3.69 Aranyakanda - Ekonasaptatitama Sargah

ॐ

3.69 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಏಕೋನಸಪ್ತತಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕೋನಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಕೃತ್ವೈವಮುದಕಂ ತಸ್ಮೈ ಪ್ರಸ್ಥಿತೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।

ಅವೇಕ್ಷನ್ತೌ ವನೇ ಸೀತಾಂ ಪಶ್ಚಿಮಾಂ ಜಗ್ಮತುರ್ದಿಶಮ್ ॥ 1 ॥

ತೌ ದಿಶಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಗತ್ವಾ ಶರಚಾಪಾಸಿಧಾರಿಣೌ ।

ಅವಿಪ್ರಹತಮೈಕ್ಷ್ವಾಕೌ ಪನ್ಥಾನಂ ಪ್ರತಿಪೇದತುಃ ॥ 2 ॥

ಗುಲ್ಮೈರ್ವೃಕ್ಷೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿರ್ಲತಾಭಿಶ್ಚ ಪ್ರವೇಷ್ಟಿತಮ್ ।

ಆವೃತಂ ಸರ್ವತೋ ದುರ್ಗಂ ಗಹನಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್ ॥ 3 ॥

ವ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯ ತು ವೇಗೇನ ವ್ಯಾಲಸಿಂಹನಿಷೇವಿತಮ್ ।

ಸುಭೀಮಂ ತನ್ಮಹಾರಣ್ಯಂ ವ್ಯತಿಯಾತೌ ಮಹಾಬಲೌ ॥ 4 ॥

ತತಃ ಪರಂ ಜನಸ್ಥಾನಾತತ್ರಿಕ್ರೋಶಂ ಗಮ್ಯ ರಾಘವೌ ।

ಕ್ರೌಞ್ಚಾರಣ್ಯಂ ವಿವಿಶತುರ್ಗಹನಂ ತೌ ಮಹೌಜಸೌ ॥ 5 ॥

ನಾನಾಮೇಘಘನಪ್ರಖ್ಯಂ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮಿವ ಸರ್ವತಃ ।

ನಾನಾಪಕ್ಷಿಗಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ನಾನಾವ್ಯಾಲಮೃಗೈರ್ಯುತಮ್ ॥ 6 ॥

ದಿದೃಕ್ಷಮಾಣೌ ವೈದೇಹೀಂ ತದ್ವನಂ ತೌ ವಿಚಿಕ್ಯತುಃ ।

ತತ್ರ ತತ್ರಾವತಿಷ್ಠನ್ತೌ ಸೀತಾಹರಣಕರ್ಶಿತೌ ॥ 7 ॥

ತತಃ ಪೂರ್ವೇಣ ತೌ ಗತ್ವಾ ತ್ರಿಕ್ರೋಶಂ ಭ್ರಾತರೌ ತದಾ ।

ಕ್ರೌಞ್ಚಾರಣ್ಯಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಮತಙ್ಗಾಶ್ರಮಮನ್ತರಾ ॥ 8 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ತದ್ವನಂ ಘೋರಂ ಬಹುಭೀಮಮೃಗದ್ವಿಜಮ್ ।

ನನಾಸತ್ತ್ವಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ಸರ್ವಂ ಗಹನಪಾದಪಮ್ ॥ 9 ॥

ದದೃಶಾತೇ ತು ತೌ ತತ್ರ ದರೀಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜೌ ।

ಪಾತಾಲಸಮಗಮ್ಭೀರಾಂ ತಮಸಾ ನಿತ್ಯಸಂವೃತಾಮ್ ॥ 10 ॥

ಆಸಾದ್ಯ ತೌ ನರವ್ಯಾಘ್ರೌ ದರ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯಾವಿದೂರತಃ ।

ದದೃಶಾತೇ ಮಹಾರೂಪಾಂ ರಾಕ್ಷಸೀಂ ವಿಕೃತಾನನಾಮ್ ॥ 11 ॥

ಭಯದಾಮಲ್ಪಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಬೀಭತ್ಸಾಂ ರೌದ್ರದರ್ಶನಾಮ್ ।

