2.22 Ayodhyakanda - Dvavimsha Sargah

ॐ

2.22 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ದ್ವಾವಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದ್ವಾವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಅಥ ತಂ ವ್ಯಥಯಾ ದೀನಂ ಸವಿಶೇಷಮಮರ್ಷಿತಮ್ ।

ಶ್ವಸನ್ತಮಿವ ನಾಗೇನ್ದ್ರಂ ರೋಷವಿಸ್ಫಾರಿತೇಕ್ಷಣಮ್ ॥ 1 ॥

ಆಸಾದ್ಯ ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ಸುಹೃದಂ ಭ್ರಾತರಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ಉವಾಚೇದಂ ಸ ಧೈರ್ಯೇಣ ಧಾರಯನ್ಸತ್ತ್ವಮಾತ್ಮವಾನ್ ॥ 2 ॥

ಅಥ ತಂ ವ್ಯಥಯಾ ದೀನಂ ಸವಿಶೇಷಮಮರ್ಷಿತಮ್ ।

ಶ್ವಸನ್ತಮಿವ ನಾಗೇನ್ದ್ರಂ ರೋಷವಿಸ್ಫಾರಿತೇಕ್ಷಣಮ್ ॥ 3 ॥

ಆಸಾದ್ಯ ರಾಮಸ್ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ಸುಹೃದಂ ಭ್ರಾತರಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ಉವಾಚೇದಂ ಸ ಧೈರ್ಯೇಣ ಧಾರಯನ್ಸತ್ತ್ವಮಾತ್ಮವಾನ್ ॥ 4 ॥

ನಿಗೃಹ್ಯ ರೋಷಂ ಶೋಕಂ ಚ ಧೈರ್ಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕೇವಲಮ್ ।

ಅವಮಾನಂ ನಿರಸ್ಯೇಮಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಹರ್ಷಮುತ್ತಮಮ್ ॥ 5 ॥

ಉಪಕ್ಲೃಪ್ತಂ ಹಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದಭಿಷೇಕಾರ್ಥಮದ್ಯ ಮೇ ಸರ್ವಂ ವಿಸರ್ಜಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಕುರು ಕಾರ್ಯಂ ನಿರತ್ಯಯಮ್ ॥ 6 ॥

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಯೋಽಭಿಷೇಕಾರ್ಥೇ ಮಮ ಸಮ್ಭಾರ ಸಮ್ಭ್ರಮಃ ।

ಅಭಿಷೇಕನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥೇ ಸೋಽಸ್ತು ಸಮ್ಭಾರಸಮ್ಭ್ರಮಃ ॥ 7 ॥

ಯಸ್ಯಾ ಮದಭಿಷೇಕಾರ್ಥೇ ಮಾನಸಂ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ।

ಮಾತಾ ಮೇ ಸಾ ಯಥಾ ನ ಸ್ಯಾತ್ಸವಿಶಙ್ಕಾ ತಥಾ ಕುರು ॥ 8 ॥

ತಸ್ಯಾಶ್ಶಙ್ಕಾಮಯಂ ದುಃಖಂ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ನೋತ್ಸಹೇ ।

