4.10 Kishkindhakanda - Dashama Sargah

ॐ

4.10 ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡ - ದಶಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದಶಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಃ ಕ್ರೋಧಸಮಾವಿಷ್ಟಂ ಸಮ್ರಬ್ಧಂ ತಮುಪಾಗತಮ್ ।

ಅಹಂ ಪ್ರಸಾದಯಾಞ್ಚಕ್ರೇ ಭ್ರಾತರಂ ಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ ॥ 1 ॥

ದಿಷ್ಟ್ಯಾಸಿ ಕುಶಲೀ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ನಿಹತಶ್ಚ ತ್ವಯಾ ರಿಪುಃ ।

ಅನಾಥಸ್ಯ ಹಿ ಮೇ ನಾಥಸ್ತ್ವಮೇಕೋಽನಾಥನನ್ದನಃ ॥ 2 ॥

ಇದಂ ಬಹುಶಲಾಕಂ ತೇ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಮಿವೋದಿತಮ್ ।

ಛತ್ರಂ ಸವಾಲವ್ಯಜನಂ ಪ್ರತೀಚ್ಛಸ್ವ ಮಯಾ ಧೃತಮ್ ॥ 3 ॥

ಆರ್ತಶ್ಚಾಥ ಬಿಲದ್ವಾರಿ ಸ್ಥಿತಸ್ಸಂವತ್ಸರಂ ನೃಪ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಹಂ ಶೋಣಿತಂ ದ್ವಾರಿ ಬಿಲಾಚ್ಚಾಪಿ ಸಮುತ್ಥಿತಮ್ ॥ 4 ॥

ಶೋಕಸಂವಿಗ್ನಹೃದಯೋ ಭೃಶಂ ವ್ಯಾಕುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ಅಪಿಧಾಯ ಬಿಲದ್ವಾರಂ ಶೈಲಶೃಙ್ಗೇಣ ತತ್ತಥಾ ॥ 5 ॥

ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾದಪಾಕ್ರಮ್ಯ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ಪ್ರಾವಿಶಂ ಪುನಃ ।

ವಿಷಾದಾತ್ವಿಹ ಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪೌರೈರ್ಮನ್ತ್ರಿಭಿರೇವ ಚ ॥ 6 ॥

ಅಭಿಷಿಕ್ತೋ ನ ಕಾಮೇನ ತನ್ಮೇತ್ವಂ ಕ್ಷನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।

ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾ ಮಾನಾರ್ಹಸ್ಸದಾ ಚಾಹಂ ಯಥಾ ಪುರಮ್ ॥ 7 ॥

ರಾಜಭಾವನಿಯೋಗೋಽಯಂ ಮಮ ತ್ವದ್ವಿರಹಾತ್ಕೃತಃ ।

ಸಾಮಾತ್ಯಪೌರನಗರಂ ಸ್ಥಿತಂ ನಿಹತಕಣ್ಟಕಮ್ ॥ 8 ॥

ನ್ಯಾಸಭೂತಮಿದಂ ರಾಜ್ಯಂ ತವ ನಿರ್ಯಾತಯಾಮ್ಯಹಮ್ ।

ಮಾ ಚ ರೋಷಂ ಕೃಥಾಸ್ಸೌಮ್ಯ ಮಯಿ ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣ ॥ 9 ॥

ಯಾಚೇ ತ್ವಾಂ ಶಿರಸಾ ರಾಜನ್ಮಯಾ ಬದ್ಧೋಽಯಮಞ್ಜಲಿಃ ।

ಬಲಾದಸ್ಮಿನ್ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಮನ್ತ್ರಿಭಿಃ ಪುರವಾಸಿಭಿಃ ॥ 10 ॥

ರಾಜಭಾವೇ ನಿಯುಕ್ತೋಽಹಂ ಶೂನ್ಯದೇಶಜಿಗೀಷಯಾ ।

ಸ್ನಿಗ್ಧಮೇವಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ಮಾಂ ಸ ತು ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸ್ಯ ವಾನರಃ ॥ 11 ॥

ಧಿಕ್ತ್ವಾಮಿತಿ ಚ ಮಾ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಬಹು ತತ್ತದುವಾಚ ಹ ।

ಪ್ರಕೃತೀಶ್ಚ ಸಮಾನೀಯ ಮುನ್ತ್ರಿಣಶ್ಚೈವ ಸಮ್ಮತಾನ್ ॥ 12 ॥

ಮಾಮಾಹ ಸುಹೃದಾಂ ಮಧ್ಯೇ ವಾಕ್ಯಂ ಪರಮಗರ್ಹಿತಮ್ ।

ವಿದಿತಂ ವೋ ಯಥಾ ರಾತ್ರೌ ಮಾಯಾವೀ ಸ ಮಹಾಸುರಃ ॥ 13 ॥

ಮಾಂ ಸಮಾಹ್ವಯತ ಕ್ರೂರೋ ಯುದ್ಧಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಸುದುರ್ಮತಿಃ ।

