2.40 Ayodhyakanda - Chatvarimsha Sargah

ॐ

2.40 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಅಥ ರಾಮಶ್ಚ ಸೀತಾ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ।

ಉಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ರಾಜಾನಂ ಚಕ್ರುರ್ದೀನಾಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ॥ 1 ॥

ತಂ ಚಾಪಿ ಸಮನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ಸೀತಯಾ ಸಹ ।

ರಾಘವ ಶ್ಶೋಕಸಮ್ಮೂಢೋ ಜನನೀಮಭ್ಯವಾದಯತ್ ॥ 2 ॥

ಅನ್ವಕ್ಷಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ಭ್ರಾತುಃ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಅಭ್ಯವಾದಯತ್ ।

ಅಥ ಮಾತುಃ ಸುಮಿತ್ರಾಯಾ ಜಗ್ರಾಹ ಚರಣೌ ಪುನಃ ॥ 3 ॥

ತಂ ವನ್ದಮಾನಂ ರುದತೀ ಮಾತಾ ಸೌಮಿತ್ರಿಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಹಿತಕಾಮಾ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಮೂಧ್ನರ್ಯುಪಾಘ್ರಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 4 ॥

ಸೃಷ್ಟಸ್ತ್ವಂ ವನವಾಸಾಯ ಸ್ವನುರಕ್ತಸ್ಸುಹೃಜ್ಜನೇ ।

ರಾಮೇ ಪ್ರಮಾದಂ ಮಾ ಕಾರ್ಷೀಃ ಪುತ್ರ ಭ್ರಾತರಿ ಗಚ್ಛತಿ ॥ 5 ॥

ವ್ಯಸನೀ ವಾ ಸಮೃದ್ಧೋ ವಾ ಗತಿರೇಷ ತವಾನಘ ।

ಏಷ ಲೋಕೇ ಸತಾಂ ಧರ್ಮೋ ಯಜ್ಜ್ಯೇಷ್ಠವಶಗೋ ಭವೇತ್ ॥ 6 ॥

ಇದಂ ಹಿ ವೃತ್ತಮುಚಿತಂ ಕುಲಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸನಾತನಮ್ ।

ದಾನಂ ದೀಕ್ಷಾ ಚ ಯಜ್ಞೇಷು ತನುತ್ಯಾಗೋ ಮೃಧೇಷು ಚ ॥ 7 ॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ತ್ವೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಾ ಸಂಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರಿಯರಾಘವಮ್ ।

ಸುಮಿತ್ರಾ ಗಚ್ಛ ಗಚ್ಛೇತಿ ಪುನಃ ಪುನರುವಾಚ ತಮ್ ॥ 8 ॥

ರಾಮಂ ದಶರಥಂ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ।

ಅಯೋಧ್ಯಾಮಟವೀಂ ವಿಧ್ದಿ ಗಚ್ಛ ತಾತ ಯಥಾಸುಖಮ್ ॥ 9 ॥

ತತಃ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।

ವಿನೀತೋ ವಿನಯಜ್ಞಶ್ಚ ಮಾತಲಿರ್ವಾಸವಂ ಯಥಾ ॥ 10 ॥

ರರಥಮಾರೋಹ ಭದ್ರಂ ತೇ ರಾಜಪುತ್ರ ಮಹಾಯಶಃ ।

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾಪಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯತ್ರ ಮಾಂ ರಾಮ ವಕ್ಷ್ಯಸಿ ॥ 11 ॥

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ವಸ್ತವ್ಯಾನಿ ವನೇ ತ್ವಯಾ ।

ತಾನ್ಯುಪಕ್ರಮಿತವ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ದೇವ್ಯಾಸಿ ಚೋದಿತಃ ॥ 12 ॥

ತಂ ರಥಂ ಸೂರ್ಯಸಙ್ಕಾಶಂ ಸೀತಾ ಹೃಷ್ಟೇನ ಚೇತಸಾ ।

ಆರುರೋಹ ವರಾರೋಹಾ ಕೃತ್ವಾಲಙ್ಕಾರಮಾತ್ಮನಃ ॥ 13 ॥

ಅಥೋ ಜ್ವಲನಸಙ್ಕಾಶಂ ಚಾಮೀಕರವಿಭೂಷಿತಮ್ ।

ತಮಾರುರುಹತುಸ್ತೂರ್ಣಂ ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 14 ॥

ವನವಾಸಂ ಹಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ವಾಸಾಂಸ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ ।