ಲಮ್ಬೋದರೀಂ ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರಾಂ ಕರಾಲೀಂ ಪರುಷತ್ವಚಮ್ ॥ 12 ॥

ಭಕ್ಷಯನ್ತೀಂ ಮೃಗಾನ್ಭೀಮಾನ್ವಿಕಟಾಂ ಮುಕ್ತಮೂರ್ಧಜಾಮ್ ।

ಪ್ರೈಕ್ಷೇತಾಂ ತೌ ತತಸ್ತತ್ರ ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 13 ॥

ಸಾ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ತೌ ವೀರೌ ವ್ರಜನ್ತಂ ಭ್ರಾತುರಗ್ರತಃ ।

ಏಹಿ ರಂಸ್ಯಾವಹೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಲಮ್ಬತ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 14 ॥

ಉವಾಚ ಚೈನಂ ವಚನಂ ಸೌಮಿತ್ರಿಮುಪಗೂಹ್ಯ ಸಾ ।

ಅಹಂ ತ್ವಯೋಮುಖೀ ನಾಮ ಲಬ್ಧಾ ತೇ ತ್ವಮಸಿ ಪ್ರಿಯಃ ॥ 15 ॥

ನಾಥ ಪರ್ವತಕೂಟೇಷು ನದೀನಾಂ ಪುಲಿನೇಷು ಚ ।

ಆಯುಶ್ಶೇಷಮಿಮಂ ವೀರ ತ್ವಂ ಮಯಾ ಸಹ ರಂಸ್ಯಸೇ ॥ 16 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಕುಪಿತಃ ಖಡ್ಗಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ಕರ್ಣನಾಸಾಸ್ತನಂ ತಸ್ಯಾ ನಿಚಕರ್ತಾರಿಸೂದನಃ ॥ 17 ॥

ಕರ್ಣನಾಸೇ ನಿಕೃತ್ತೇ ತು ವಿಸ್ವರಂ ಸಾ ವಿನದ್ಯ ಚ ।

ಯಥಾಗತಂ ಪ್ರದುದ್ರಾವ ರಾಕ್ಷಸೀ ಭೀಮದರ್ಶನಾ ॥ 18 ॥

ತಸ್ಯಾಂ ಗತಾಯಾಂ ಗಹನಂ ವ್ರಜನ್ತೌ ವನಮೋಜಸಾ ।

ಆಸೇದತುರಮಿತ್ರಘ್ನೌ ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 19 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತು ಮಹಾತೇಜಾಸ್ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ಶೀಲವಾನ್ ಶುಚಿಃ ।

ಅಬ್ರವೀತ್ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ವಾಕ್ಯಂ ಭ್ರಾತರಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್ ॥ 20 ॥

ಸ್ಪನ್ದತೇ ಚ ದೃಢಂ ಬಾಹುರುದ್ವಿಗ್ನಮಿವ ಮೇ ಮನಃ ।

ಪ್ರಾಯಶಶ್ಚಾಪ್ಯನಿಷ್ಟಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯುಪಲಕ್ಷಯೇ ॥ 21 ॥

ತಸ್ಮಾತ್ಸಜ್ಜೀಭವಾರ್ಯ ತ್ವಂ ಕುರುಷ್ವ ವಚನಂ ಹಿತಮ್ ।

ಮಮೈವ ಹಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಸದ್ಯಶ್ಶಂಸನ್ತಿ ಸಮ್ಭ್ರಮಮ್ ॥ 22 ॥

