3.33 Aranyakanda - Trayastrimsha Sargah

ॐ

3.33 ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಃ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ದೀನಾ ರಾವಣಂ ಲೋಕರಾವಣಮ್ ।

ಅಮಾತ್ಯಮಧ್ಯೇ ಸಙ್ಕ್ರುದ್ಧಾ ಪರುಷಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 1 ॥

ಪ್ರಮತ್ತಃ ಕಾಮಭೋಗೇಷು ಸ್ವೈರವೃತ್ತೋ ನಿರಙ್ಕುಶಃ ।

ಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ಭಯಂ ಘೋರಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ನಾವಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 2 ॥

ಸಕ್ತಂ ಗ್ರಾಮ್ಯೇಷು ಭೋಗೇಷು ಕಾಮವೃತ್ತಂ ಮಹೀಪತಿಮ್ ।

ಲುಬ್ಧಂ ನ ಬಹುಮನ್ಯನ್ತೇ ಶ್ಮಶಾನಾಗ್ನಿಮಿವ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 3 ॥

ಸ್ವಯಂ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಯಃ ಕಾಲೇ ನಾನುತಿಷ್ಠತಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।

ಸ ತು ವೈ ಸಹ ರಾಜ್ಯೇನ ತೈಶ್ಚ ಕಾರ್ಯೈರ್ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 4 ॥

ಅಯುಕ್ತಚಾರಂ ದುರ್ದರ್ಶಮಸ್ವಾಧೀನಂ ನರಾಧಿಪಮ್ ।

ವರ್ಜಯನ್ತಿ ನರಾ ದೂರಾನ್ನದೀಪಙ್ಕಾಮಿವ ದ್ವಿಪಾಃ ॥ 5 ॥

ಯೇ ನ ರಕ್ಷನ್ತಿ ವಿಷಯಮಸ್ವಾಧೀನಾ ನರಾಧಿಪಾಃ ।

ತೇ ನ ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪ್ರಕಾಶನ್ತೇ ಗಿರಯಸ್ಸಾಗರೇ ಯಥಾ ॥ 6 ॥

ಆತ್ಮವದ್ಭಿರ್ವಿಗೃಹ್ಯ ತ್ವಂ ದೇವಗನ್ಧರ್ವದಾನವೈಃ ।

ಅಯುಕ್ತಚಾರಶ್ಚಪಲಃ ಕಥಂ ರಾಜಾ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥ 7 ॥

ತ್ವನ್ತು ಬಾಲಸ್ವಭಾವಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಹೀನಶ್ಚ ರಾಕ್ಷಸ ।

ಜ್ಞಾತವ್ಯನ್ತು ನ ಜಾನೀಷೇ ಕಥಂ ರಾಜಾ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥ 8 ॥

ಯೇಷಾಂ ಚಾರಶ್ಚ ಕೋಶಶ್ಚ ನಯಶ್ಚ ಜಯತಾಂ ವರ ।

ಅಸ್ವಾಧೀನಾ ನರೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಪ್ರಾಕೃತೈಸ್ತೇ ಜನೈಸ್ಸಮಾಃ ॥ 9 ॥

ಯಸ್ಮಾತ್ಪಶ್ಯನ್ತಿ ದೂರಸ್ಥಾನ್ ಸರ್ವಾನರ್ಥಾನ್ನರಾಧಿಪಾಃ ।

ಚಾರೇಣ ತಸ್ಮಾದುಚ್ಯನ್ತೇ ರಾಜಾನೋ ದೀರ್ಘಚಕ್ಷುಷಃ ॥ 10 ॥

ಅಯುಕ್ತಚಾರಂ ಮನ್ಯೇ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾಕೃತೈಸ್ಸಚಿವೈರ್ವೃತಮ್ ।

ಸ್ವಜನಂ ತು ಜನಸ್ಥಾನೇ ಹತಂ ಯೋ ನಾವಬುದ್ಧ್ಯಸೇ ॥ 11 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಣಾಮ್ ।