ಭರ್ತಾರಮನುಗಚ್ಛನ್ತ್ಯೈ ಸೀತಾಯೈ ಶ್ವಶುರೋ ದದೌ ॥ 15 ॥

ತಥೈವಾಯುಧಜಾಲಾನಿ ಭ್ರಾತೃಭ್ಯಾಂ ಕವಚಾನಿ ಚ ।

ರಥೋಪಸ್ಥೇ ಪ್ರತಿನ್ಯಸ್ಯ ಸಚರ್ಮ ಕಠಿನಂ ಚ ತತ್ ॥ 16 ॥

ಸೀತಾತೃತೀಯಾನಾರೂಢಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೃಷ್ಟಮಚೋದಯತ್ ।

ಸುಮನ್ತ್ರಸ್ಸಮ್ಮತಾನಶ್ವಾನ್ ವಾಯುವೇಗಸಮಾನ್ಜವೇ ॥ 17 ॥

ಪ್ರತಿಯಾತೇ ಮಹಾರಣ್ಯಂ ಚಿರರಾತ್ರಾಯ ರಾಘವೇ ।

ಬಭೂವ ನಗರೇ ಮೂರ್ಛಾ ಬಲಮೂರ್ಛಾ ಜನಸ್ಯ ಚ ॥ 18 ॥

ತತ್ಸಮಾಕುಲಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಂ ಮತ್ತಸಙ್ಕುಪಿತದ್ವಿಪಮ್ ।

ಹಯಶಿಞ್ಜಿತನಿರ್ಘೋಷಂ ಪುರಮಾಸೀನ್ಮಹಾಸ್ವನಮ್ ॥ 19 ॥

ತತ ಸ್ಸಬಾಲವೃದ್ಧಾ ಸಾ ಪುರೀ ಪರಮಪೀಡಿತಾ ।

ರಾಮಮೇವಾಭಿದುದ್ರಾವ ಘರ್ಮಾರ್ತಾ ಸಲಿಲಂ ಯಥಾ ॥ 20 ॥

ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಪೃಷ್ಠತಶ್ಚಾಪಿ ಲಮ್ಬಮಾನಾಸ್ತದುನ್ಮುಖಾಃ ।

ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖಾಸ್ಸರ್ವೇ ತಮೂಚುರ್ಭೃಶನಿಸ್ವನಾಃ ॥ 21 ॥

ಸಂಯಚ್ಛ ವಾಜಿನಾಂ ರಶ್ಮೀನ್ ಸೂತ ಯಾಹಿ ಶನೈಶ್ಶನೈಃ ।

ಮುಖಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮ ರಾಮಸ್ಯ ದುರ್ದರ್ಶಂ ನೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 22 ॥

ಆಯಸಂ ಹೃದಯಂ ನೂನಂ ರಾಮಮಾತುರಸಂಶಯಮ್ ।

ಯದ್ದೇವಗರ್ಭಪ್ರತಿಮೇ ವನಂ ಯಾತಿ ನ ಭಿದ್ಯತೇ ॥ 23 ॥

ಕೃತಕೃತ್ಯಾ ಹಿ ವೈದೇಹೀ ಛಾಯೇವಾನುಗತಾ ಪತಿಮ್ ।

ನ ಜಹಾತಿ ರತಾ ಧರ್ಮೇ ಮೇರುಮರ್ಕಪ್ರಭಾ ಯಥಾ ॥ 24 ॥

ಅಹೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಸ್ಸತತಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ ।

