2.28 Ayodhyakanda - Ashtavimsha Sargah

ॐ

2.28 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಅಷ್ಟಾವಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸ ಏವಂ ಬ್ರುವತೀಂ ಸೀತಾಂ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ ।

ನ ನೇತುಂ ಕುರುತೇ ಬುದ್ಧಿಂ ವನೇ ದುಃಖಾನಿ ಚಿನ್ತಯನ್ ॥ 1 ॥

ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ಪುನಸ್ತಾಂ ತು ಬಾಷ್ಪದೂಷಿತಲೋಚನಾಮ್ ।

ನಿವರ್ತನಾರ್ಥೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವಾಕ್ಯಮೇತದುವಾಚ ಹ ॥ 2 ॥

ಸೀತೇ ಮಹಾಕುಲೀನಾಽಸಿ ಧರ್ಮೇ ಚ ನಿರತಾ ಸದಾ ।

ಇಹಾಽಚರ ಸ್ವಧರ್ಮಂ ತ್ವಂ ಮೇ ಯಥಾ ಮನಸಸ್ಸುಖಮ್ ॥ 3 ॥

ಸೀತೇ ಯಥಾ ತ್ವಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಥಾ ಕಾರ್ಯಂ ತ್ವಯಾಽಬಲೇ ।

ವನೇ ಹಿ ಬಹವೋ ದೋಷಾ ವದತಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧ ಮೇ ॥ 4 ॥

ಸೀತೇ ವಿಮುಚ್ಯತಾಮೇಷಾ ವನವಾಸಕೃತಾ ಮತಿಃ ।

ಬಹುದೋಷಂ ಹಿ ಕಾನ್ತಾರಂ ವನಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ॥ 5 ॥

ಹಿತಬುದ್ಧ್ಯಾ ಖಲು ವಚೋ ಮಯೈತದಭಿಧೀಯತೇ ।

ಸದಾ ಸುಖಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ದುಃಖಮೇವ ಸದಾ ವನಮ್ ॥ 6 ॥

ಗಿರಿನಿರ್ಝರಸಮ್ಭೂತಾ ಗಿರಿಕನ್ದರ ವಾಸಿನಾಮ್ ।

ಸಿಂಹಾನಾಂ ನಿನದಾ ದುಃಖಾ ಶ್ಶ್ರೋತುಂ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 7 ॥

ಕ್ರೀಡಮಾನಾಶ್ಚ ವಿಸ್ರಬ್ಧಾ ಮತ್ತಾ ಶ್ಶೂನ್ಯೇ ಮಹಾಮೃಗಾಃ ।

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮಭಿವರ್ತನ್ತೇ ಸೀತೇ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 8 ॥

ಸಗ್ರಾಹಾ ಸ್ಸರಿತಶ್ಚೈವ ಪಙ್ಕವತ್ಯಸ್ಸು ದುಸ್ತರಾಃ ।

ಮತ್ತೈರಪಿ ಗಜೈರ್ನಿತ್ಯಮತೋ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್ ॥ 9 ॥

ಲತಾಕಣ್ಟಕಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಕೃಕವಾಕೂಪನಾದಿತಾಃ ।

ನಿರಪಾಶ್ಚ ಸುದುರ್ಗಾಶ್ಚ ಮಾರ್ಗಾ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 10 ॥

ಸುಪ್ಯತೇ ಪರ್ಣಶಯ್ಯಾಸು ಸ್ವಯಂ ಭಗ್ನಾಸು ಭೂತಲೇ ।

ರಾತ್ರಿಷು ಶ್ರಮಖಿನ್ನೇನ ತಸ್ಮಾದ್ದುಃಖತರಂ ವನಮ್ ॥ 11 ॥

ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಚ ಸನ್ತೋಷಃ ಕರ್ತವ್ಯೋ ನಿಯತಾತ್ಮನಾ ।

ಫಲೈರ್ವೃಕ್ಷಾವಪತಿತೈ ಸ್ಸೀತೇ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 12 ॥

ಉಪವಾಸಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಯಥಾ ಪ್ರಾಣೇನ ಮೈಥಿಲಿ ।

ಜಟಾಭಾರಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯೋ ವಲ್ಕಲಾಮ್ಬರಧಾರಿಣಾ ॥ 13 ॥