ಹತಾನ್ಯೇಕೇನ ರಾಮೇಣ ಖರಶ್ಚ ಸಹದೂಷಣಃ ॥ 12 ॥

ಋಷೀಣಾಮಭಯಂ ದತ್ತಂ ಕೃತಕ್ಷೇಮಾಶ್ಚ ದಣ್ಡಕಾಃ ।

ಧರ್ಷಿತಂ ಚ ಜನಸ್ಥಾನಂ ರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ ॥ 13 ॥

ತ್ವನ್ತು ಲುಬ್ದಃ ಪ್ರಮತ್ತಶ್ಚ ಪರಾಧೀನಶ್ಚ ರಾವಣ ।

ವಿಷಯೇ ಸ್ವೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ಭಯಂ ಯೋ ನಾವಬುಧ್ಯಸೇ ॥ 14 ॥

ತೀಕ್ಷ್ಣಮಲ್ಪಪ್ರದಾತಾರಂ ಪ್ರಮತ್ತಂ ಗರ್ವಿತಂ ಶಠಮ್ ।

ವ್ಯಸನೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ನಾಭಿಧಾವನ್ತಿ ಪಾರ್ಥಿವಮ್ ॥ 15 ॥

ಅತಿಮಾನಿನಮಗ್ರಾಹ್ಯಮಾತ್ಮಸಮ್ಭಾವಿತಂ ನರಮ್ ।

ಕ್ರೋಧಿನಂ ವ್ಯಸನೇ ಹನ್ತಿ ಸ್ವಜನೋಽಪಿ ಮಹೀಪತಿಮ್ ॥ 16 ॥

ನಾನುತಿಷ್ಠತಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಭಯೇಷು ನ ಬಿಭೇತಿ ಚ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಯುತೋ ದೀನಸ್ತೃಣೈಸ್ತುಲ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 17 ॥

ಶುಷ್ಕೈಃ ಕಾಷ್ಠೈರ್ಭವೇತ್ಕಾರ್ಯಂ ಲೋಷ್ಟೈರಪಿ ಚ ಪಾಂಸುಭಿಃ ।

ನ ತು ಸ್ಥಾನಾತ್ಪರಿಭ್ರಷ್ಟೈಃ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ವಸುಧಾಧಿಪೈಃ ॥ 18 ॥

ಅಪಭುಕ್ತಂ ಯಥಾ ವಾಸಸ್ಸ್ರಜೋ ವಾ ಮೃದಿತಾ ಯಥಾ ।

ಏವಂ ರಾಜ್ಯಾತ್ಪರಿಭ್ರಷ್ಟಸ್ಸಮರ್ಥೋಽಪಿ ನಿರರ್ಥಕಃ ॥ 19 ॥

ಅಪ್ರಮತ್ತಶ್ಚ ಯೋ ರಾಜಾ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ಕೃತಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಶೀಲಶ್ಚ ಸ ರಾಜಾ ತಿಷ್ಠತೇ ಚಿರಮ್ ॥ 20 ॥

ನಯನಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಸುಪ್ತೋಽಪಿ ಜಾಗರ್ತಿ ನಯಚಕ್ಷುಷಾ ।

ತ್ಯಕ್ತಕ್ರೋಧಪ್ರಮಾದಶ್ಚ ಸ ರಾಜಾ ಪೂಜ್ಯತೇ ಜನೈಃ ॥ 21 ॥

ತ್ವಂ ತು ರಾವಣ ದುರ್ಬುದ್ಧಿರ್ಗುಣೈರೇತೈರ್ವಿವರ್ಜಿತಃ ।

ಯಸ್ಯ ತೇಽವಿದಿತಶ್ಚಾರೈ ರಕ್ಷಸಾಂ ಸುಮಹಾನ್ವಧಃ ॥ 22 ॥

ಪರಾವಮನ್ತಾ ವಿಷಯೇಷು ಸಙ್ಗತೋ ನ ದೇಶಕಾಲಪ್ರವಿಭಾಗತತ್ವವಿತ್ ।

ಅಯುಕ್ತಬುದ್ಧಿರ್ಗುಣದೋಷನಿಶ್ಚಯೇ ವಿಪನ್ನರಾಜ್ಯೋ ನಚಿರಾದ್ವಿಪತ್ಸ್ಯಸೇ ॥ 23 ॥

ಇತಿ ಸ್ವದೋಷಾನ್ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಂಸ್ತಯಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕ್ಷಣದಾಚರೇಶ್ವರಃ ।