ಭ್ರಾತರಂ ದೇವಸಙ್ಕಾಶಂ ಯಸ್ತ್ವಂ ಪರಿಚರಿಷ್ಯಸಿ ॥ 25 ॥

ಮಹತ್ಯೇಷಾ ಹಿ ತೇ ಸಿಧ್ದಿರೇಷ ಚಾಭ್ಯುದಯೋ ಮಹಾನ್ ।

ಏಷ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಶ್ಚ ಯದೇನಮನುಗಚ್ಛಸಿ ॥ 26 ॥

ಏವಂ ವದನ್ತಸ್ತೇ ಸೋಢುಂ ನ ಶೇಕುರ್ಬಾಷ್ಪಮಾಗತಮ್ ।

ನರಾಸ್ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತಃ ಪ್ರಿಯಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಮ್ ॥ 27 ॥

ಅಥ ರಾಜಾ ವೃತ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ದೀನಾಭಿರ್ದೀನಚೇತನಃ ।

ನಿರ್ಜಗಾಮ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ಬ್ರುವನ್ ಗೃಹಾತ್ ॥ 28 ॥

ಶುಶ್ರುವೇ ಚಾಗ್ರತಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರುದನ್ತೀನಾಂ ಮಹಾಸ್ವನಃ ।

ಯಥಾ ನಾದಃ ಕರೇಣೂನಾಂ ಬದ್ಧೇ ಮಹತಿ ಕುಞ್ಜರೇ ॥ 29 ॥

ಪಿತಾ ಹಿ ರಾಜಾ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸನ್ನಸ್ತದಾಽಭವತ್ ।

ಪರಿಪೂರ್ಣಃ ಶಶೀ ಕಾಲೇ ಗ್ರಹೇಣೋಪಪ್ಲುತೋ ಯಥಾ ॥ 30 ॥

ಸ ಚ ಶ್ರೀಮಾನಚಿನ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ ।

ಸೂತಂ ಸಞ್ಚೋದಯಾಮಾಸ ತ್ವರಿತಂ ವಾಹ್ಯತಾಮಿತಿ ॥ 31 ॥

ರಾಮೋ ಯಾಹೀತಿ ಸೂತಂ ತಂ ತಿಷ್ಠೇತಿ ಸ ಜನಸ್ತದಾ ।

ಉಭಯಂ ನಾಶಕತ್ಸೂತಃ ಕರ್ತುಮಧ್ವನಿ ಚೋದಿತಃ ॥ 32 ॥

ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಮಹಾಬಾಹೌ ರಾಮೇ ಪೌರಜನಾಶ್ರುಭಿಃ ।

ಪತಿತೈರಭ್ಯವಹಿತಂ ಪ್ರಶಶಾಮ ಮಹೀರಜಃ ॥ 33 ॥

ರುದಿತಾಶ್ರುಪರಿದ್ಯೂನಂ ಹಾಹಾಕೃತಮಚೇತನಮ್ ।

ಪ್ರಯಾಣೇ ರಾಘವಸ್ಯಾಸೀತ್ಪುರಂ ಪರಮಪೀಡಿತಮ್ ॥ 34 ॥

ಸುಸ್ರಾವ ನಯನೈಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಸ್ರಮಾಯಾಸಸಮ್ಭವಮ್ ।

ಮೀನಸಙ್ಕ್ಷೋಭಚಲಿತೈ ಸ್ಸಲಿಲಂ ಪಙ್ಕಜೈರಿವ ॥ 35 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ನೃಪತಿ ಶ್ಶ್ರೀಮಾನೇಕಚಿತ್ತಗತಂ ಪುರಮ್ ।

ನಿಪಪಾತೈವ ದುಃಖೇನ ಹತಮೂಲ ಇವ ದ್ರುಮಃ ॥ 36 ॥

ತತೋ ಹಲಹಲಾಶಬ್ದೋ ಜಜ್ಞೇ ರಾಮಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠತಃ ।

ನರಾಣಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ರಾಜಾನಂ ಸೀದನ್ತಂ ಭೃಶದುಃಖಿತಮ್ ॥ 37 ॥