ಏಷ ವಞ್ಚುಲಕೋ ನಾಮ ಪಕ್ಷೀ ಪರಮದಾರುಣಃ ।

ಆವಯೋರ್ವಿಜಯಂ ಯುದ್ಧೇ ಶಂಸನ್ನಿವ ವಿನರ್ದತಿ ॥ 23 ॥

ತಯೋರನ್ವೇಷತೋರೇವಂ ಸರ್ವಂ ತದ್ವನಮೋಜಸಾ ।

ಸಞ್ಜಜ್ಞೇ ವಿಪುಲಃ ಶಬ್ದೋ ಪ್ರಭಞ್ಜನ್ನಿವ ತದ್ವನಮ್ ॥ 24 ॥

ಸಂವೇಷ್ಟಿತಮಿವಾತ್ಯರ್ಥಂ ಗಗನಂ ಮಾತರಿಶ್ವನಾ ।

ವನಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಶಬ್ದೋಽಭೂದ್ದಿವಮಾಪೂರಯನ್ನಿವ ॥ 25 ॥

ತಂ ಶಬ್ದಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷಮಾಣಸ್ತು ರಾಮಃ ಕಕ್ಷೇ ಸಹಾನುಜಃ ।

ದದರ್ಶ ಸುಮಹಾಕಾಯಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ವಿಪುಲೋದರಮ್ ॥ 26 ॥

ಆಸೇದತುಸ್ತತಸ್ತತ್ರ ತಾವುಭೌ ಪ್ರಮುಖೇ ಸ್ಥಿತಮ್ ।

ವಿವೃದ್ಧಮಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಕಬನ್ಧಮುದರೇ ಮುಖಮ್ ॥ 27 ॥

ರೋಮಭಿರ್ನಿಚಿತೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮಹಾಗಿರಿಮಿವೋಛ್ರಿತಮ್ ।

ನೀಲಮೇಘನಿಭಂ ರೌದ್ರಂ ಮೇಘಸ್ತನಿತನಿಸ್ವನಮ್ ॥ 28 ॥

ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲಾನಿಕಾಶೇನ ಲಲಾಟಸ್ಥೇನ ದೀಪ್ಯತಾ ।

ಮಹಾಪಕ್ಷ್ಮೇಣ ಪಿಙ್ಗೇನ ವಿಪುಲೇನಾಯತೇನ ಚ ॥ 29 ॥

ಏಕೇನೋರಸಿ ಘೋರೇಣ ನಯನೇನಾಶುದರ್ಶಿನಾ ।

ಮಹಾದಂಷ್ಟ್ರೋಪಪನ್ನಂ ತಲ್ಲೇಲಿಹಾನಂ ಮಹಾಮುಖಮ್ ॥ 30 ॥

ಭಕ್ಷಯನ್ತಂ ಮಹಾಘೋರಾನೃಕ್ಷಸಿಂಹಮೃಗದ್ವಿಪಾನ್ ।

ಘೋರೌ ಭುಜೌ ವಿಕುರ್ವಾಣಮುಭೌ ಯೋಜನಮಾಯತೌ ॥ 31 ॥

ಕರಾಭ್ಯಾಂ ವಿವಿಧಾನ್ಗೃಹ್ಯಋಕ್ಷಾನ್ಪಕ್ಷಿಗಣಾನ್ಮೃಗಾನ್ ।

ಆಕರ್ಷನ್ತಂ ವಿಕರ್ಷನ್ತಮನೇಕಾನ್ಮೃಗಯೂಥಪಾನ್ ॥ 32 ॥

ಸ್ಥಿತಮಾವೃತ್ಯ ಪನ್ಥಾನಂ ತಯೋರ್ಭ್ರಾತ್ರೋಃ ಪ್ರಪನ್ನಯೋಃ ।

ಅಥ ತೌ ಸಮಭಿಕ್ರಮ್ಯ ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರೇ ದದರ್ಶತುಃ ॥ 33 ॥

ಮಹಾನ್ತಂ ದಾರುಣಂ ಭೀಮಂ ಕಬನ್ಧಂ ಭುಜಸಂವೃಮ್ ।

ಕಬನ್ಧಮಿವ ಸಂಸ್ಥಾನಾದತಿಘೋರಪ್ರದರ್ಶನಮ್ ॥ 34 ॥

ಸ ಮಹಾಬಾಹುರತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಸಾರ್ಯ ವಿಪುಲೌ ಭುಜೌ ।