ಧನೇನ ದರ್ಪೇಣ ಬಲೇನ ಚಾನ್ವಿತೋ ವಿಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಚಿರಂ ಸ ರಾವಣಃ ॥ 24 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha trayastriṃśassargaḥ |

tataḥ śūrpaṇakhā dīnā rāvaṇaṃ lokarāvaṇam |

amātyamadhye saṅkruddhā paruṣaṃ vākyamabravīt || 1 ||

pramattaḥ kāmabhogeṣu svairavṛtto niraṅkuśaḥ |

samutpannaṃ bhayaṃ ghoraṃ boddhavyaṃ nāvabudhyase || 2 ||

saktaṃ grāmyeṣu bhogeṣu kāmavṛttaṃ mahīpatim |

lubdhaṃ na bahumanyante śmaśānāgnimiva prajāḥ || 3 ||

svayaṃ kāryāṇi yaḥ kāle nānutiṣṭhati pārthivaḥ |

sa tu vai saha rājyena taiśca kāryairvinaśyati || 4 ||

ayuktacāraṃ durdarśamasvādhīnaṃ narādhipam |

varjayanti narā dūrānnadīpaṅkāmiva dvipāḥ || 5 ||

ye na rakṣanti viṣayamasvādhīnā narādhipāḥ |

te na vṛddhyā prakāśante girayassāgare yathā || 6 ||

ātmavadbhirvigṛhya tvaṃ devagandharvadānavaiḥ |

ayuktacāraścapalaḥ kathaṃ rājā bhaviṣyasi || 7 ||

tvantu bālasvabhāvaśca buddhihīnaśca rākṣasa |

jñātavyantu na jānīṣe kathaṃ rājā bhaviṣyasi || 8 ||

yeṣāṃ cāraśca kośaśca nayaśca jayatāṃ vara |

asvādhīnā narendrāṇāṃ prākṛtaiste janaissamāḥ || 9 ||

yasmātpaśyanti dūrasthān sarvānarthānnarādhipāḥ |

cāreṇa tasmāducyante rājāno dīrghacakṣuṣaḥ || 10 ||

ayuktacāraṃ manye tvāṃ prākṛtaissacivairvṛtam |

svajanaṃ tu janasthāne hataṃ yo nāvabuddhyase || 11 ||

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ krūrakarmaṇām |

hatānyekena rāmeṇa kharaśca sahadūṣaṇaḥ || 12 ||

ṛṣīṇāmabhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāśca daṇḍakāḥ |

dharṣitaṃ ca janasthānaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 13 ||

tvantu lubdaḥ pramattaśca parādhīnaśca rāvaṇa |

viṣaye sve samutpannaṃ bhayaṃ yo nāvabudhyase || 14 ||

tīkṣṇamalpapradātāraṃ pramattaṃ garvitaṃ śaṭham |

vyasane sarvabhūtāni nābhidhāvanti pārthivam || 15 ||

atimāninamagrāhyamātmasambhāvitaṃ naram |

krodhinaṃ vyasane hanti svajano'pi mahīpatim || 16 ||

nānutiṣṭhati kāryāṇi bhayeṣu na bibheti ca |

kṣipraṃ rājyācyuto dīnastṛṇaistulyo bhaviṣyati || 17 ||

śuṣkaiḥ kāṣṭhairbhavetkāryaṃ loṣṭairapi ca pāṃsubhiḥ |

na tu sthānātparibhraṣṭaiḥ kāryaṃ syādvasudhādhipaiḥ || 18 ||

apabhuktaṃ yathā vāsassrajo vā mṛditā yathā |

evaṃ rājyātparibhraṣṭassamartho'pi nirarthakaḥ || 19 ||

apramattaśca yo rājā sarvajño vijitendriyaḥ |

kṛtajño dharmaśīlaśca sa rājā tiṣṭhate ciram || 20 ||

nayanābhyāṃ prasupto'pi jāgarti nayacakṣuṣā |

tyaktakrodhapramādaśca sa rājā pūjyate janaiḥ || 21 ||

tvaṃ tu rāvaṇa durbuddhirguṇairetairvivarjitaḥ |

yasya te'viditaścārai rakṣasāṃ sumahānvadhaḥ || 22 ||

parāvamantā viṣayeṣu saṅgato na deśakālapravibhāgatatvavit |

ayuktabuddhirguṇadoṣaniścaye vipannarājyo nacirādvipatsyase || 23 ||

iti svadoṣān parikīrtitāṃstayā samīkṣya buddhyā kṣaṇadācareśvaraḥ |

dhanena darpeṇa balena cānvito vicintayāmāsa ciraṃ sa rāvaṇaḥ || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe trayastriṃśassargaḥ ||