ಹಾ ರಾಮೇತಿ ಜನಾಃ ಕೇಚಿದ್ರಾಮಮಾತೇತಿ ಚಾಪರೇ ।

ಅನ್ತಃಪುರಂ ಸಮೃದ್ಧಂ ಚ ಕ್ರೋಶನ್ತಃ ಪರ್ಯದೇವಯನ್ ॥ 38 ॥

ಅನ್ವೀಕ್ಷಮಾಣೋ ರಾಮಸ್ತು ವಿಷಣ್ಣಂ ಭ್ರಾನ್ತಚೇತಸಮ್ ।

ರಾಜಾನಂ ಮಾತರಂ ಚೈವ ದದರ್ಶಾನುಗತೌ ಪಥಿ ॥ 39 ॥

ಸ ಬದ್ಧ ಇವ ಪಾಶೇನ ಕಿಶೋರೋ ಮಾತರಂ ಯಥಾ ।

ಧರ್ಮಪಾಶೇನ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಪ್ರಕಾಶಂ ನಾಭ್ಯುದೈಕ್ಷತ ॥ 40 ॥

ಪದಾತಿನೌ ಚ ಯಾನಾರ್ಹಾವದುಃಖಾರ್ಹೌ ಸುಖೋಚಿತೌ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಞ್ಚೋದಯಾಮಾಸ ಶೀಘ್ರಂ ಯಾಹೀತಿ ಸಾರಥಿಮ್ ॥ 41 ॥

ನ ಹಿ ತತ್ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೋ ದುಃಖದಂ ದರ್ಶನಂ ಪಿತುಃ ।

ಮಾತುಶ್ಚ ಸಹಿತುಂ ಶಕ್ತಸ್ತೋತ್ರಾರ್ದಿತ ಇವ ದ್ವಿಪಃ ॥ 42 ॥

ಪ್ರತ್ಯಗಾರಮಿವಾಯಾನ್ತೀ ವತ್ಸಲಾ ವತ್ಸಕಾರಣಾತ್ ।

ಬದ್ಧವತ್ಸಾ ಯಥಾ ಧೇನೂ ರಾಮಮಾತಾಭ್ಯಧಾವತ ॥ 43 ॥

ತಥಾ ರುದನ್ತೀಂ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ರಥಂ ತಮನುಧಾವತೀಮ್ ।

ಕ್ರೋಶನ್ತೀಂ ರಾಮ ರಾಮೇತಿ ಹಾ ಸೀತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇತಿ ಚ ॥ 44 ॥

ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಸೀತಾರ್ಥಂ ಸ್ರವನ್ತೀಂ ವಾರಿ ನೇತ್ರಜಮ್ ।

ಅಸಕೃತ್ಪ್ರೈಕ್ಷತ ತದಾ ನೃತ್ಯನ್ತೀಮಿವ ಮಾತರಮ್ ॥ 45 ॥

ತಿಷ್ಠೇತಿ ರಾಜಾ ಚುಕ್ರೋಶ ಯಾಹಿ ಯಾಹೀತಿ ರಾಘವಃ ।

ಸುಮನ್ತ್ರಸ್ಯ ಬಭೂವಾತ್ಮಾ ಚಕ್ರಯೋರಿವ ಚಾನ್ತರಾ ॥ 46 ॥

ನಾಶ್ರೌಷಮಿತಿ ರಾಜಾನಮುಪಾಲಬ್ಧೋಽಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಸಿ ।

ಚಿರಂ ದುಃಖಸ್ಯ ಪಾಪಿಷ್ಠಮಿತಿ ರಾಮಸ್ತಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 47 ॥

ರಾಮಸ್ಯ ಸ ವಚಃ ಕುರ್ವನ್ನನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಚ ತಂ ಜನಮ್ ।