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೃತೋಽಹಂ ನೃಪಾಲಯಾತ್ ॥ 14 ॥

ಅನುಯಾತಶ್ಚ ಮಾಂ ತೂರ್ಣಮಯಂ ಭ್ರಾತಾ ಸುದಾರುಣಃ ।

ಸ ತು ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಮಾಂ ರಾತ್ರೌ ಸದ್ವಿತೀಯಂ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 15 ॥

ಪ್ರಾದ್ರವದ್ಭಯಸನ್ತ್ರಸ್ತೋ ವೀಕ್ಷ್ಯಾವಾಂ ಸಮುಪಾಗತೌ ।

ಅನುದ್ರುತಶ್ಚ ವೇಗೇನ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹಾಬಿಲಮ್ ॥ 16 ॥

ತಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸುಘೋರಂ ಸುಮಹದ್ಬಿಲಮ್ ।

ಅಯಮುಕ್ತೋಽಥ ಮೇ ಭ್ರಾತಾ ಮಯಾ ತು ಕ್ರೂರದರ್ಶನಃ ॥ 17 ॥

ಅಹತ್ವಾ ನಾಸ್ತಿ ಮೇ ಶಕ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಗನ್ತುಮಿತಃ ಪುರೀಮ್ ।

ಬಿಲದ್ವಾರಿ ಪ್ರತೀಕ್ಷ ತ್ವಂ ಯಾವದೇನಂ ನಿಹನ್ಮ್ಯಹಮ್ ॥ 18 ॥

ಸ್ಥಿತೋಽಯಮಿತಿ ಮತ್ವಾ ತು ಪ್ರವಿಷ್ಟೋಽಹಂ ದುರಾಸದಮ್ ।

ತಂ ಚ ಮೇ ಮಾರ್ಗಮಾಣಸ್ಯ ಗತಸ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ತದಾ ॥ 19 ॥

ಸ ತು ದೃಷ್ಟೋ ಮಯಾ ಶತ್ರುರನಿರ್ವೇದಾದ್ಭಯಾವಹಃ ।

ನಿಹತಶ್ಚ ಮಯಾ ತತ್ರ ಸೋಽಸುರೋ ಬನ್ಧುಭಿಸ್ಸಹ ॥ 20 ॥

ತಸ್ಯಾಸ್ಯಾತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತೇನ ರುಧಿರೌಘೇಣ ತದ್ಬಿಲಮ್ ।

ಪೂರ್ಣಮಾಸೀದ್ದುರಾಕ್ರಾಮಂ ಸ್ತನತಸ್ತಸ್ಯ ಭೂತಲೇ ॥ 21 ॥

ಸೂದಯಿತ್ವಾ ತು ತಂ ಶತ್ರುಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಂ ದುನ್ದುಭೇಸ್ಸುತಮ್ ।

ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ನೇವ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಬಿಲಸ್ಯ ಪಿಹಿತಂ ಮುಖಮ್ ॥ 22 ॥

ವಿಕ್ರೋಶಮಾನಸ್ಯ ತು ಮೇ ಸುಗ್ರೀವೇತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ।

ಯದಾ ಪ್ರತಿವಚೋ ನಾಸ್ತಿ ತತೋಽಹಂ ಭೃಶದುಃಖಿತಃ ॥ 23 ॥

ಪಾದಪ್ರಹಾರೈಸ್ತು ಮಯಾ ಬಹುಭಿಸ್ತದ್ವಿದಾರಿತಮ್ ।

ತತೋಽಹಂ ತೇನ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಯಥಾ ಪುರಮುಪಾಗತಃ ॥ 24 ॥

ಅತ್ರಾನೇನಾಸ್ಮಿ ಸಂರುದ್ಧೋ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯತಾಽತ್ಮನಃ ।

ಸುಗ್ರೀವೇಣ ನೃಶಂಸೇನ ವಿಸ್ಮೃತ್ಯ ಭ್ರಾತೃಸೌಹೃದಮ್ ॥ 25 ॥

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಮಾಂ ತತ್ರ ವಸ್ತ್ರೇಣೈಕೇನ ವಾನರಃ ।

ನಿರ್ವಾಸಯಾಮಾಸ ತದಾ ವಾಲೀ ವಿಗತಸಾಧ್ವಸಃ ॥ 26 ॥

ತೇನಾಹಮಪವಿದ್ಧಶ್ಚ ಹೃತದಾರಶ್ಚ ರಾಘವ ।

ತದ್ಭಯಾಚ್ಛ ಮಹೀಕೃತ್ಸ್ನಾ ಕ್ರಾನ್ತೇಯಂ ಸವನಾರ್ಣವಾ ॥ 27 ॥

ಋಷ್ಯಮೂಕಂ ಗಿರಿವರಂ ಭಾರ್ಯಾಹರಣದುಃಖಿತಃ ।

ಪ್ರವಿಷ್ಟೋಽಸ್ಮಿ ದುರಾಧರ್ಷಂ ವಾಲಿನಃ ಕಾರಣಾನ್ತರೇ ॥ 28 ॥

ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ವೈರಾನುಕಥನಂ ಮಹತ್ ।

ಅನಾಗಸಾ ಮಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ವ್ಯಸನಂ ಪಶ್ಯ ರಾಘವ ॥ 29 ॥