ಜಗ್ರಾಹ ಸಹಿತಾವೇವ ರಾಘವೌ ಪೀಡಯನ್ಬಲಾತ್ ॥ 35 ॥

ಖಡ್ಗಿನೌ ದೃಢಧನ್ವಾನೌ ತಿಗ್ಮತೇಜೋವಪುರ್ಧರೌ ।

ಭ್ರಾತರೌ ವಿವಶಂ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕೃಷ್ಯಮಾಣೌ ಮಹಾಬಲೌ ॥ 36 ॥

ತತ್ರ ಧೈರ್ಯೇಣ ಶೂರಸ್ತು ರಾಘವೋ ನೈವ ವಿವ್ಯಥೇ ।

ಬಾಲ್ಯಾದನಾಶ್ರಯತ್ವಾಚ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತ್ವತಿವಿವ್ಯಥೇ ॥ 37 ॥

ಉವಾಚ ಸ ವಿಷಣ್ಣಸ್ಸನ್ರಾಘವಂ ರಾಘವಾನುಜಃ ।

ಪಶ್ಯ ಮಾಂ ವೀರ ವಿವಶಂ ರಾಕ್ಷಸಸ್ಯ ವಶಂ ಗತಮ್ ॥ 38 ॥

ಮಯೈಕೇನ ವಿನಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಪರಿಮುಞ್ಚಸ್ವ ರಾಘವ ।

ಮಾಂ ಹಿ ಭೂತಬಲಿಂ ದತ್ವಾ ಪಲಾಯಸ್ವ ಯಥಾಸುಖಮ್ ॥ 39 ॥

ಅಧಿಗನ್ತಾಸಿ ವೈದೇಹೀಮಚಿರೇಣೇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ ।

ಪ್ರತಿಲಭ್ಯ ಚ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೀಂ ಮಹೀಮ್ ॥ 40 ॥

ತತ್ರ ಮಾಂ ರಾಮ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಸ್ಸ್ಮರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಸರ್ವದಾ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 41 ॥

ಮಾ ಸ್ಮ ತ್ರಾಸಂ ಕೃಥಾ ವೀರ ನ ಹಿ ತ್ವಾದೃಗ್ವಿಷೀದತಿ ।

ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ಕ್ರೂರೋ ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 42 ॥

ಪಪ್ರಚ್ಛ ಘನನಿರ್ಘೋಷಃ ಕಬನ್ಧೋ ದಾನವೋತ್ತಮಃ ।

ಕೌ ಯುವಾಂ ವೃಷಭಸ್ಕನ್ಧೌ ಮಹಾಖಡ್ಗಧನುರ್ಧರೌ ॥ 43 ॥

ಘೋರಂ ದೇಶಮಿಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಮಮ ಭಕ್ಷಾವುಪಸ್ಥಿತೌ ।

ವದತಂ ಕಾರ್ಯಮಿಹ ವಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಚಾಗತೌ ಯುವಾಮ್ ॥ 44 ॥

ಇಮಂ ದೇಶಮನುಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಸ್ಯೇಹ ತಿಷ್ಠತಃ ।

ಸಬಾಣಚಾಪಖಡ್ಗೌ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಶೃಙ್ಗಾವಿವರ್ಷಭೌ ॥ 45 ॥

ಮಮಾಸ್ಯಮನುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ದುರ್ಲಭಂ ಜೀವಿತಂ ಪುನಃ ।

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕಬನ್ಧಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ ॥ 46 ॥

ಉವಾಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ರಾಮೋ ಮುಖೇನ ಪರಿಶುಷ್ಯತಾ ।

ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರತರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದಾರುಣಂ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ ॥ 47 ॥

ವ್ಯಸನಂ ಜೀವಿತಾನ್ತಾಯ ಪ್ರಾಪ್ತಮಪ್ರಾಪ್ಯ ತಾಂ ಪ್ರಿಯಾಮ್ ।

ಕಾಲಸ್ಯ ಸುಮಹದ್ವೀರ್ಯಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 48 ॥

ತ್ವಾಂ ಚ ಮಾಂ ಚ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ವ್ಯಸನೈಃ ಪಶ್ಯ ಮೋಹಿತೌ ।

