3.61 Aranyakanda - Ekashashtitama Sargah

ॐ

3.61 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಏಕಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾಶ್ರಮಪದಂ ಶೂನ್ಯಂ ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ ।

ರಹಿತಾಂ ಪರ್ಣಶಾಲಾಂ ಚ ವಿಧ್ವಸ್ತಾನ್ಯಾಸನಾನಿ ಚ ॥ 1 ॥

ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ರ ವೈದೇಹೀಂ ಸನ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಚ ಸರ್ವಶಃ ।

ಉವಾಚ ರಾಮಃ ಪ್ರಾಕ್ರುಶ್ಯ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ರುಚಿರೌ ಭುಜೌ ॥ 2 ॥

ಕ್ವ ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವೈದೇಹೀ ಕಂ ವಾ ದೇಶಮಿತೋ ಗತಾ ।

ಕೇನಾಹೃತಾ ವಾ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಭಕ್ಷಿತಾ ಕೇನ ವಾ ಪ್ರಿಯಾ ॥ 3 ॥

ವೃಕ್ಷೇಣಾಚ್ಛಾದ್ಯ ಯದಿ ಮಾಂ ಸೀತೇ ಹಸಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ ।

ಅಲಂ ತೇ ಹಸಿತೇನಾದ್ಯ ಮಾಂ ಭಜಸ್ವ ಸುದುಃಖಿತಮ್ ॥ 4 ॥

ಯೈಸ್ಸಹ ಕ್ರೀಡಸೇ ಸೀತೇ ವಿಶ್ವಸ್ತೈರ್ಮೃಗಪೋತಕೈಃ ।

ಏತೇ ಹೀನಾಸ್ತ್ವಯಾ ಸೌಮ್ಯೇ ಧ್ಯಾಯನ್ತ್ಯಸ್ರಾವಿಲೇಕ್ಷಣಾಃ ॥ 5 ॥

ಸೀತಯಾ ರಹಿತೋಽಹಂ ವೈ ನ ಹಿ ಜೀವಾಮಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಮೃತಂ ಶೋಕೇನ ಮಹತಾ ಸೀತಾಹರಣಜೇನ ಮಾಮ್ ॥ 6 ॥

ಪರಲೋಕೇ ಮಹಾರಾಜೋ ನೂನಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯತಿ ಮೇ ಪಿತಾ ।

ಕಥಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಸಂಶ್ರುತ್ಯ ಮಯಾ ತ್ವಮಭಿಯೋಜಿತಃ ॥ 7 ॥

ಅಪೂರಯಿತ್ವಾ ತಂ ಕಾಲಂ ಮತ್ಸಕಾಶಮಿಹಾಗತಃ ।

ಕಾಮವೃತ್ತಮನಾರ್ಯಂ ಮಾಂ ಮೃಷಾವಾದಿನಮೇವ ಚ ॥ 8 ॥

ಧಿಕ್ತ್ವಾಮಿತಿ ಪರೇ ಲೋಕೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಮೇ ಪಿತಾ ।

ವಿವಶಂ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಂ ದೀನಂ ಭಗ್ನಮನೋರಥಮ್ ॥ 9 ॥

ಮಾಮಿಹೋತ್ಸೃಜ್ಯ ಕರುಣಂ ಕೀರ್ತಿರ್ನರಮಿವಾನೃಜುಮ್ ।

ಕ್ವ ಗಚ್ಛಸಿ ವರಾರೋಹೇ ಮಾಂ ನೋತ್ಸೃಜ ಸುಮಧ್ಯಮೇ ॥ 10 ॥

ತ್ವಯಾ ವಿರಹಿತಶ್ಚಾಹಂ ಮೋಕ್ಷ್ಯೇ ಜೀವಿತಮಾತ್ಮನಃ ।

ಇತೀವ ವಿಲಪನ್ರಾಮಸ್ಸೀತಾದರ್ಶನಲಾಲಸಃ ॥ 11 ॥

ನ ದದರ್ಶ ಸುದುಃಖಾರ್ತೋ ರಾಘವೋ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ।

ಅನಾಸಾದಯಮಾನಂ ತಂ ಸೀತಾಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜಮ್ ॥ 12 ॥

ಪಙ್ಕಮಾಸಾದ್ಯ ವಿಪುಲಂ ಸೀದನ್ತಮಿವ ಕುಞ್ಜರಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ರಾಮಮತ್ಯರ್ಥಮುವಾಚ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ॥ 13 ॥

ಮಾ ವಿಷಾದಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕುರು ಯತ್ನಂ ಮಯಾ ಸಹ ।

ಇದಂ ಚ ಹಿ ವನಂ ಶೂರ ಬಹುಕನ್ದರಶೋಭಿತಮ್ ॥ 14 ॥

ಪ್ರಿಯಕಾನನಸಞ್ಚಾರಾ ವನೋನ್ಮತ್ತಾ ಚ ಮೈಥಿಲೀ ।

ಸಾ ವನಂ ವಾ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಸ್ಯಾನ್ನಲಿನೀಂ ವಾ ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಮ್ ॥ 15 ॥