ದೇವತಾನಾಂ ಪಿತ್ರೂಣಾಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ।

ಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಮತಿಥೀನಾಂ ಚ ನಿತ್ಯಶಃ ಪ್ರತಿಪೂಜನಮ್ ॥ 14 ॥

ಕಾರ್ಯಸ್ತ್ರಿರಭಿಷೇಕಶ್ಚ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಚ ನಿತ್ಯಶಃ ।

ಚರತಾ ನಿಯಮೇನೈವ ತಸ್ಮಾದ್ಧುಃಖತರಂ ವನಮ್ ॥ 15 ॥

ಉಪಹಾರಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕುಸುಮೈ ಸ್ಸ್ವಯಮಾಹೃತೈಃ ।

ಆರ್ಷೇಣ ವಿಧಿನಾ ವೇದ್ಯಾಂ ಬಾಲೇ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 16 ॥

ಯಥಾಲಬ್ಧೇನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಸನ್ತೋಷಸ್ತೇನ ಮೈಥಿಲಿ ।

ಯತಾಹಾರೈರ್ವನಚರೈ ರ್ನಿತ್ಯಂ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 17 ॥

ಅತೀವ ವಾತಾಸ್ತಿಮಿರಂ ಬುಭುಕ್ಷಾ ಚಾತ್ರ ನಿತ್ಯಶಃ ।

ಭಯಾನಿ ಚ ಮಹಾನ್ತ್ಯತ್ರ ತತೋ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್ ॥ 18 ॥

ಸರೀಸೃಪಾಶ್ಚ ಬಹವೋ ಬಹುರೂಪಾಶ್ಚ ಭಾಮಿನಿ ।

ಚರನ್ತಿ ಪೃಥಿವೀಂ ದರ್ಪಾತ್ತತೋ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್ ॥ 19 ॥

ನದೀ ನಿಲಯನಾ ಸ್ಸರ್ಪಾ ನದೀಕುಟಿಲಗಾಮಿನಃ ।

ತಿಷಠ್ನ್ತ್ಯಾವೃತ್ಯ ಪನ್ಥಾನಂ ತತೋ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್ ॥ 20 ॥

ಪತಙ್ಗಾ ವೃಶ್ಚಿಕಾಃ ಕೀಟಾ ದಂಶಾಶ್ಚ ಮಶಕೈ ಸ್ಸಹ ।

ಬಾಧನ್ತೇ ನಿತ್ಯಮಬಲೇ ಸರ್ವಂ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 21 ॥

ದ್ರುಮಾಃ ಕಣ್ಟಕಿನಶ್ಚೈವ ಕುಶಾಃ ಕಾಶಾಶ್ಚ ಭಾಮಿನಿ ।

ವನೇ ವ್ಯಾಕುಲಶಾಖಾಗ್ರಾಸ್ತೇನ ದುಃಖತರಂ ವನಮ್ ॥ 22 ॥

ಕಾಯಕ್ಲೇಶಾಶ್ಚ ಬಹವೋ ಭಯಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।

ಅರಣ್ಯವಾಸೇ ವಸತೋ ದುಃಖಮೇವ ತತೋ ವನಮ್ ॥ 23 ॥

ಕ್ರೋಧಲೋಭೌ ವಿಮೋಕ್ತವ್ಯೌ ಕರ್ತವ್ಯಾ ತಪಸೇ ಮತಿಃ ।

ನ ಭೇತವ್ಯಂ ಚ ಭೇತವ್ಯೇ ನಿತ್ಯಂ ದುಃಖಮತೋ ವನಮ್ ॥ 24 ॥

ತದಲಂ ತೇ ವನಂ ಗತ್ವಾ ಕ್ಷಮಂ ನ ಹಿ ವನಂ ತವ ।

ವಿಮೃಶನ್ನಿಹ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಬಹುದೋಷತರಂ ವನಮ್ ॥ 25 ॥