ಮನಸಿ ಪ್ರತಿಸಞ್ಜಾತಂ ಸೌಮಿತ್ರೇಽಹಮುಪೇಕ್ಷಿತುಮ್ ॥ 9 ॥

ನ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ನಾಬುದ್ಧಂ ಸ್ಮರಾಮೀಹ ಕದಾಚನ ।

ಮಾತೃಣಾಂ ವಾ ಪಿತುರ್ವಾಽಹಂ ಕೃತಮಲ್ಪಂ ಚ ವಿಪ್ರಿಯಮ್ ॥ 10 ॥

ಸತ್ಯಸ್ಸತ್ಯಾಭಿಸನ್ಧಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ।

ಪರಲೋಕಭಯಾದ್ಭೀತೋ ನಿರ್ಭಯೋಽಸ್ತು ಪಿತಾ ಮಮ ॥ 11 ॥

ತಸ್ಯಾಽಪಿ ಹಿ ಭವೇದಸ್ಮಿನ್ಕರ್ಮಣ್ಯಪ್ರತಿಸಂಹೃತೇ ।

ಸತ್ಯಂ ನೇತಿ ಮನಸ್ತಾಪಸ್ತಸ್ಯ ತಾಪಸ್ತಪೇಚ್ಚ ಮಾಮ್ ॥ 12 ॥

ಅಭಿಷೇಕವಿಧಾನಂ ತು ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಹೃತ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।

ಅನ್ವಗೇವಾಹಮಿಚ್ಛಾಮಿ ವನಂ ಗನ್ತುಮಿತಃಪುನಃ ॥ 13 ॥

ಮಮ ಪ್ರವ್ರಾಜನಾದದ್ಯ ಕೃತಕೃತ್ಯಾ ನೃಪಾತ್ಮಜಾ ।

ಸುತಂ ಭರತಮವ್ಯಗ್ರಮಭಿಷೇಚಯಿತಾ ತತಃ ॥ 14 ॥

ಮಯಿ ಚೀರಾಜಿನಧರೇ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಧಾರಿಣಿ ।

ಗತೇಽರಣ್ಯಂ ಚ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಮನಸ್ಸುಖಮ್ ॥ 15 ॥

ಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಣೀತಾ ಯೇನೇಯಂ ಮನಶ್ಚ ಸುಸಮಾಹಿತಮ್ ।

ತಂ ತು ನಾರ್ಹಾಮಿ ಸಙ್ಕ್ಲೇಷ್ಟುಂ ಪ್ರವ್ರಜಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾ ಚಿರಮ್ ॥ 16 ॥

ಕೃತಾನ್ತಸ್ತ್ವೇವ ಸೌಮಿತ್ರೇ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೋ ಮತ್ಪ್ರವಾಸನೇ ।

ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಚ ವಿತೀರ್ಣಸ್ಯ ಪುನರೇವ ನಿವರ್ತನೇ ॥ 17 ॥

ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ಹಿ ಕಥಂ ಸ್ಯಾನ್ಮಮ ಪೀಡನೇ ।

ಯದಿ ಭಾವೋ ನ ದೈವೋಽಯಂ ಕೃತಾನ್ತವಿಹಿತೋ ಭವೇತ್ ॥ 18 ॥

ಜಾನಾಸಿ ಹಿ ಯಥಾ ಸೌಮ್ಯ ನ ಮಾತೃಷು ಮಮಾನ್ತರಮ್ ।

ಭೂತಪೂರ್ವಂ ವಿಶೇಷೋ ವಾ ತಸ್ಯಾ ಮಯಿ ಸುತೇಽಪಿ ವಾ ॥ 19 ॥

ಸೋಽಭಿಷೇಕನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥೈಪ್ರವಾಸಾರ್ಥೈಶ್ಚ ದುರ್ವಚೈಃ ।

ಉಗ್ರೈರ್ವಾಕ್ಯೈರಹಂ ತಸ್ಯಾ ನಾನ್ಯದ್ದೈವಾತ್ಸಮರ್ಥಯೇ ॥ 20 ॥

ಕಥಂ ಪ್ರಕೃತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ರಾಜಪುತ್ರೀ ತಥಾಗುಣಾ ।

ಬ್ರೂಯಾತ್ಸಾ ಪ್ರಾಕೃತೇವ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ಪೀಡಾಂ ಭರ್ತೃಸನ್ನಿಧೌ ॥ 21 ॥