ಸರಿತಂ ವಾಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಮೀನವಞ್ಜುಲಸೇವಿತಾಮ್ ।

ಸ್ನಾತುಕಾಮಾ ನಿಲೀನಾ ಸ್ಯಾದ್ಧಾಸಕಾಮಾ ವನೇ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ 16 ॥

ವಿತ್ರಾಸಯಿತುಕಾಮಾ ವಾ ಲೀನಾ ಸ್ಯಾತ್ಕಾನನೇ ಕ್ವಚಿತ್ ।

ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಾ ವೈದೇಹೀ ತ್ವಾಂ ಮಾಂ ಚ ಪುರುಷರ್ಷಭ ॥ 17 ॥

ತಸ್ಯಾಹ್ಯನ್ವೇಷಣೇ ಶ್ರೀಮನ್ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಯತಾವಹೇ ।

ವನಂ ಸರ್ವಂ ವಿಚಿನುವೋ ಯತ್ರ ಸಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ॥ 18 ॥

ಮನ್ಯಸೇ ಯದಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಮಾ ಸ್ಮ ಶೋಕೇ ಮನಃ ಕೃಥಾಃ ।

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸೌಹಾರ್ದಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸಮಾಹಿತಃ ॥ 19 ॥

ಸಹ ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ರಾಮೋ ವಿಚೇತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ ।

ತೌ ವನಾನಿ ಗಿರೀಂಶ್ಚೈವ ಸರಿತಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ ॥ 20 ॥

ನಿಖಿಲೇನ ವಿಚಿನ್ವಾನೌ ಸೀತಾಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜೌ ।

ತಸ್ಯ ಶೈಲಸ್ಯ ಸಾನೂನಿ ಗುಹಾಶ್ಚ ಶಿಖರಾಣಿ ಚ ॥ 21 ॥

ನಿಖಿಲೇನ ವಿಚಿನ್ವಾನೌ ನೈವ ತಾಮಭಿಜಗ್ಮತುಃ ।

ವಿಚಿತ್ಯ ಸರ್ವತಶ್ಶೈಲಂ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವಿತ್ ॥ 22 ॥

ನೇಹ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಸೌಮಿತ್ರೇ ವೈದೇಹೀಂ ಪರ್ವತೇ ಶುಭಾಮ್ ।

ತತೋ ದುಃಖಾಭಿಸನ್ತಪ್ತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 23 ॥

ವಿಚರನ್ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಂ ಭ್ರಾತರಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್ ।

ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ತ್ವಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಮೈಥಿಲೀಂ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ॥ 24 ॥

ಯಥಾ ವಿಷ್ಣುರ್ಮಹಾಬಾಹುರ್ಬಲಿಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಹೀಮಿಮಾಮ್ ।

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಸೌಹಾರ್ದಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸ ರಾಘವಃ ॥ 25 ॥

ಉವಾಚ ದೀನಯಾ ವಾಚಾ ದುಃಖಾಭಿಹತಚೇತನಃ ।

ವನಂ ಸರ್ವಂ ಸುವಿಚಿತಂ ಪದ್ಮಿನ್ಯಃ ಫುಲ್ಲಪಙ್ಕಜಾಃ ॥ 26 ॥

ಗಿರಿಶ್ಚಾಯಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಬಹುಕನ್ದರನಿರ್ಝರಃ ।

ನ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವೈದೇಹೀಂ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಗರೀಯಸೀಮ್ ॥ 27 ॥

ಏವಂ ಸ ವಿಲಪನ್ರಾಮಸ್ಸೀತಾಹರಣಕರ್ಶಿತಃ ।

ದೀನಶ್ಶೋಕಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ಮುಹೂರ್ತಂ ವಿಹ್ವಲೋಽಭವತ್ ॥ 28 ॥

ಸನ್ತಪ್ತೋ ಹ್ಯವಸನ್ನಾಙ್ಗೋ ಗತಬುದ್ಧಿರ್ವಿಚೇತನಃ ।

ನಿಷಸಾದಾತುರೋ ದೀನೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸ್ಯಾಶೀತಮಾಯತಮ್ ॥ 29 ॥

ಬಹುಲಂ ಸ ತು ನಿಶ್ಶ್ವಸ್ಯ ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ ।

ಹಾ ಪ್ರಿಯೇತಿ ವಿಚುಕ್ರೋಶ ಬಹುಶೋ ಬಾಷ್ಪಗದ್ಗದಃ ॥ 30 ॥

ತಂ ತತಸ್ಸಾನ್ತ್ವಯಾಮಾಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಿಯಬಾನ್ಧವಃ ।

ಬಹುಪ್ರಕಾರಂ ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಪ್ರಶ್ರಿತಂ ಪ್ರಶ್ರಿತಾಞ್ಜಲಿಃ ॥ 31 ॥