ವನನ್ತು ನೇತುಂ ನ ಕೃತಾ ಮತಿಸ್ತದಾ ಬಭೂವ ರಾಮೇಣ ಯದಾ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ನ ತಸ್ಯ ಸೀತಾ ವಚನಂ ಚಕಾರ ತ ತ್ತತೋಽಬ್ರವೀದ್ರಾಮಮಿದಂ ಸುದುಃಖಿತಾ ॥ 26 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha aṣṭāviṃśassargaḥ |

sa evaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajño dharmavatsalaḥ |

na netuṃ kurute buddhiṃ vane duḥkhāni cintayan || 1 ||

sāntvayitvā punastāṃ tu bāṣpadūṣitalocanām |

nivartanārthe dharmātmā vākyametaduvāca ha || 2 ||

sīte mahākulīnā'si dharme ca niratā sadā |

ihā'cara svadharmaṃ tvaṃ me yathā manasassukham || 3 ||

sīte yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayā'bale |

vane hi bahavo doṣā vadatastānnibodha me || 4 ||

sīte vimucyatāmeṣā vanavāsakṛtā matiḥ |

bahudoṣaṃ hi kāntāraṃ vanamityabhidhīyate || 5 ||

hitabuddhyā khalu vaco mayaitadabhidhīyate |

sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkhameva sadā vanam || 6 ||

girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām |

siṃhānāṃ ninadā duḥkhā śśrotuṃ duḥkhamato vanam || 7 ||

krīḍamānāśca visrabdhā mattā śśūnye mahāmṛgāḥ |

dṛṣṭvā samabhivartante sīte duḥkhamato vanam || 8 ||

sagrāhā ssaritaścaiva paṅkavatyassu dustarāḥ |

mattairapi gajairnityamato duḥkhataraṃ vanam || 9 ||

latākaṇṭakasaṅkīrṇāḥ kṛkavākūpanāditāḥ |

nirapāśca sudurgāśca mārgā duḥkhamato vanam || 10 ||

supyate parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtale |

rātriṣu śramakhinnena tasmādduḥkhataraṃ vanam || 11 ||

ahorātraṃ ca santoṣaḥ kartavyo niyatātmanā |

phalairvṛkṣāvapatitai ssīte duḥkhamato vanam || 12 ||

upavāsaśca kartavyo yathā prāṇena maithili |

jaṭābhāraśca kartavyo valkalāmbaradhāriṇā || 13 ||

devatānāṃ pitrūṇāṃ kartavyaṃ vidhipūrvakam |

prāptānāmatithīnāṃ ca nityaśaḥ pratipūjanam || 14 ||

kāryastrirabhiṣekaśca kāle kāle ca nityaśaḥ |

caratā niyamenaiva tasmāddhuḥkhataraṃ vanam || 15 ||

upahāraśca kartavyaḥ kusumai ssvayamāhṛtaiḥ |

ārṣeṇa vidhinā vedyāṃ bāle duḥkhamato vanam || 16 ||

yathālabdhena kartavyaḥ santoṣastena maithili |

yatāhārairvanacarai rnityaṃ duḥkhamato vanam || 17 ||

atīva vātāstimiraṃ bubhukṣā cātra nityaśaḥ |

bhayāni ca mahāntyatra tato duḥkhataraṃ vanam || 18 ||

sarīsṛpāśca bahavo bahurūpāśca bhāmini |

caranti pṛthivīṃ darpāttato duḥkhataraṃ vanam || 19 ||

nadī nilayanā ssarpā nadīkuṭilagāminaḥ |

tiṣaṭhntyāvṛtya panthānaṃ tato duḥkhataraṃ vanam || 20 ||

pataṅgā vṛścikāḥ kīṭā daṃśāśca maśakai ssaha |

bādhante nityamabale sarvaṃ duḥkhamato vanam || 21 ||

drumāḥ kaṇṭakinaścaiva kuśāḥ kāśāśca bhāmini |

vane vyākulaśākhāgrāstena duḥkhataraṃ vanam || 22 ||

kāyakleśāśca bahavo bhayāni vividhāni ca |

araṇyavāse vasato duḥkhameva tato vanam || 23 ||

krodhalobhau vimoktavyau kartavyā tapase matiḥ |

na bhetavyaṃ ca bhetavye nityaṃ duḥkhamato vanam || 24 ||

tadalaṃ te vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava |

vimṛśanniha paśyāmi bahudoṣataraṃ vanam || 25 ||

vanantu netuṃ na kṛtā matistadā babhūva rāmeṇa yadā mahātmanā |

na tasya sītā vacanaṃ cakāra ta ttato'bravīdrāmamidaṃ suduḥkhitā || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭāviṃśassargaḥ ||