturdharaṇītale || 18 ||

tatastānkapivṛddhāṃstu śiṣṭāṃścaiva vanaukasaḥ |

vācā madhurayā'bhāṣya yathāvadanumānya ca || 19 ||

sa tu siṃhavṛṣaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |

yuvarājo mahāprājñaḥ aṅgado vākyamabravīt || 20 ||

śāsanātkapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ |

māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na buddhyate || 21 ||

vayamāśvayuje māsi kālasaṅkhyāvyavasthitāḥ |

prasthitāsso'pi cātītaḥ kimataḥ kāryamuttaram || 22 ||

bhavantaḥ pratyayaṃ prāptāḥ nītimārgaviśāradāḥ |

hiteṣvabhiratā bharturnisṛṣṭāssarvakarmasu || 23 ||

karmasvapratimāssarve dikṣu viśrutapauruṣāḥ |

māṃ puraskṛtya niryātāḥ piṅgākṣapraticoditāḥ || 24 ||

idānīmakṛtārthānāṃ martavyaṃ nātra saṃśayaḥ |

harirājasya sandeśamakṛtvā kassukhī bhavet || 25 ||

tasminnatīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam |

prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām || 26 ||

tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvassvāmibhāve vyavasthitaḥ |

na kṣamiṣyati nassarvānaparādhakṛto gatān || 27 ||

apravṛttau ca sītāyāḥ pāpameva kariṣyati |

tasmāt kṣamamihādyaiva gantuṃ prāyopaveśanaṃ hi naḥ || 28 ||

tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca dhanāni ca gṛhāṇi ca |

dhṛvaṃ no hiṃsitā rājā sarvānpratigatānitaḥ || 29 ||

vadhenāpratirūpeṇa śreyānmṛtyurihaiva naḥ |

na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ || 30 ||

narendreṇābhiṣikto'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam || 31 ||

ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ |

kiṃ me suhṛdabhirvyasanaṃ paśyadbhirjīvitāntare || 32 ||

ihaiva prāyamāsiṣye puṇye sāgararodhasi |

etacchrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam || 33 ||

sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyamabruvan |

tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaśca rāghavaḥ || 34 ||

adṛṣṭāyāṃ tu vaidehyāṃ dṛṣṭvā'smāṃśta samāgatān |

rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyatyasaṃśayam || 35 ||

na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ |

ihaiva sītāmanviṣya pravṛttimupalabhya vā || 36 ||

no cedgacchāma taṃ vīraṃ gamiṣyāmo yamakṣayam |

plavaṅgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacastāra idaṃ babhāṣe |

alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ || 37 ||

idaṃ hi māyāvihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyakam |

ihāsti no naiva bhayaṃ purandarā nna rāghavādvānararājato'pi vā || 38 ||

śrutvā'ṅgadasyāpi vaco'nukūla mūcuśca sarve harayaḥ pratītāḥ |

yathā na hiṃsyema tathā vidhāna masaktamadyaiva vidhīyatāṃ naḥ || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||