ಯದಚಿನ್ತ್ಯನ್ತು ತದ್ದೈವಂ ಭೂತೇಷ್ವಪಿ ನ ವಿಹನ್ಯತೇ ।

ವ್ಯಕ್ತಂ ಮಯಿ ಚ ತಸ್ಯಾಂ ಚ ಪತಿತೋ ಹಿ ವಿಪರ್ಯಯಃ ॥ 22 ॥

ಕಶ್ಚಿದ್ದೈವೇನ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಯೋದ್ಧುಮುತ್ಸಹತೇ ಪುಮಾನ್ ।

ಯಸ್ಯ ನ ಗ್ರಹಣಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರ್ಮಣೋಽನ್ಯತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ 23 ॥

ಸುಖದುಃಖೇ ಭಯಕ್ರೋಧೌ ಲಾಭಾಲಾಭೌ ಭವಾಭವೌ ।

ಯಚ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತಥಾಭೂತಂ ನನು ದೈವಸ್ಯ ಕರ್ಮ ತತ್ ॥ 24 ॥

ಋಷಯೋಽಪ್ಯುಗ್ರತಪಸೋ ದೈವೇನಾಭಿಪ್ರಪೀಡಿತಾಃ ।

ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ನಿಯಮಾಂಸ್ತೀವ್ರಾನ್ಭ್ರಶ್ಯನ್ತೇ ಕಾಮಮನ್ಯುಭಿಃ ॥ 25 ॥

ಅಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಮೇವೇಹ ಯದಕಸ್ಮಾತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ।

ನಿವರ್ತ್ಯಾರಮ್ಭಮಾರಬ್ಧಂ ನನು ದೈವಸ್ಯ ಕರ್ಮ ತತ್ ॥ 26 ॥

ಏತಯಾ ತತ್ತ್ವಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಂಸ್ತಭ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ ।

ವ್ಯಾಹತೇಽಪ್ಯಭಿಷೇಕೇ ಮೇ ಪರಿತಾಪೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥ 27 ॥

ತಸ್ಮಾದಪರಿತಾಪಸ್ಸಂಸ್ತ್ವಮಪ್ಯನುವಿಧಾಯ ಮಾಮ್ ।

ಪ್ರತಿಸಂಹಾರಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಭಿಷೇಚನಿಕೀಂ ಕ್ರಿಯಾಮ್ ॥ 28 ॥

ಏಭಿರೇವ ಘಟೈ ಸ್ಸರ್ವೈರಭಿಷೇಚನಸಮ್ಭೃತೈಃ ।

ಮಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತಾಪಸ್ಯೇ ವ್ರತಸ್ನಾನಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 29 ॥

ಅಥವಾ ಕಿಂ ಮಮೈತೇನ ರಾಜದ್ರವ್ಯಮಯೇನ ತು ।

ಉದ್ಧೃತಂ ಮೇ ಸ್ವಯಂ ತೋಯಂ ವ್ರತಾದೇಶಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 30 ॥

ಮಾ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸನ್ತಾಪಂ ಕಾರ್ಷೀರ್ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ವಿಪರ್ಯಯೇ ।

ರಾಜ್ಯಂ ವಾ ವನವಾಸೋ ವಾ ವನವಾಸೋ ಮಹೋದಯಃ ॥ 31 ॥

ನ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಸ್ಮಿನ್ಖಲು ಕರ್ಮವಿಘ್ನೇ ಮಾತಾ ಯವೀಯಸ್ಯತಿಶಙ್ಕನೀಯಾ ।

ದೈವಾಭಿಪನ್ನಾ ಹಿ ವದತ್ಯನಿಷ್ಟಂ ಜಾನಾಸಿ ದೈವಂ ಚ ತಥಾ ಪ್ರಭಾವಮ್ ॥ 32 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvāviṃśassargaḥ |

atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |

śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 1 ||

āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |

uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 2 ||

atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |

śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 3 ||

āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |

uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 4 ||

nigṛhya roṣaṃ śokaṃ ca dhairyamāśritya kevalam |

avamānaṃ nirasyemaṃ gṛhītvā harṣamuttamam || 5 ||

upaklṛptaṃ hi yatkiñcidabhiṣekārthamadya me sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam || 6 ||

