4.39 Kishkindhakanda - Ekonachatvarimsha Sargah

ॐ

4.39 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಇತಿ ಬ್ರುವಾಣಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ರಾಮೋ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಃ ।

ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಮ್ ॥ 1 ॥

ಯದಿನ್ದ್ರೋ ವರ್ಷತೇ ವರ್ಷಂ ನ ತಚ್ಚಿತ್ರಂ ಭವೇತ್ಕ್ವಚಿತ್ ।

ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಸಹಸ್ರಾಂಶುಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿತಿಮಿರಂ ನಭಃ ॥ 2 ॥

ಚನ್ದ್ರಮಾ ರಶ್ಮಿಭಿಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಸೌಮ್ಯ ನಿರ್ಮಲಾಮ್ ।

ತ್ವದ್ವಿಧೋ ವಾಽಪಿ ಮಿತ್ರಾಣಾಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾತ್ಪರನ್ತಪ ॥ 3 ॥

ಏವಂ ತ್ವಯಿ ನ ತಚ್ಚಿತ್ರಂ ಭವೇದ್ಯತ್ಸೌಮ್ಯ ಶೋಭನಮ್ ।

ಜಾನಾಮ್ಯಹಂ ತ್ವಾಂ ಸುಗ್ರೀವ ಸತತಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ ॥ 4 ॥

ತ್ವತ್ಸನಾಥಃ ಸಖೇ ಸಙ್ಖ್ಯೇ ಜೇತಾಽಸ್ಮಿ ಸಕಲಾನರೀನ್ ।

ತ್ವಮೇವ ಮೇ ಸುಹೃತನ್ಮಿತ್ರಂ ಸಾಹಾಯ್ಯಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 5 ॥

ಜಹಾರಾತ್ಮವಿನಾಶಾಯ ವೈದೇಹೀಂ ರಾಕ್ಷಸಾಧಮಃ ।

ವಞ್ಚಯಿತ್ವಾ ತು ಪೌಲೋಮೀಮನುಹ್ಲಾದೋ ಯಥಾ ಶಚೀಮ್ ॥ 6 ॥

ನ ಚಿರಾತ್ತಂ ಹನಿಷ್ಯಾಮಿ ರಾವಣಂ ನಿಶಿತೈಶ್ಶರೈಃ ।

ಪೌಲೋಮ್ಯಾಃ ಪಿತರಂ ದೃಪ್ತಂ ಶತಕ್ರತುರಿವಾಽಹವೇ ॥ 7 ॥

ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ಚೈವ ರಜಸ್ಸಮಭಿವರ್ತತ ।

ಉಷ್ಣಾಂ ತೀವ್ರಾಂ ಸಹಸ್ರಾಂಶೋಶ್ಛಾದಯದ್ಗಗನೇ ಪ್ರಭಾಮ್ ॥ 8 ॥

ದಿಶಃ ಪರ್ಯಾಕುಲಾಶ್ಚಾಸನ್ರಜಸಾ ತೇನ ಮೂರ್ಛತಾ ।

ಚಚಾಲ ಚ ಮಹೀ ಸರ್ವಾ ಸಶೈಲವನಕಾನನಾ ॥ 9 ॥

ತತೋ ನಗೇನ್ದ್ರಸಙ್ಕಾಶೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರೈರ್ಮಹಾಬಲೈಃ ।

ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಸಞ್ಛಾದಿತಾ ಭೂಮಿರಸಙ್ಖ್ಯೇಯೈಃ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ॥ 10 ॥

ನಿಮೇಷಾನ್ತರಮಾತ್ರೇಣ ತತಸ್ತೈರ್ಹರಿಯೂಥಪೈಃ ।

ಕೋಟೀಶತಪರೀವಾರೈಃ ಕಾಮರೂಪಿಭಿರಾವೃತಾ ॥ 11 ॥

ನಾದೇಯೈಃ ಪಾರ್ವತೀಯೈಶ್ಚ ಸಾಮುದ್ರೈಶ್ಚ ಮಹಾಬಲೈಃ ।

ಹರಿಭಿರ್ಮೇಘನಿರ್ಹ್ರಾದೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ವನಚಾರಿಭಿಃ ॥ 12 ॥