ಅನಾದೃತ್ಯ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಷ್ಠಪುಟಾಚ್ಚ್ಯುತಮ್ ।

ಅಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಂ ಪ್ರಿಯಾಂ ಸೀತಾಂ ಪ್ರಾಕ್ರೋಶತ್ಸ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 32 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |

dṛṣṭvāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmo daśarathātmajaḥ |

rahitāṃ parṇaśālāṃ ca vidhvastānyāsanāni ca || 1 ||

adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ sannirīkṣya ca sarvaśaḥ |

uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau || 2 ||

kva nu lakṣmaṇa vaidehī kaṃ vā deśamito gatā |

kenāhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā || 3 ||

vṛkṣeṇācchādya yadi māṃ sīte hasitumicchasi |

alaṃ te hasitenādya māṃ bhajasva suduḥkhitam || 4 ||

yaissaha krīḍase sīte viśvastairmṛgapotakaiḥ |

ete hīnāstvayā saumye dhyāyantyasrāvilekṣaṇāḥ || 5 ||

sītayā rahito'haṃ vai na hi jīvāmi lakṣmaṇa |

mṛtaṃ śokena mahatā sītāharaṇajena mām || 6 ||

paraloke mahārājo nūnaṃ drakṣyati me pitā |

kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvamabhiyojitaḥ || 7 ||

apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśamihāgataḥ |

kāmavṛttamanāryaṃ māṃ mṛṣāvādinameva ca || 8 ||

dhiktvāmiti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā |

vivaśaṃ śokasantaptaṃ dīnaṃ bhagnamanoratham || 9 ||

māmihotsṛjya karuṇaṃ kīrtirnaramivānṛjum |

kva gacchasi varārohe māṃ notsṛja sumadhyame || 10 ||

tvayā virahitaścāhaṃ mokṣye jīvitamātmanaḥ |

itīva vilapanrāmassītādarśanalālasaḥ || 11 ||

na dadarśa suduḥkhārto rāghavo janakātmajām |

anāsādayamānaṃ taṃ sītāṃ daśarathātmajam || 12 ||

paṅkamāsādya vipulaṃ sīdantamiva kuñjaram |

lakṣmaṇo rāmamatyarthamuvāca hitakāmyayā || 13 ||

mā viṣādaṃ mahābāho kuru yatnaṃ mayā saha |

idaṃ ca hi vanaṃ śūra bahukandaraśobhitam || 14 ||

priyakānanasañcārā vanonmattā ca maithilī |

sā vanaṃ vā praviṣṭā syānnalinīṃ vā supuṣpitām || 15 ||

saritaṃ vāpi samprāptā mīnavañjulasevitām |

snātukāmā nilīnā syāddhāsakāmā vane kvacit || 16 ||

vitrāsayitukāmā vā līnā syātkānane kvacit |

jijñāsamānā vaidehī tvāṃ māṃ ca puruṣarṣabha || 17 ||

tasyāhyanveṣaṇe śrīman kṣiprameva yatāvahe |

vanaṃ sarvaṃ vicinuvo yatra sā janakātmajā || 18 ||

manyase yadi kākutstha mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ |

evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena samāhitaḥ || 19 ||

saha saumitriṇā rāmo vicetumupacakrame |

tau vanāni girīṃścaiva saritaśca sarāṃsi ca || 20 ||

nikhilena vicinvānau sītāṃ daśarathātmajau |

tasya śailasya sānūni guhāśca śikharāṇi ca || 21 ||

nikhilena vicinvānau naiva tāmabhijagmatuḥ |

vicitya sarvataśśailaṃ rāmo lakṣmaṇamabravit || 22 ||

neha paśyāmi saumitre vaidehīṃ parvate śubhām |

tato duḥkhābhisantapto lakṣmaṇo vākyamabravīt || 23 ||

vicarandaṇḍakāraṇyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam |

prāpsyasi tvaṃ mahāprājña maithilīṃ janakātmajām || 24 ||

yathā viṣṇurmahābāhurbaliṃ baddhvā mahīmimām |

evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena sa rāghavaḥ || 25 ||

uvāca dīnayā vācā duḥkhābhihatacetanaḥ |

vanaṃ sarvaṃ suvicitaṃ padminyaḥ phullapaṅkajāḥ || 26 ||

giriścāyaṃ mahāprājña bahukandaranirjharaḥ |

na hi paśyāmi vaidehīṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm || 27 ||

evaṃ sa vilapanrāmassītāharaṇakarśitaḥ |

dīnaśśokasamāviṣṭo muhūrtaṃ vihvalo'bhavat || 28 ||

santapto hyavasannāṅgo gatabuddhirvicetanaḥ |

niṣasādāturo dīno niśśvasyāśītamāyatam || 29 ||

bahulaṃ sa tu niśśvasya rāmo rājīvalocanaḥ |

hā priyeti vicukrośa bahuśo bāṣpagadgadaḥ || 30 ||

taṃ tatassāntvayāmāsa lakṣmaṇaḥ priyabāndhavaḥ |

bahuprakāraṃ dharmajñaḥ praśritaṃ praśritāñjaliḥ || 31 ||

anādṛtya tu tadvākyaṃ lakṣmaṇoṣṭhapuṭāccyutam |

apaśyaṃstāṃ priyāṃ sītāṃ prākrośatsa punaḥ punaḥ || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||