3.56 Aranyakanda - Shatpanchasha Sargah

ॐ

3.56 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸಾ ತಥೋಕ್ತಾ ತು ವೈದೇಹೀ ನಿರ್ಭಯಾ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾ ।

ತೃಣಮನ್ತರತಃ ಕೃತ್ವಾ ರಾವಣಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ॥ 1 ॥

ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ನಾಮ ಧರ್ಮಸೇತುರಿವಾಚಲಃ ।

ಸತ್ಯಸನ್ಧಃ ಪರಿಜ್ಞಾತೋ ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ಸರಾಘವಃ ॥ 2 ॥

ರಾಮೋ ನಾಮ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ವಿಶ್ರುತಃ ।

ದೀರ್ಘಬಾಹುರ್ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೋ ದೈವತಂ ಹಿ ಪತಿರ್ಮಮ ॥ 3 ॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ಕುಲೇ ಜಾತಸ್ಸಿಂಹಸ್ಕನ್ಧೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸಹ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಯಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾನ್ಹರಿಷ್ಯತಿ ॥ 4 ॥

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯದ್ಯಹಂ ತಸ್ಯ ತ್ವಯಾ ಸ್ಯಾಂ ಧರ್ಷಿತಾ ಬಲಾತ್ ।

ಶಯಿತಾ ತ್ವಂ ಹತಸ್ಸಙ್ಖ್ಯೇ ಜನಸ್ಥಾನೇ ಯಥಾ ಖರಃ ॥ 5 ॥

ಯ ಏತೇ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಘೋರರೂಪಾ ಮಹಾಬಲಾಃ ।

ರಾಘವೇ ನಿರ್ವಿಷಾಸ್ಸರ್ವೇ ಸುಪರ್ಣೇ ಪನ್ನಗಾ ಯಥಾ ॥ 6 ॥

ತಸ್ಯ ಜ್ಯಾವಿಪ್ರಮುಕ್ತಾಸ್ತೇ ಶರಾಃ ಕಾಞ್ಚನಭೂಷಣಾಃ ।

ಶರೀರಂ ವಿಧಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಗಙ್ಗಾಕೂಲಮಿವೋರ್ಮಯಃ ॥ 7 ॥

ಅಸುರೈರ್ವಾ ಸುರೈರ್ವಾ ತ್ವಂ ಯದ್ಯವಧ್ಯೋಽಸಿ ರಾವಣ ।

ಉತ್ಪಾದ್ಯ ಸುಮಹದ್ವೈರಂ ಜೀವಂಸ್ತಸ್ಯ ನ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ ॥ 8 ॥

ಸ ತೇ ಜೀವಿತಶೇಷಸ್ಯ ರಾಘವೋಽನ್ತಕರೋ ಬಲೀ ।

ಪಶೋರ್ಯೂಪಗತಸ್ಯೇವ ಜೀವಿತಂ ತವ ದುರ್ಲಭಮ್ ॥ 9 ॥

ಯದಿ ಪಶ್ಯೇತ್ಸ ರಾಮಸ್ತ್ವಾಂ ರೋಷದೀಪ್ತೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ ।

ರಕ್ಷಸ್ತ್ವಮದ್ಯ ನಿರ್ಧಗ್ಧೋ ಗಚ್ಛೇಸ್ಸದ್ಯಃ ಪರಾಭವಮ್ ॥ 10 ॥

ಯಶ್ಚನ್ದ್ರಂ ನಭಸೋ ಭೂಮೌ ಪಾತಯೇನ್ನಾಶಯೇತ ವಾ ।

ಸಾಗರಂ ಶೋಷಯೇದ್ವಾಪಿ ಸ ಸೀತಾಂ ಮೋಚಯೇದಿಹ ॥ 11 ॥

ಗತಾಯುಸ್ತ್ವಂ ಗತಶ್ರೀಕೋ ಗತಸತ್ತ್ವ ಗತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ಲಙ್ಕಾ ವೈಧವ್ಯಸಂಯುಕ್ತಾ ತ್ವತ್ಕೃತೇನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 12 ॥

ನ ತೇ ಪಾಪಮಿದಂ ಕರ್ಮ ಶುಖೋದರ್ಕಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।

