3.66 Aranyakanda - Shatshashtitama Sargah

ॐ

3.66 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಷಟ್ಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷಟ್ಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತಂ ತಥಾ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಂ ವಿಲಪನ್ತಮನಾಥವತ್ ।

ಮೋಹೇನ ಮಹತಾವಿಷ್ಟಂ ಪರಿದ್ಯೂನಮಚೇತನಮ್ ॥ 1 ॥

ತತಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿರಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಮುಹೂರ್ತಾದಿವ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।

ರಾಮಂ ಸಮ್ಬೋಧಯಾಮಾಸ ಚರಣೌ ಚಾಭಿಪೀಡಯನ್ ॥ 2 ॥

ಮಹತಾ ತಪಸಾ ರಾಮ ಮಹತಾ ಚಾಪಿ ಕರ್ಮಣಾ ।

ರಾಜ್ಞಾ ದಶರಥೇನಾಸಿ ಲಬ್ಧೋಽಮೃತಮಿವಾಮರೈಃ ॥ 3 ॥

ತವ ಚೈವ ಗುಣೈರ್ಬದ್ಧಸ್ತ್ವದ್ವಿಯೋಗಾನ್ಮಹೀಪತಿಃ ।

ರಾಜಾ ದೇವತ್ವಮಾಪನ್ನೋ ಭರತಸ್ಯ ಯಥಾಶ್ರುತಮ್ ॥ 4 ॥

ಯದಿ ದುಃಖಮಿದಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ನ ಸಹಿಷ್ಯಸೇ ।

ಪ್ರಾಕೃತಶ್ಚಾಲ್ಪಸತ್ತ್ವಶ್ಚ ಇತರಃ ಕಸ್ಸಹಿಷ್ಯತಿ ॥ 5 ॥

ದುಃಖಿತೋ ಹಿ ಭವಾನ್ಲೋಕಾಂಸ್ತೇಜಸಾ ಯದಿ ಧಕ್ಷ್ಯತೇ ।

ಆರ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಕ್ವ ನು ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ನಿರ್ವೃತಿಮ್ ॥ 6 ॥

ಲೋಕಸ್ವಭಾವ ಏವೈಷ ಯಯಾತಿರ್ನಹುಷಾತ್ಮಜಃ ।

ಗತಶ್ಶಕ್ರೇಣ ಸಾಲೋಕ್ಯಮನಯಸ್ತಂ ಸಮಸ್ಪೃಶತ್ ॥ 7 ॥

ಮಹರ್ಷಿರ್ಯೋ ವಸಿಷ್ಠಸ್ತು ಯಃ ಪಿತುರ್ನಃ ಪುರೋಹಿತಃ ।

ಅಹ್ನಾ ಪುತ್ರಶತಂ ಜಜ್ಞೇ ತಥೈವಾಸ್ಯ ಪುನರ್ಹತಮ್ ॥ 8 ॥

ಯಾ ಚೇಯಂ ಜಗತಾಂ ಮಾತಾ ದೇವೀ ಲೋಕನಮಸ್ಕೃತಾ ।

ಅಸ್ಯಾಶ್ಚ ಚಲನಂ ಭೂಮೇರ್ದೃಶ್ಯತೇ ಸತ್ಯಸಂಶ್ರವ ॥ 9 ॥

ಯೌ ಧರ್ಮೌ ಜಗತಾಂ ನೇತ್ರೌ ಯತ್ರ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ।

ಆದಿತ್ಯಚನ್ದ್ರೌ ಗ್ರಹಣಮಭ್ಯುಪೇತೌ ಮಹಾಬಲೌ ॥ 10 ॥

ಸುಮಹಾನ್ತ್ಯಪಿ ಭೂತಾನಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।

ನ ದೈವಸ್ಯ ಪ್ರಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ದೇಹಿನಃ ॥ 11 ॥

ಶಕ್ರಾದಿಷ್ವಪಿ ದೇವೇಷು ವರ್ತಮಾನೌ ನಯಾನಯೌ ।

ಶ್ರೂಯೇತೇ ನರಶಾರ್ದೂಲ ನ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 12 ॥

ನಷ್ಟಾಯಾಮಪಿ ವೈದೇಹ್ಯಾಂ ಹೃತಾಯಾಮಪಿ ಚಾನಘ ಶೋಚಿತುಂ ನಾರ್ಹಸೇ ವೀರ ಯಥಾನ್ಯಃ ಪ್ರಾಕೃತಸ್ತಥಾ ॥ 13 ॥

ತ್ವವ್ದಿಧಾ ನ ಹಿ ಶೋಚನ್ತಿ ಸತತಂ ಸತ್ಯದರ್ಶಿನಃ ।

ಸುಮಹತ್ಸ್ವಪಿ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಷು ರಾಮಾನಿರ್ವಿಣ್ಣದರ್ಶನಾಃ ॥ 14 ॥

ತತ್ತ್ವತೋ ಹಿ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಮನುಚಿನ್ತಯ ।

ಬುಧ್ದ್ಯಾ ಯುಕ್ತಾ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಾ ವಿಜಾನನ್ತಿ ಶುಭಾಶುಭೇ ॥ 15 ॥