ನಾತಿಭಾರೋಸ್ತಿ ಕಾಲಸ್ಯ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 49 ॥

ಶೂರಾಶ್ಚ ಬಲವನ್ತಶ್ಚ ಕೃತಾಸ್ತ್ರಾಶ್ಚ ರಣಾಜಿರೇ ।

ಕಾಲಾಭಿಪನ್ನಾಸ್ಸೀದನ್ತಿ ಯಥಾ ವಾಲುಕಸೇತವಃ ॥ 50 ॥

ಇತಿ ಬ್ರುವಾಣೋ ದೃಢಸತ್ಯವಿಕ್ರಮೋ ಮಹಾಯಶಾ ದಾಶರಥಿಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।

ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರಿಮುದಗ್ರಪೌರುಷಂ ಸ್ಥಿರಾಂ ತದಾ ಸ್ವಾಂ ಮತಿಮಾತ್ಮನಾಽಕರೋತ್ ॥ 51 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಏಕೋನಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekonasaptatitamassargaḥ |

kṛtvaivamudakaṃ tasmai prasthitau rāmalakṣmaṇau |

avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmaturdiśam || 1 ||

tau diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau |

aviprahatamaikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ || 2 ||

gulmairvṛkṣaiśca bahubhirlatābhiśca praveṣṭitam |

āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam || 3 ||

vyatikramya tu vegena vyālasiṃhaniṣevitam |

subhīmaṃ tanmahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau || 4 ||

tataḥ paraṃ janasthānātatrikrośaṃ gamya rāghavau |

krauñcāraṇyaṃ viviśaturgahanaṃ tau mahaujasau || 5 ||

nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭamiva sarvataḥ |

nānāpakṣigaṇairyuktaṃ nānāvyālamṛgairyutam || 6 ||

didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tadvanaṃ tau vicikyatuḥ |

tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau || 7 ||

tataḥ pūrveṇa tau gatvā trikrośaṃ bhrātarau tadā |

krauñcāraṇyamatikramya mataṅgāśramamantarā || 8 ||

dṛṣṭvā tu tadvanaṃ ghoraṃ bahubhīmamṛgadvijam |

nanāsattvasamākīrṇaṃ sarvaṃ gahanapādapam || 9 ||

dadṛśāte tu tau tatra darīṃ daśarathātmajau |

pātālasamagambhīrāṃ tamasā nityasaṃvṛtām || 10 ||

āsādya tau naravyāghrau daryāstasyāvidūrataḥ |

dadṛśāte mahārūpāṃ rākṣasīṃ vikṛtānanām || 11 ||

bhayadāmalpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |

lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam || 12 ||

bhakṣayantīṃ mṛgānbhīmānvikaṭāṃ muktamūrdhajām |

praikṣetāṃ tau tatastatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 13 ||

sā samāsādya tau vīrau vrajantaṃ bhrāturagrataḥ |

ehi raṃsyāvahetyuktvā samālambata lakṣmaṇam || 14 ||

uvāca cainaṃ vacanaṃ saumitrimupagūhya sā |

ahaṃ tvayomukhī nāma labdhā te tvamasi priyaḥ || 15 ||

nātha parvatakūṭeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca |

āyuśśeṣamimaṃ vīra tvaṃ mayā saha raṃsyase || 16 ||

evamuktastu kupitaḥ khaḍgamuddhṛtya lakṣmaṇaḥ |

karṇanāsāstanaṃ tasyā nicakartārisūdanaḥ || 17 ||

karṇanāse nikṛtte tu visvaraṃ sā vinadya ca |

yathāgataṃ pradudrāva rākṣasī bhīmadarśanā || 18 ||

tasyāṃ gatāyāṃ gahanaṃ vrajantau vanamojasā |

āsedaturamitraghnau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 19 ||

lakṣmaṇastu mahātejāssattvavān śīlavān śuciḥ |

abravītprāñjalirvākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam || 20 ||