ವ್ರಜತೋಽಪಿ ಹಯಾನ್ ಶೀಘ್ರಂ ಚೋದಯಾಮಾಸ ಸಾರಥಿಃ ॥ 48 ॥

ನ್ಯವರ್ತತ ಜನೋ ರಾಜ್ಞೋ ರಾಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।

ಮನಸಾಪ್ಯಶ್ರುವೇಗೈಶ್ಚ ನ ನ್ಯವರ್ತತ ಮಾನುಷಮ್ ॥ 49 ॥

ಯಮಿಚ್ಛೇತ್ಪುನರಾಯಾನ್ತಂ ನೈನಂ ದೂರಮನುವ್ರಜೇತ್ ।

ಇತ್ಯಮಾತ್ಯಾ ಮಹಾರಾಜಮೂಚುರ್ದಶರಥಂ ವಚಃ ॥ 50 ॥

ತೇಷಾಂ ವಚಃ ಸರ್ವಗುಣೋಪಪನ್ನಂ ಪ್ರಸ್ವಿನ್ನಗಾತ್ರಃ ಪ್ರವಿಷಣ್ಣರೂಪಃ ।

ನಿಶಮ್ಯ ರಾಜಾ ಕೃಪಣಃ ಸಭಾರ್ಯೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಸ್ತಂ ಸುತಮೀಕ್ಷಮಾಣಃ ॥ 51 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catvāriṃśassargaḥ |