ಯಾಽಹಂ ನೀತಾ ವಿನಾಭಾವಂ ಪತಿಪಾರ್ಶ್ವಾತ್ತ್ವಯಾ ವನೇ ॥ 13 ॥

ಸ ಹಿ ದೈವತಸಂಯುಕ್ತೋ ಮಮ ಭರ್ತಾ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ।

ನಿರ್ಭಯೋ ವೀರ್ಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶೂನ್ಯೇ ವಸತಿ ದಣ್ಡಕೇ ॥ 14 ॥

ಸ ತೇ ದರ್ಪಂ ಬಲಂ ವೀರ್ಯಮುತ್ಸೇಕಂ ಚ ತಥಾವಿಧಮ್ ।

ಅಪನೇಷ್ಯತಿ ಗಾತ್ರೇಭ್ಯಶ್ಶರವರ್ಷೇಣ ಸಂಯುಗೇ ॥ 15 ॥

ಯದಾ ವಿನಾಶೋ ಭೂತಾನಾಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಕಾಲಚೋದಿತಃ ।

ತದಾ ಕಾರ್ಯೇ ಪ್ರಮಾದ್ಯನ್ತಿ ನರಾಃ ಕಾಲವಶಂ ಗತಾಃ ॥ 16 ॥

ಮಾಂ ಪ್ರಧೃಷ್ಯ ಸ ತೇ ಕಾಲಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಯಂ ರಾಕ್ಷಸಾಧಮ ।

ಆತ್ಮನೋ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ವಧಾಯಾನ್ತಃಪುರಸ್ಯ ಚ ॥ 17 ॥

ನ ಶಕ್ಯಾ ಯಜ್ಞಮಧ್ಯಸ್ಥಾ ವೇದೀ ಸೃಗ್ಭಾಣ್ಡಮಣ್ಡಿತಾ ।

ದ್ವಿಜಾತಿಮನ್ತ್ರಪೂತಾ ಚ ಚಣ್ಡಾಲೇನಾವಮರ್ದಿತುಮ್ ॥ 18 ॥

ತಥಾಽಹಂ ಧರ್ಮನಿತ್ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಪತ್ನೀ ಪತಿವ್ರತಾ ।

ತ್ವಯಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟುಂ ನ ಶಕ್ಯಾಸ್ಮಿ ರಾಕ್ಷಸಾಧಮ ಪಾಪಿನಾ ॥ 19 ॥

ಕ್ರೀಡನ್ತೀ ರಾಜಹಂಸೇನ ಪದ್ಮಷಣ್ಡೇಷು ನಿತ್ಯದಾ ।

ಹಂಸೀ ಸಾ ತೃಣಷಣ್ಡಸ್ಥಂ ಕಥಂ ಪಶ್ಯೇತ ಮದ್ಗುಕಮ್ ॥ 20 ॥

ಇದಂ ಶರೀರಂ ನಿಸ್ಸಞ್ಜ್ಞಂ ಬನ್ಧ ವಾ ಖಾತಯಸ್ವ ವಾ ।

ನೇದಂ ಶರೀರಂ ರಕ್ಷಯಂ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ವಾಪಿ ರಾಕ್ಷಸ ॥ 21 ॥

ನ ತು ಶಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯುಪಕ್ರೋಶಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ದಾತುಮಾತ್ಮನಃ ।

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ವೈದೇಹೀ ಕ್ರೋಧಾತ್ಸುಪರುಷಂ ವಚಃ ॥ 22 ॥

ರಾವಣಂ ಮೈಥಿಲೀ ತತ್ರ ಪುನರ್ನೋವಾಚ ಕಿಞ್ಚನ ।

ಸೀತಾಯಾ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪರುಷಂ ರೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ॥ 23 ॥

ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ತತಸ್ಸೀತಾಂ ಭಯಸನ್ದರ್ಶನಂ ವಚಃ ।

ಶೃಣು ಮೈಥಿಲಿ ಮದ್ವಾಕ್ಯಂ ಮಾಸಾನ್ದ್ವಾದಶ ಭಾಮಿನಿ ॥ 24 ॥

ಕಾಲೇನಾನೇನ ನಾಭ್ಯೇಷಿ ಯದಿ ಮಾಂ ಚಾರುಹಾಸಿನಿ ।

ತತಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾತರಾಶಾರ್ಥಂ ಸೂದಾಶ್ಛೇತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಲೇಶಶಃ ॥ 25 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪರುಷಂ ವಾಕ್ಯಂ ರಾವಣಶ್ಶತ್ರುರಾವಣಃ ।