ತರುಣಾದಿತ್ಯವರ್ಣೈಶ್ಚ ಶಶಿಗೌರೈಶ್ಚ ವಾನರೈಃ ।

ಪದ್ಮಕೇಸರವರ್ಣೈಶ್ಚ ಶ್ವೇತೈರ್ಮೇರುಕೃತಾಲಯೈಃ ॥ 13 ॥

ಕೋಟೀಸಹಸ್ರೈರ್ದಶಭಿಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಪರಿವೃತಸ್ತದಾ ।

ವೀರಶ್ಶತವಲಿರ್ನಾಮ ವಾನರಃ ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ ॥ 14 ॥

ತತಃ ಕಾಞ್ಚನಶೈಲಾಭಸ್ತಾರಾಯಾ ವೀರ್ಯವಾನ್ಪಿತಾ ।

ಅನೇಕೈರ್ದಶಸಾಹಸ್ರೈಃ ಕೋಟಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ ॥ 15 ॥

ತಥಾಽಪರೇಣ ಕೋಟೀನಾಂ ಸಹಸ್ರೇಣ ಸಮನ್ವಿತಃ ।

ಪಿತಾ ರುಮಾಯಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಸುಗ್ರೀವಶ್ವಶುರೋ ವಿಭುಃ ॥ 16 ॥

ಪದ್ಮಕೇಸರಸಙ್ಕಾಶಸ್ತರುಣಾರ್ಕನಿಭಾನನಃ ।

ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಸರ್ವವಾನರಸತ್ತಮಃ ॥ 17 ॥

ಅನೇಕೈರ್ಬಹುಸಾಹಸ್ರೈರ್ವಾನರಾಣಾಂ ಸಮನ್ವಿತಃ ।

ಪಿತಾ ಹನುಮತಶ್ರಶೀಮಾನ್ಕೇಸರೀ ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ ॥ 18 ॥

ಗೋಲಾಙ್ಗೂಲಮಹಾರಾಜೋ ಗವಾಕ್ಷೋ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ।

ವೃತಃ ಕೋಟಿಸಹಸ್ರೇಣ ವಾನರಾಣಾಮದೃಶ್ಯತ ॥ 19 ॥

ಋಕ್ಷಾಣಾಂ ಭೀಮವೇಗಾನಾಂ ಧೂಮ್ರಶ್ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣಃ ।

ವೃತಃ ಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಭಿವರ್ತತ ॥ 20 ॥

ಮಹಾಚಲನಿಭೈರ್ಘೋರೈಃ ಪನಸೋ ನಾಮ ಯೂಥಪಃ ।

ಆಜಗಾಮ ಮಹಾವೀರ್ಯಸ್ತಿಸೃಭಿಃ ಕೋಟಿಭಿರ್ವೃತಃ ॥ 21 ॥

ನೀಲಾಞ್ಜನಚಯಾಕಾರೋ ನೀಲೋ ನಾಮಾಽಥ ಯೂಥಪಃ ।

ಅದೃಶ್ಯತ ಮಹಾಕಾಯಃ ಕೋಟಿಭಿರ್ದಶಭಿರ್ವೃತಃ ॥ 22 ॥

ತತಃ ಕಾಞ್ಚನಶೈಲಾಭೋ ಗವಯೋ ನಾಮ ಯೂಥಪಃ ।

ಆಜಗಾಮ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಕೋಟಿಭಿರ್ವೃತಃ ॥ 23 ॥

ದರೀಮುಖಶ್ಚ ಬಲವಾನ್ಯೂಥಪೋಽಭ್ಯಾಯಯೌ ತದಾ ।

ವೃತಃ ಕೋಟಿಸಹಸ್ರೇಣ ಸುಗ್ರೀವಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಃ ॥ 24 ॥

ಮೈನ್ದಶ್ಚ ದ್ವಿವಿದಶ್ಚೋಭಾವಶ್ವಿಪುತ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ ।

ಕೋಟಿಕೋಟಿಸಹಸ್ರೇಣ ವಾನರಾಣಾಮದೃಶ್ಯತಾಮ್ ॥ 25 ॥

ಗಜಶ್ಚ ಬಲವಾನ್ ವೀರಃ ಕೋಟಿಭಿಸ್ತಿಸೃಭಿರ್ವೃತಃ ।

ಆಜಗಾಮ ಮಹಾತೇಜಾ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಸಮೀಪತಃ ॥ 26 ॥

ಋಕ್ಷರಾಜೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಜಾಮ್ಬವಾನ್ನಾಮ ನಾಮತಃ ।