spandate ca dṛḍhaṃ bāhurudvignamiva me manaḥ |

prāyaśaścāpyaniṣṭāni nimittānyupalakṣaye || 21 ||

tasmātsajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam |

mamaiva hi nimittāni sadyaśśaṃsanti sambhramam || 22 ||

eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ |

āvayorvijayaṃ yuddhe śaṃsanniva vinardati || 23 ||

tayoranveṣatorevaṃ sarvaṃ tadvanamojasā |

sañjajñe vipulaḥ śabdo prabhañjanniva tadvanam || 24 ||

saṃveṣṭitamivātyarthaṃ gaganaṃ mātariśvanā |

vanasya tasya śabdo'bhūddivamāpūrayanniva || 25 ||

taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇastu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ |

dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulodaram || 26 ||

āsedatustatastatra tāvubhau pramukhe sthitam |

vivṛddhamaśirogrīvaṃ kabandhamudare mukham || 27 ||

romabhirnicitaistīkṣṇairmahāgirimivochritam |

nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitanisvanam || 28 ||

agnijvālānikāśena lalāṭasthena dīpyatā |

mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca || 29 ||

ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā |

mahādaṃṣṭropapannaṃ tallelihānaṃ mahāmukham || 30 ||

bhakṣayantaṃ mahāghorānṛkṣasiṃhamṛgadvipān |

ghorau bhujau vikurvāṇamubhau yojanamāyatau || 31 ||

karābhyāṃ vividhāngṛhyaṛkṣānpakṣigaṇānmṛgān |

ākarṣantaṃ vikarṣantamanekānmṛgayūthapān || 32 ||

sthitamāvṛtya panthānaṃ tayorbhrātroḥ prapannayoḥ |

atha tau samabhikramya krośamātre dadarśatuḥ || 33 ||

mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛm |

kabandhamiva saṃsthānādatighorapradarśanam || 34 ||

sa mahābāhuratyarthaṃ prasārya vipulau bhujau |

jagrāha sahitāveva rāghavau pīḍayanbalāt || 35 ||

khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejovapurdharau |

bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau || 36 ||

tatra dhairyeṇa śūrastu rāghavo naiva vivyathe |

bālyādanāśrayatvācca lakṣmaṇastvativivyathe || 37 ||

uvāca sa viṣaṇṇassanrāghavaṃ rāghavānujaḥ |

paśya māṃ vīra vivaśaṃ rākṣasasya vaśaṃ gatam || 38 ||

mayaikena viniryuktaḥ parimuñcasva rāghava |

māṃ hi bhūtabaliṃ datvā palāyasva yathāsukham || 39 ||

adhigantāsi vaidehīmacireṇeti me matiḥ |

pratilabhya ca kākutstha pitṛpaitāmahīṃ mahīm || 40 ||

tatra māṃ rāma rājyasthassmartumarhasi sarvadā |

lakṣmaṇenaivamuktastu rāmassaumitrimabravīt || 41 ||

mā sma trāsaṃ kṛthā vīra na hi tvādṛgviṣīdati |

etasminnantare krūro bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 42 ||

papraccha ghananirghoṣaḥ kabandho dānavottamaḥ |

kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau || 43 ||

ghoraṃ deśamimaṃ prāptau mama bhakṣāvupasthitau |

vadataṃ kāryamiha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām || 44 ||

imaṃ deśamanuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ |

sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāvivarṣabhau || 45 ||

mamāsyamanusamprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ |

tasya tadvacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ || 46 ||

uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā |

kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikramaḥ || 47 ||

vyasanaṃ jīvitāntāya prāptamaprāpya tāṃ priyām |

kālasya sumahadvīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 48 ||

tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau |

nātibhārosti kālasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 49 ||

śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājire |

kālābhipannāssīdanti yathā vālukasetavaḥ || 50 ||

iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān |

avekṣya saumitrimudagrapauruṣaṃ sthirāṃ tadā svāṃ matimātmanā'karot || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||