saumitre yo'bhiṣekārthe mama sambhāra sambhramaḥ |

abhiṣekanivṛttyarthe so'stu sambhārasambhramaḥ || 7 ||

yasyā madabhiṣekārthe mānasaṃ paritapyate |

mātā me sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru || 8 ||

tasyāśśaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi notsahe |

manasi pratisañjātaṃ saumitre'hamupekṣitum || 9 ||

na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana |

mātṛṇāṃ vā piturvā'haṃ kṛtamalpaṃ ca vipriyam || 10 ||

satyassatyābhisandhaśca nityaṃ satyaparākramaḥ |

paralokabhayādbhīto nirbhayo'stu pitā mama || 11 ||

tasyā'pi hi bhavedasminkarmaṇyapratisaṃhṛte |

satyaṃ neti manastāpastasya tāpastapecca mām || 12 ||

abhiṣekavidhānaṃ tu tasmātsaṃhṛtya lakṣmaṇa |

anvagevāhamicchāmi vanaṃ gantumitaḥpunaḥ || 13 ||

mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā |

sutaṃ bharatamavyagramabhiṣecayitā tataḥ || 14 ||

mayi cīrājinadhare jaṭāmaṇḍaladhāriṇi |

gate'raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manassukham || 15 ||

buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaśca susamāhitam |

taṃ tu nārhāmi saṅkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā ciram || 16 ||

kṛtāntastveva saumitre draṣṭavyo matpravāsane |

rājyasya ca vitīrṇasya punareva nivartane || 17 ||

kaikeyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pīḍane |

yadi bhāvo na daivo'yaṃ kṛtāntavihito bhavet || 18 ||

jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram |

bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute'pi vā || 19 ||

so'bhiṣekanivṛttyarthaipravāsārthaiśca durvacaiḥ |

ugrairvākyairahaṃ tasyā nānyaddaivātsamarthaye || 20 ||

kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā |

brūyātsā prākṛteva strī matpīḍāṃ bhartṛsannidhau || 21 ||

yadacintyantu taddaivaṃ bhūteṣvapi na vihanyate |

vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ || 22 ||

kaściddaivena saumitre yoddhumutsahate pumān |

yasya na grahaṇaṃ kiñcitkarmaṇo'nyatra dṛśyate || 23 ||

sukhaduḥkhe bhayakrodhau lābhālābhau bhavābhavau |

yacca kiñcittathābhūtaṃ nanu daivasya karma tat || 24 ||

ṛṣayo'pyugratapaso daivenābhiprapīḍitāḥ |

utsṛjya niyamāṃstīvrānbhraśyante kāmamanyubhiḥ || 25 ||

asaṅkalpitameveha yadakasmātpravartate |

nivartyārambhamārabdhaṃ nanu daivasya karma tat || 26 ||

etayā tattvayā buddhyā saṃstabhyātmānamātmanā |

vyāhate'pyabhiṣeke me paritāpo na vidyate || 27 ||

tasmādaparitāpassaṃstvamapyanuvidhāya mām |

pratisaṃhāraya kṣipramābhiṣecanikīṃ kriyām || 28 ||

ebhireva ghaṭai ssarvairabhiṣecanasambhṛtaiḥ |

mama lakṣmaṇa tāpasye vratasnānaṃ bhaviṣyati || 29 ||

athavā kiṃ mamaitena rājadravyamayena tu |

uddhṛtaṃ me svayaṃ toyaṃ vratādeśaṃ kariṣyati || 30 ||

mā ca lakṣmaṇa santāpaṃ kārṣīrlakṣmyā viparyaye |

rājyaṃ vā vanavāso vā vanavāso mahodayaḥ || 31 ||

na lakṣmaṇāsminkhalu karmavighne mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā |

daivābhipannā hi vadatyaniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ ca tathā prabhāvam || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||