ರಾಕ್ಷಸೀಶ್ಚ ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧ ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 26 ॥

ಶೀಘ್ರಮೇವ ಹಿ ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ವಿಕೃತಾ ಘೋರದರ್ಶನಾಃ ।

ದರ್ಪಮಸ್ಯಾ ವಿನೇಷ್ಯಧ್ವಂ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಭೋಜನಾಃ ॥ 27 ॥

ವಚನಾದೇವ ತಾಸ್ತಸ್ಯ ಸುಘೋರಾ ರಾಕ್ಷಸೀಗಣಾಃ ।

ಕೃತಪ್ರಾಞ್ಜಲಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಮೈಥಿಲೀಂ ಪರ್ಯವಾರಯನ್ ॥ 28 ॥

ಸ ತಾಃ ಪ್ರೋವಾಚ ರಾಜಾ ತು ರಾವಣೋ ಘೋರದರ್ಶನಃ ।

ಪ್ರಚಾಲ್ಯ ಚರಣೋತ್ಕರ್ಷೈರ್ದಾರಯನ್ನಿವ ಮೇದಿನೀಮ್ ॥ 29 ॥

ಅಶೋಕವನಿಕಾಮಧ್ಯೇ ಮೈಥಿಲೀ ನೀಯತಾಮಿಯಮ್ ।

ತತ್ರೇಯಂ ರಕ್ಷ್ಯತಾಂ ಗೂಢಂ ಯುಷ್ಮಾಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಾ ॥ 30 ॥

ತತ್ರೈನಾಂ ತರ್ಜನೈರ್ಘೋರೈಃ ಪುನಸ್ಸಾನ್ತ್ವೈಶ್ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ।

ಆನಯಧ್ವಂ ವಶಂ ಸರ್ವಾ ವನ್ಯಾಂ ಗಜವಧೂಮಿವ ॥ 31 ॥

ಇತಿ ಪ್ರತಿಸಮಾದಿಷ್ಟಾ ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ರಾವಣೇನ ತಾಃ ।

ಅಶೋಕವನಿಕಾಂ ಜಗ್ಮುರ್ಮೈಥಿಲೀಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ತು ॥ 32 ॥

ಸರ್ವಕಾಲಫಲೈರ್ವೃಕ್ಷೈರ್ನಾನಾಪುಷ್ಪಫಲೈರ್ವೃತಾಮ್ ।

ಸರ್ವಕಾಲಮದೈಶ್ಚಾಪಿ ದ್ವಿಜೈಸ್ಸಮುಪಸೇವಿತಾಮ್ ॥ 33 ॥

ಸಾ ತು ಶೋಕಪರೀತಾಙ್ಗೀ ಮೈಥಿಲೀ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ।

ರಾಕ್ಷಸೀವಶಮಾಪನ್ನಾ ವ್ಯಾಘ್ರೀಣಾಂ ಹರಿಣೀ ಯಥಾ ॥ 34 ॥

ಶೋಕೇನ ಮಹತಾ ಗ್ರಸ್ತಾ ಮೈಥಿಲೀ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ।

ನ ಶರ್ಮ ಲಭತೇ ಭೀರುಃ ಪಾಶಬದ್ಧಾ ಮೃಗೀ ಯಥಾ ॥ 35 ॥

ನ ವಿನ್ದತೇ ತತ್ರ ತು ಶರ್ಮ ಮೈಥಿಲೀ ವಿರೂಪನೇತ್ರಾಭಿರತೀವ ತರ್ಜಿತಾ ।

ಪತಿಂ ಸ್ಮರನ್ತೀ ದಯಿತಂ ಚ ದೇವತಂ ವಿಚೇತನಾಽಭೂದ್ಭಯಶೋಕಪೀಡಿತಾ ॥ 36 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |

sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarśitā |

tṛṇamantarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata || 1 ||

rājā daśaratho nāma dharmaseturivācalaḥ |

satyasandhaḥ parijñāto yasya putrassarāghavaḥ || 2 ||

rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ |

dīrghabāhurviśālākṣo daivataṃ hi patirmama || 3 ||

ikṣvākūṇāṃ kule jātassiṃhaskandho mahādyutiḥ |

lakṣmaṇena saha bhrātrā yaste prāṇānhariṣyati || 4 ||

pratyakṣaṃ yadyahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt |

śayitā tvaṃ hatassaṅkhye janasthāne yathā kharaḥ || 5 ||

ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ |

rāghave nirviṣāssarve suparṇe pannagā yathā || 6 ||

tasya jyāvipramuktāste śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |

śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivormayaḥ || 7 ||

asurairvā surairvā tvaṃ yadyavadhyo'si rāvaṇa |

utpādya sumahadvairaṃ jīvaṃstasya na mokṣyase || 8 ||

sa te jīvitaśeṣasya rāghavo'ntakaro balī |

paśoryūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham || 9 ||

yadi paśyetsa rāmastvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā |

rakṣastvamadya nirdhagdho gacchessadyaḥ parābhavam || 10 ||

yaścandraṃ nabhaso bhūmau pātayennāśayeta vā |

sāgaraṃ śoṣayedvāpi sa sītāṃ mocayediha || 11 ||

gatāyustvaṃ gataśrīko gatasattva gatendriyaḥ |

laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati || 12 ||

na te pāpamidaṃ karma śukhodarkaṃ bhaviṣyati |

yā'haṃ nītā vinābhāvaṃ patipārśvāttvayā vane || 13 ||

sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ |

nirbhayo vīryamāśritya śūnye vasati daṇḍake || 14 ||

sa te darpaṃ balaṃ vīryamutsekaṃ ca tathāvidham |

apaneṣyati gātrebhyaśśaravarṣeṇa saṃyuge || 15 ||

yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ |

tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ || 16 ||

māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto'yaṃ rākṣasādhama |

ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca || 17 ||

na śakyā yajñamadhyasthā vedī sṛgbhāṇḍamaṇḍitā |

dvijātimantrapūtā ca caṇḍālenāvamarditum || 18 ||

tathā'haṃ dharmanityasya dharmapatnī pativratā |

tvayā spṛṣṭuṃ na śakyāsmi rākṣasādhama pāpinā || 19 ||

krīḍantī rājahaṃsena padmaṣaṇḍeṣu nityadā |

haṃsī sā tṛṇaṣaṇḍasthaṃ kathaṃ paśyeta madgukam || 20 ||

idaṃ śarīraṃ nissañjñaṃ bandha vā khātayasva vā |

nedaṃ śarīraṃ rakṣayaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa || 21 ||

na tu śakṣyāmyupakrośaṃ pṛthivyāṃ dātumātmanaḥ |

evamuktvā tu vaidehī krodhātsuparuṣaṃ vacaḥ || 22 ||

rāvaṇaṃ maithilī tatra punarnovāca kiñcana |

sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam || 23 ||

pratyuvāca tatassītāṃ bhayasandarśanaṃ vacaḥ |

śṛṇu maithili madvākyaṃ māsāndvādaśa bhāmini || 24 ||

kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini |

tatastvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāśchetsyanti leśaśaḥ || 25 ||

ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaśśatrurāvaṇaḥ |

rākṣasīśca tataḥ kruddha idaṃ vacanamabravīt || 26 ||

śīghrameva hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ |

darpamasyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ || 27 ||

vacanādeva tāstasya sughorā rākṣasīgaṇāḥ |

kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan || 28 ||

sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ |

pracālya caraṇotkarṣairdārayanniva medinīm || 29 ||

aśokavanikāmadhye maithilī nīyatāmiyam |

tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍhaṃ yuṣmābhiḥ parivāritā || 30 ||

tatraināṃ tarjanairghoraiḥ punassāntvaiśca maithilīm |

ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūmiva || 31 ||

iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ |

aśokavanikāṃ jagmurmaithilīṃ parigṛhya tu || 32 ||

sarvakālaphalairvṛkṣairnānāpuṣpaphalairvṛtām |

sarvakālamadaiścāpi dvijaissamupasevitām || 33 ||

sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā |

rākṣasīvaśamāpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā || 34 ||

śokena mahatā grastā maithilī janakātmajā |

na śarma labhate bhīruḥ pāśabaddhā mṛgī yathā || 35 ||

na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhiratīva tarjitā |

patiṃ smarantī dayitaṃ ca devataṃ vicetanā'bhūdbhayaśokapīḍitā || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||