atha rāmaśca sītā ca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |

upasaṅgṛhya rājānaṃ cakrurdīnāḥ pradakṣiṇam || 1 ||

taṃ cāpi samanujñāpya dharmajñassītayā saha |

rāghava śśokasammūḍho jananīmabhyavādayat || 2 ||

anvakṣaṃ lakṣmaṇo bhrātuḥ kausalyāṃ abhyavādayat |

atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ || 3 ||

taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrimabravīt |

hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam || 4 ||

sṛṣṭastvaṃ vanavāsāya svanuraktassuhṛjjane |

rāme pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gacchati || 5 ||

vyasanī vā samṛddho vā gatireṣa tavānagha |

eṣa loke satāṃ dharmo yajjyeṣṭhavaśago bhavet || 6 ||

idaṃ hi vṛttamucitaṃ kulasyāsya sanātanam |

dānaṃ dīkṣā ca yajñeṣu tanutyāgo mṛdheṣu ca || 7 ||

lakṣmaṇaṃ tvevamuktvā sā saṃsiddhaṃ priyarāghavam |

sumitrā gaccha gaccheti punaḥ punaruvāca tam || 8 ||

rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām |

ayodhyāmaṭavīṃ vidhdi gaccha tāta yathāsukham || 9 ||

tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalirvākyamabravīt |

vinīto vinayajñaśca mātalirvāsavaṃ yathā || 10 ||

rarathamāroha bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |

kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi || 11 ||

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vane tvayā |

tānyupakramitavyāni yāni devyāsi coditaḥ || 12 ||

taṃ rathaṃ sūryasaṅkāśaṃ sītā hṛṣṭena cetasā |

āruroha varārohā kṛtvālaṅkāramātmanaḥ || 13 ||

atho jvalanasaṅkāśaṃ cāmīkaravibhūṣitam |

tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 14 ||

vanavāsaṃ hi saṅkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni ca |

bhartāramanugacchantyai sītāyai śvaśuro dadau || 15 ||

tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca |

rathopasthe pratinyasya sacarma kaṭhinaṃ ca tat || 16 ||

sītātṛtīyānārūḍhān dṛṣṭvā dṛṣṭamacodayat |

sumantrassammatānaśvān vāyuvegasamānjave || 17 ||

pratiyāte mahāraṇyaṃ cirarātrāya rāghave |

babhūva nagare mūrchā balamūrchā janasya ca || 18 ||

tatsamākulasambhrāntaṃ mattasaṅkupitadvipam |

hayaśiñjitanirghoṣaṃ puramāsīnmahāsvanam || 19 ||

tata ssabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā |

rāmamevābhidudrāva gharmārtā salilaṃ yathā || 20 ||

pārśvataḥ pṛṣṭhataścāpi lambamānāstadunmukhāḥ |

bāṣpapūrṇamukhāssarve tamūcurbhṛśanisvanāḥ || 21 ||

saṃyaccha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiśśanaiḥ |

mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ no bhaviṣyati || 22 ||

āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamāturasaṃśayam |

yaddevagarbhapratime vanaṃ yāti na bhidyate || 23 ||

kṛtakṛtyā hi vaidehī chāyevānugatā patim |

na jahāti ratā dharme merumarkaprabhā yathā || 24 ||

aho lakṣmaṇa siddhārtha ssatataṃ priyavādinam |

bhrātaraṃ devasaṅkāśaṃ yastvaṃ paricariṣyasi || 25 ||

mahatyeṣā hi te sidhdireṣa cābhyudayo mahān |

eṣa svargasya mārgaśca yadenamanugacchasi || 26 ||

evaṃ vadantaste soḍhuṃ na śekurbāṣpamāgatam |

narāstamanugacchantaḥ priyamikṣvākunandanam || 27 ||

atha rājā vṛta strībhirdīnābhirdīnacetanaḥ |

nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt || 28 ||

śuśruve cāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ |

yathā nādaḥ kareṇūnāṃ baddhe mahati kuñjare || 29 ||

pitā hi rājā kākutsthaḥ śrīmān sannastadā'bhavat |

paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇopapluto yathā || 30 ||

sa ca śrīmānacintyātmā rāmo daśarathātmajaḥ |

sūtaṃ sañcodayāmāsa tvaritaṃ vāhyatāmiti || 31 ||

rāmo yāhīti sūtaṃ taṃ tiṣṭheti sa janastadā |

ubhayaṃ nāśakatsūtaḥ kartumadhvani coditaḥ || 32 ||

nirgacchati mahābāhau rāme paurajanāśrubhiḥ |

patitairabhyavahitaṃ praśaśāma mahīrajaḥ || 33 ||

ruditāśruparidyūnaṃ hāhākṛtamacetanam |

prayāṇe rāghavasyāsītpuraṃ paramapīḍitam || 34 ||

susrāva nayanaiḥ strīṇāmasramāyāsasambhavam |

mīnasaṅkṣobhacalitai ssalilaṃ paṅkajairiva || 35 ||

dṛṣṭvā tu nṛpati śśrīmānekacittagataṃ puram |

nipapātaiva duḥkhena hatamūla iva drumaḥ || 36 ||

tato halahalāśabdo jajñe rāmasya pṛṣṭhataḥ |

narāṇāṃ prekṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam || 37 ||

hā rāmeti janāḥ kecidrāmamāteti cāpare |

antaḥpuraṃ samṛddhaṃ ca krośantaḥ paryadevayan || 38 ||

anvīkṣamāṇo rāmastu viṣaṇṇaṃ bhrāntacetasam |

rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi || 39 ||

sa baddha iva pāśena kiśoro mātaraṃ yathā |

dharmapāśena saṅkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata || 40 ||

padātinau ca yānārhāvaduḥkhārhau sukhocitau |

dṛṣṭvā sañcodayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim || 41 ||

na hi tatpuruṣavyāghro duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ |

mātuśca sahituṃ śaktastotrārdita iva dvipaḥ || 42 ||

pratyagāramivāyāntī vatsalā vatsakāraṇāt |

baddhavatsā yathā dhenū rāmamātābhyadhāvata || 43 ||

tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tamanudhāvatīm |

krośantīṃ rāma rāmeti hā sīte lakṣmaṇeti ca || 44 ||

rāmalakṣmaṇasītārthaṃ sravantīṃ vāri netrajam |

asakṛtpraikṣata tadā nṛtyantīmiva mātaram || 45 ||

tiṣṭheti rājā cukrośa yāhi yāhīti rāghavaḥ |

sumantrasya babhūvātmā cakrayoriva cāntarā || 46 ||

nāśrauṣamiti rājānamupālabdho'pi vakṣyasi |

ciraṃ duḥkhasya pāpiṣṭhamiti rāmastamabravīt || 47 ||

rāmasya sa vacaḥ kurvannanujñāpya ca taṃ janam |

vrajato'pi hayān śīghraṃ codayāmāsa sārathiḥ || 48 ||

nyavartata jano rājño rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam |

manasāpyaśruvegaiśca na nyavartata mānuṣam || 49 ||

yamicchetpunarāyāntaṃ nainaṃ dūramanuvrajet |

ityamātyā mahārājamūcurdaśarathaṃ vacaḥ || 50 ||

teṣāṃ vacaḥ sarvaguṇopapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ |

niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo vyavasthitastaṃ sutamīkṣamāṇaḥ || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||