ಕೋಟಿಭಿರ್ದಶಭಿಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ವಶೇ ಸ್ಥಿತಃ ॥ 27 ॥

ರುಮಣ್ವಾನ್ನಾಮ ವಿಕ್ರಾನ್ತೋ ವಾನರೋ ವಾನರೇಶ್ವರಮ್ ।

ಆಯಯೌ ಬಲವಾಂಸ್ತೂರ್ಣಂ ಕೋಟೀಶತಸಮಾವೃತಃ ॥ 28 ॥

ತತಃ ಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರೇಣ ಶತೇನ ಚ ।

ಪೃಷ್ಠತೋಽನುಗತಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಹರಿಭಿರ್ಗನ್ಧಮಾದನಃ ॥ 29 ॥

ತತಃ ಪದ್ಮಸಹಸ್ರೇಣ ವೃತಶ್ಶಙ್ಕುಶತೇನ ಚ ।

ಯುವರಾಜೋಽಙ್ಗದಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪಿತೃತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ॥ 30 ॥

ತತಸ್ತಾರಾದ್ಯುತಿಸ್ತಾರೋ ಹರಿರ್ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ ।

ಪಞ್ಚಭಿರ್ಹರಿಕೋಟೀಭಿರ್ದೂರತಃ ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ ॥ 31 ॥

ಇನ್ದ್ರಜಾನುಃ ಕಪಿರ್ವೀರೋ ಯೂಥಪಃ ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ ।

ಏಕಾದಶಾನಾಂ ಕೋಟೀನಾಮೀಶ್ವರಸ್ತೈಸ್ಸಮಾವೃತಃ ॥ 32 ॥

ತತೋ ರಮ್ಭಸ್ತ್ವನುಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತರುಣಾದಿತ್ಯಸನ್ನಿಭಃ ।

ಅಯುತೇನಾವೃತಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರೇಣ ಶತೇನ ಚ ॥ 33 ॥

ತತೋ ಯೂಥಪತಿರ್ವೀರೋ ದುರ್ಮುಖೋ ನಾಮ ವಾನರಃ ।

ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ ಕೋಟೀಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿವೃತೋ ಬಲೀ ॥ 34 ॥

ಕೈಲಾಸಶಿಖರಾಕಾರೈರ್ವಾನರೈರ್ಭೀಮವಿಕ್ರಮೈಃ ।

ವೃತಃ ಕೋಟಿಸಹಸ್ರೇಣ ಹನುಮಾನ್ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯತ ॥ 35 ॥

ನಲಶ್ಚಾಪಿ ಮಹಾವೀರ್ಯಸ್ಸಂವೃತೋ ದ್ರುಮವಾಸಿಭಿಃ ।

ಕೋಟೀಶತೇನ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಸಹಸ್ರೇಣ ಶತೇನ ಚ ॥ 36 ॥

ತತೋ ದಧಿಮುಖಶ್ರೀಮಾನ್ಕೋಟಿಭಿರ್ದಶಭಿರ್ವೃತಃ ।

ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಭಿಮತಸ್ತಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 37 ॥

ಶರಭಃ ಕುಮುದೋ ವಹ್ನಿರ್ವಾನರೋ ರಂಹ ಏವ ಚ ।

ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಬಹವೋ ವಾನರಾಃ ಕಾಮರೂಪಿಣಃ ॥ 38 ॥

ಆವೃತ್ಯ ಪೃಥಿವೀಂ ಸರ್ವಾಂ ಪರ್ವತಾಂಶ್ಚ ವನಾನಿ ಚ ।

ಯೂಥಪಾ ಸ್ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ಸ್ತೇಷಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥ 39 ॥

ಆಗತಾಶ್ಚ ವಿಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸರ್ವವಾನರಾಃ ।

ಆಪ್ಲವನ್ತಃ ಪ್ಲವನ್ತಶ್ಚ ಗರ್ಜನ್ತಶ್ಚ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ।

ಅಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ಸುಗ್ರೀವಂ ಸೂರ್ಯಮಭ್ರಗಣಾ ಇವ ॥ 40 ॥

ಕುರ್ವಾಣಾ ಬಹುಶಬ್ದಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ಬಾಹುಶಾಲಿನಃ ।

ಶಿರೋಭಿರ್ವಾನರೇನ್ದ್ರಾಯ ಸುಗ್ರೀವಾಯ ನ್ಯವೇದಯನ್ ॥ 41 ॥

ಅಪರೇ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ಸಙ್ಗಮ್ಯ ಚ ಯಥೋಚಿತಮ್ ।

ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯ ಸ್ತದಾ ॥ 42 ॥

ಸುಗ್ರೀವಸ್ತ್ವರಿತೋ ರಾಮೇ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾಂ ವಾನರರರ್ಷಭಾನ್ ।

ನಿವೇದಯಿತ್ವಾ ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರಬ್ರವೀತ್ ॥ 43 ॥

ಯಥಾಸುಖಂ ಪರ್ವತನಿಝರೇಷು ವನೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಚ ವಾನರೇನ್ದ್ರಾಃ ।

ನಿವೇಶಯಿತ್ವಾ ವಿಧಿವದ್ಬಲಾನಿ ಬಲಂ ಬಲಜ್ಞಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತುಮೀಷ್ಟೇ ॥ 44 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |

iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

bāhubhyāṃ sampariṣvajya pratyuvāca kṛtāñjalim || 1 ||

yadindro varṣate varṣaṃ na taccitraṃ bhavetkvacit |

ādityo vā sahasrāṃśuḥ kuryādvitimiraṃ nabhaḥ || 2 ||

candramā raśmibhiḥ kuryātpṛthivīṃ saumya nirmalām |

tvadvidho vā'pi mitrāṇāṃ pratikuryātparantapa || 3 ||

evaṃ tvayi na taccitraṃ bhavedyatsaumya śobhanam |

jānāmyahaṃ tvāṃ sugrīva satataṃ priyavādinam || 4 ||

tvatsanāthaḥ sakhe saṅkhye jetā'smi sakalānarīn |

tvameva me suhṛtanmitraṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi || 5 ||

jahārātmavināśāya vaidehīṃ rākṣasādhamaḥ |

vañcayitvā tu paulomīmanuhlādo yathā śacīm || 6 ||

na cirāttaṃ haniṣyāmi rāvaṇaṃ niśitaiśśaraiḥ |

paulomyāḥ pitaraṃ dṛptaṃ śatakraturivā'have || 7 ||

etasminnantare caiva rajassamabhivartata |

uṣṇāṃ tīvrāṃ sahasrāṃśośchādayadgagane prabhām || 8 ||

diśaḥ paryākulāścāsanrajasā tena mūrchatā |

cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā || 9 ||

tato nagendrasaṅkāśaistīkṣṇadaṃṣṭrairmahābalaiḥ |

kṛtsnā sañchāditā bhūmirasaṅkhyeyaiḥ plavaṅgamaiḥ || 10 ||

nimeṣāntaramātreṇa tatastairhariyūthapaiḥ |

koṭīśataparīvāraiḥ kāmarūpibhirāvṛtā || 11 ||

nādeyaiḥ pārvatīyaiśca sāmudraiśca mahābalaiḥ |

haribhirmeghanirhrādairanyaiśca vanacāribhiḥ || 12 ||

taruṇādityavarṇaiśca śaśigauraiśca vānaraiḥ |

padmakesaravarṇaiśca śvetairmerukṛtālayaiḥ || 13 ||

koṭīsahasrairdaśabhiḥ śrīmānparivṛtastadā |

vīraśśatavalirnāma vānaraḥ pratyadṛśyata || 14 ||

tataḥ kāñcanaśailābhastārāyā vīryavānpitā |

anekairdaśasāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata || 15 ||

tathā'pareṇa koṭīnāṃ sahasreṇa samanvitaḥ |

pitā rumāyā samprāptassugrīvaśvaśuro vibhuḥ || 16 ||

padmakesarasaṅkāśastaruṇārkanibhānanaḥ |

buddhimānvānaraśreṣṭhassarvavānarasattamaḥ || 17 ||

anekairbahusāhasrairvānarāṇāṃ samanvitaḥ |

pitā hanumataśraśīmānkesarī pratyadṛśyata || 18 ||

golāṅgūlamahārājo gavākṣo bhīmavikramaḥ |

vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyata || 19 ||

ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraśśatrunibarhaṇaḥ |

vṛtaḥ koṭisahasrābhyāṃ dvābhyāṃ samabhivartata || 20 ||

mahācalanibhairghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ |

ājagāma mahāvīryastisṛbhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 21 ||