ವಾಲಿನಸ್ತು ಭಯಾರ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವಲೋಕಭಯಙ್ಕರ ।

ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಮೇ ವೀರ ಪ್ರಸಾದಂ ತಸ್ಯ ನಿಗ್ರಹಾತ್ ॥ 30 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ಸ ತೇಜಸ್ವೀ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಸಂಹಿತಮ್ ।

ವಚನಂ ವಕ್ತುಮಾರೇಭೇ ಸುಗ್ರೀವಂ ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ ॥ 31 ॥

ಅಮೋಘಾಸ್ಸೂರ್ಯಸಙ್ಕಾಶಾ ಮಮೈತೇ ನಿಶಿತಾ ಶ್ಶರಾಃ ।

ತಸ್ಮಿನ್ವಾಲಿನಿ ದುರ್ವೃತ್ತೇ ನಿಪತಿಷ್ಯನ್ತಿ ವೇಗಿತಾಃ ॥ 32 ॥

ಯಾವತ್ತಂ ನಾಭಿಪಶ್ಯಾಮಿ ತವ ಭಾರ್ಯಾಪಹಾರಿಣಮ್ ।

ತಾವತ್ಸ ಜೀವೇತ್ಪಾಪಾತ್ಮಾ ವಾಲೀ ಚಾರಿತ್ರದೂಷಕಃ ॥ 33 ॥

ಆತ್ಮಾನುಮಾನಾತ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ಮಗ್ನಂ ತ್ವಾಂ ಶೋಕಸಾಗರೇ ।

ತ್ವಾಮಹಂ ತಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಕಾಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಪುಷ್ಕಲಮ್ ॥ 34 ॥

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹರ್ಷಪೌರುಷವರ್ಧನಮ್ ।

ಸುಗ್ರೀವಃ ಪರಮಪ್ರೀತಸ್ಸುಮಹದ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 35 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ದಶಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ samrabdhaṃ tamupāgatam |

ahaṃ prasādayāñcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā || 1 ||

diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ |

anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ || 2 ||

idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam |

chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayā dhṛtam || 3 ||

ārtaścātha biladvāri sthitassaṃvatsaraṃ nṛpa |

dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāccāpi samutthitam || 4 ||

śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ |

apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || 5 ||

tasmāddeśādapākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |

viṣādātviha māṃ dṛṣṭvā paurairmantribhireva ca || 6 ||

abhiṣikto na kāmena tanmetvaṃ kṣantumarhasi |

tvameva rājā mānārhassadā cāhaṃ yathā puram || 7 ||

rājabhāvaniyogo'yaṃ mama tvadvirahātkṛtaḥ |

sāmātyapauranagaraṃ sthitaṃ nihatakaṇṭakam || 8 ||

nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham |

mā ca roṣaṃ kṛthāssaumya mayi śatrunibarhaṇa || 9 ||

yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ |

balādasmin samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ || 10 ||

rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā |

snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ || 11 ||

dhiktvāmiti ca mā muktvā bahu tattaduvāca ha |

prakṛtīśca samānīya muntriṇaścaiva sammatān || 12 ||

māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam |

viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ || 13 ||

māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ |

tasya tadvacanaṃ śrutvā nissṛto'haṃ nṛpālayāt || 14 ||

anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ |

sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ || 15 ||

prādravadbhayasantrasto vīkṣyāvāṃ samupāgatau |

anudrutaśca vegena praviveśa mahābilam || 16 ||

taṃ praviṣṭaṃ viditvā sughoraṃ sumahadbilam |

ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ || 17 ||

ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm |

biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham || 18 ||

sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam |

taṃ ca me mārgamāṇasya gatassaṃvatsarastadā || 19 ||

sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ |

nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhissaha || 20 ||

tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam |

pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale || 21 ||

sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubhessutam |

niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham || 22 ||

vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |

yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 23 ||

pādaprahāraistu mayā bahubhistadvidāritam |

tato'haṃ tena niṣkramya yathā puramupāgataḥ || 24 ||

atrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ prārthayatā'tmanaḥ |

sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam || 25 ||

evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |

nirvāsayāmāsa tadā vālī vigatasādhvasaḥ || 26 ||

tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava |

tadbhayāccha mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā || 27 ||

ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |

praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare || 28 ||

etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |

anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava || 29 ||

vālinastu bhayārtasya sarvalokabhayaṅkara |

kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt || 30 ||

evamuktassa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |

vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva || 31 ||

amoghāssūryasaṅkāśā mamaite niśitā śśarāḥ |

tasminvālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ || 32 ||

yāvattaṃ nābhipaśyāmi tava bhāryāpahāriṇam |

tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ || 33 ||

ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |

tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam || 34 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |

sugrīvaḥ paramaprītassumahadvākyamabravīt || 35 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe daśamassargaḥ ||