ಅದೃಷ್ಟಗುಣದೋಷಾಣಾಮಧ್ರುವಾಣಾಂ ತು ಕರ್ಮಣಾಮ್ ।

ನಾನ್ತರೇಣ ಕ್ರಿಯಾಂ ತೇಷಾಂ ಫಲಮಿಷ್ಟಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ॥ 16 ॥

ತ್ವಮೇವ ಹಿ ಪುರಾ ರಾಮ ಮಾಮೇವಂ ಬಹುಶೋಽನ್ವಶಾಃ ।

ಅನುಶಿಷ್ಯಾದ್ಧಿ ಕೋ ನು ತ್ವಾಮಪಿ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ॥ 17 ॥

ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ತೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ದೇವೈರಪಿ ದುರನ್ವಯಾ ।

ಶೋಕೇನಾಭಿಪ್ರಸುಪ್ತಂ ತೇ ಜ್ಞಾನಂ ಸಮ್ಬೋಧಯಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 18 ॥

ದಿವ್ಯಂ ಚ ಮಾನುಷಂ ಚ ತ್ವಮಾತ್ಮನಶ್ಚ ಪರಾಕ್ರಮಮ್ ।

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೃಷಭಾವೇಕ್ಷ್ಯ ಯತಸ್ವ ದ್ವಿಷತಾಂ ವಧೇ ॥ 19 ॥

ಕಿಂ ತೇನ ಸರ್ವನಾಶೇನ ಕೃತೇನ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।

ತಮೇವ ತ್ವಂ ರಿಪುಂ ಪಾಪಂ ವಿಜ್ಞಾಯೋದ್ಧರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 20 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |

taṃ tathā śokasantaptaṃ vilapantamanāthavat |

mohena mahatāviṣṭaṃ paridyūnamacetanam || 1 ||

tatassaumitrirāśvāsya muhūrtādiva lakṣmaṇaḥ |

rāmaṃ sambodhayāmāsa caraṇau cābhipīḍayan || 2 ||

mahatā tapasā rāma mahatā cāpi karmaṇā |

rājñā daśarathenāsi labdho'mṛtamivāmaraiḥ || 3 ||

tava caiva guṇairbaddhastvadviyogānmahīpatiḥ |

rājā devatvamāpanno bharatasya yathāśrutam || 4 ||

yadi duḥkhamidaṃ prāptaṃ kākutstha na sahiṣyase |

prākṛtaścālpasattvaśca itaraḥ kassahiṣyati || 5 ||

duḥkhito hi bhavānlokāṃstejasā yadi dhakṣyate |

ārtāḥ prajā naravyāghra kva nu yāsyanti nirvṛtim || 6 ||

lokasvabhāva evaiṣa yayātirnahuṣātmajaḥ |

gataśśakreṇa sālokyamanayastaṃ samaspṛśat || 7 ||

maharṣiryo vasiṣṭhastu yaḥ piturnaḥ purohitaḥ |

ahnā putraśataṃ jajñe tathaivāsya punarhatam || 8 ||

yā ceyaṃ jagatāṃ mātā devī lokanamaskṛtā |

asyāśca calanaṃ bhūmerdṛśyate satyasaṃśrava || 9 ||

yau dharmau jagatāṃ netrau yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam |

ādityacandrau grahaṇamabhyupetau mahābalau || 10 ||

sumahāntyapi bhūtāni devāśca puruṣarṣabha |

na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ || 11 ||

śakrādiṣvapi deveṣu vartamānau nayānayau |

śrūyete naraśārdūla na tvaṃ śocitumarhasi || 12 ||

naṣṭāyāmapi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi cānagha śocituṃ nārhase vīra yathānyaḥ prākṛtastathā || 13 ||

tvavdidhā na hi śocanti satataṃ satyadarśinaḥ |

sumahatsvapi kṛcchreṣu rāmānirviṇṇadarśanāḥ || 14 ||

tattvato hi naraśreṣṭha buddhyā samanucintaya |

budhdyā yuktā mahāprājñā vijānanti śubhāśubhe || 15 ||

adṛṣṭaguṇadoṣāṇāmadhruvāṇāṃ tu karmaṇām |

nāntareṇa kriyāṃ teṣāṃ phalamiṣṭaṃ pravartate || 16 ||

tvameva hi purā rāma māmevaṃ bahuśo'nvaśāḥ |

anuśiṣyāddhi ko nu tvāmapi sākṣādbṛhaspatiḥ || 17 ||

buddhiśca te mahāprājña devairapi duranvayā |

śokenābhiprasuptaṃ te jñānaṃ sambodhayāmyaham || 18 ||

divyaṃ ca mānuṣaṃ ca tvamātmanaśca parākramam |

ikṣvākuvṛṣabhāvekṣya yatasva dviṣatāṃ vadhe || 19 ||

kiṃ tena sarvanāśena kṛtena puruṣarṣabha |

tameva tvaṃ ripuṃ pāpaṃ vijñāyoddhartumarhasi || 20 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||