nīlāñjanacayākāro nīlo nāmā'tha yūthapaḥ |

adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhirdaśabhirvṛtaḥ || 22 ||

tataḥ kāñcanaśailābho gavayo nāma yūthapaḥ |

ājagāma mahāvīryaḥ pañcabhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 23 ||

darīmukhaśca balavānyūthapo'bhyāyayau tadā |

vṛtaḥ koṭisahasreṇa sugrīvaṃ samupasthitaḥ || 24 ||

maindaśca dvividaścobhāvaśviputrau mahābalau |

koṭikoṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyatām || 25 ||

gajaśca balavān vīraḥ koṭibhistisṛbhirvṛtaḥ |

ājagāma mahātejā sugrīvasya samīpataḥ || 26 ||

ṛkṣarājo mahātejā jāmbavānnāma nāmataḥ |

koṭibhirdaśabhiḥ prāptaḥ sugrīvasya vaśe sthitaḥ || 27 ||

rumaṇvānnāma vikrānto vānaro vānareśvaram |

āyayau balavāṃstūrṇaṃ koṭīśatasamāvṛtaḥ || 28 ||

tataḥ koṭisahasrāṇāṃ sahasreṇa śatena ca |

pṛṣṭhato'nugataḥ prāpto haribhirgandhamādanaḥ || 29 ||

tataḥ padmasahasreṇa vṛtaśśaṅkuśatena ca |

yuvarājo'ṅgadaḥ prāptaḥ pitṛtulyaparākramaḥ || 30 ||

tatastārādyutistāro harirbhīmaparākramaḥ |

pañcabhirharikoṭībhirdūrataḥ pratyadṛśyata || 31 ||

indrajānuḥ kapirvīro yūthapaḥ pratyadṛśyata |

ekādaśānāṃ koṭīnāmīśvarastaissamāvṛtaḥ || 32 ||

tato rambhastvanuprāptastaruṇādityasannibhaḥ |

ayutenāvṛtaścaiva sahasreṇa śatena ca || 33 ||

tato yūthapatirvīro durmukho nāma vānaraḥ |

pratyadṛśyata koṭībhyāṃ dvābhyāṃ parivṛto balī || 34 ||

kailāsaśikharākārairvānarairbhīmavikramaiḥ |

vṛtaḥ koṭisahasreṇa hanumānpratyadṛśyata || 35 ||

nalaścāpi mahāvīryassaṃvṛto drumavāsibhiḥ |

koṭīśatena samprāptassahasreṇa śatena ca || 36 ||

tato dadhimukhaśrīmānkoṭibhirdaśabhirvṛtaḥ |

samprāpto'bhimatastasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 37 ||

śarabhaḥ kumudo vahnirvānaro raṃha eva ca |

ete cānye ca bahavo vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ || 38 ||

āvṛtya pṛthivīṃ sarvāṃ parvatāṃśca vanāni ca |

yūthapā ssamanuprāptā steṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 39 ||

āgatāśca viśiṣṭāśca pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |

āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |

abhyavartanta sugrīvaṃ sūryamabhragaṇā iva || 40 ||

kurvāṇā bahuśabdāṃśca prahṛṣṭā bāhuśālinaḥ |

śirobhirvānarendrāya sugrīvāya nyavedayan || 41 ||

apare vānaraśreṣṭhāssaṅgamya ca yathocitam |

sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāñjalaya stadā || 42 ||

sugrīvastvarito rāme sarvāṃstāṃ vānarararṣabhān |

nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prāñjalirabravīt || 43 ||

yathāsukhaṃ parvatanijhareṣu vaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ |

niveśayitvā vidhivadbalāni balaṃ balajñaḥ pratipattumīṣṭe || 44 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||