2.116 Ayodhyakanda - Shodashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.116 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ಷೋಡಶಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಷೋಡಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಪ್ರತಿಪ್ರಯಾತೇ ಭರತೇ ವಸನ್ರಾಮಸ್ತಪೋವನೇ ।

ಲಕ್ಷಯಾಮಾಸ ಸೋದ್ವೇಗಮಥೌತ್ಸುಕ್ಯಂ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ 1 ॥

ಯೇ ತತ್ರ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪುರಸ್ತಾತ್ತಾಪಸಾಶ್ರಮೇ ।

ರಾಮಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ನಿರತಾಸ್ತಾನಲಕ್ಷಯದುತ್ಸುಕಾನ್ ॥ 2 ॥

ನಯನೈರ್ಬ್ರುಕುಟೀಭಿಶ್ಚ ರಾಮಂ ನಿರ್ದಿಶ್ಯ ಶಙ್ಕಿತಾಃ ।

ಅನ್ಯೋನ್ಯಮುಪಜಲ್ಪನ್ತ ಶ್ಶನೈಶ್ಚಕ್ರುರ್ಮಿಥಃ ಕಥಾಃ ॥ 3 ॥

ತೇಷಾಮೌತ್ಸುಕ್ಯಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ರಾಮಸ್ತ್ವಾತ್ಮನಿ ಶಙ್ಕಿತಃ ।

ಕೃತಾಞ್ಜಲಿರುವಾಚೇದಮೃಷಿಂ ಕುಲಪತಿಂ ತತಃ ॥ 4 ॥

ನ ಕಚ್ಚಿದ್ಭಗವನ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪೂರ್ವವೃತ್ತಮಿದಂ ಮಯಿ ।

ದೃಶ್ಯತೇ ವಿಕೃತಂ ಯೇನ ವಿಕ್ರಿಯನ್ತೇ ತಪಸ್ವಿನಃ ॥ 5 ॥

ಪ್ರಮಾದಾಚ್ಚರಿತಂ ಕಚ್ಚಿತ್ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾವರಜಸ್ಯ ಮೇ ।

ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯರ್ಷಿಭಿದೃಷ್ಟಂ ನಾನುರೂಪಮಿವಾತ್ಮನಃ ॥ 6 ॥

ಕಚ್ಚಿಚ್ಛುಶ್ರೂಷಮಾಣಾ ವ ಶ್ಶುಶ್ರೂಷಣಪರಾ ಮಯಿ ।

ಪ್ರಮದಾಽಭ್ಯುಚಿತಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ಸೀತಾ ಯುಕ್ತಂ ನ ವರ್ತತೇ ॥ 7 ॥

ಅಥರ್ಷಿರ್ಜರಯಾ ವೃದ್ಧಸ್ತಪಸಾ ಚ ಜರಾಂ ಗತಃ ।

ವೇಪಮಾನ ಇವೋವಾಚ ರಾಮಂ ಭೂತದಯಾಪರಮ್ ॥ 8 ॥

ಕುತಃ ಕಲ್ಯಾಣಸತ್ತ್ವಾಯಾಃ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿರತೇಸ್ತಥಾ ।

ಚಲನಂ ತಾತ ವೈದೇಹ್ಯಾಸ್ತಪಸ್ವಿಷು ವಿಶೇಷತಃ ॥ 9 ॥

ತ್ವನ್ನಿಮಿತ್ತಮಿದಂ ತಾವತ್ತಾಪಸಾನ್ಪ್ರತಿವರ್ತತೇ ।

ರಕ್ಷೋಭ್ಯಸ್ತೇನ ಸಂವಿಗ್ನಾಃ ಕಥಯನ್ತಿ ಮಿಥಃ ಕಥಾಃ ॥ 10 ॥

ರಾವಣಾವರಜಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಖರೋ ನಾಮೇಹ ರಾಕ್ಷಸಃ ।

ಉತ್ಪಾಟ್ಯ ತಾಪಸಾನ್ಸರ್ವಾಞ್ಜನಸ್ಥಾನನಿಕೇತನಾನ್ ॥ 11 ॥

ಧೃಷ್ಟಶ್ಚ ಜಿತಕಾಶೀ ಚ ನೃಶಂಸಃ ಪುರುಷಾದಕಃ ।

ಅವಲಿಪ್ತಶ್ಚ ಪಾಪಶ್ಚ ತ್ವಾಂ ಚ ತಾತ ನ ಮೃಷ್ಯತೇ ॥ 12 ॥

ತ್ವಂ ಯದಾಪ್ರಭೃತಿ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಶ್ರಮೇ ತಾತ ವರ್ತಸೇ ।

ತದಾಪ್ರಭೃತಿ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಿಪ್ರಕುರ್ವನ್ತಿ ತಾಪಸಾನ್ ॥ 13 ॥

ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಹಿ ಬೀಭತ್ಸೈಃ ಕ್ರೂರೈರ್ಭೀಷಣಕೈರಪಿ ।

ನಾನಾರೂಪೈರ್ವಿರೂಪೈಶ್ಚ ರೂಪೈರ್ವಿಕೃತದರ್ಶನೈಃ ॥ 14 ॥

ಅಪ್ರಶಸ್ತೈಶುಚಿಭಿಸ್ಸಮ್ಪ್ರಯೋಜ್ಯ ಚ ತಾಪಸಾನ್ ।

ಪ್ರತಿಧ್ನನ್ತ್ಯಪರಾನ್ಕ್ಷಿಪ್ರಮನಾರ್ಯಾಃ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಾಃ ॥ 15 ॥

ತೇಷು ತೇಷ್ವಾಶ್ರಮಸ್ಥಾನೇಷ್ವಬುದ್ಧಮವಲೀಯ ಚ ।

ರಮನ್ತೇ ತಾಪಸಾಂ ಸ್ತತ್ರ ನಾಶಯನ್ತೋಽಲ್ಪಚೇತಸಃ ॥ 16 ॥

ಅಪಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಸ್ರುಗ್ಭಾಣ್ಡಾನಗ್ನೀಸ್ನಿಞ್ಚನ್ತಿ ವಾರಿಣಾ ।

ಕಲಶಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಮಧ್ನನ್ತಿ ಹವನೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ ॥ 17 ॥

ತೈರ್ದುರಾತ್ಮಭಿರಾಮೃಷ್ಟಾನಾಶ್ರಮಾನ್ಪ್ರಜಿಹಾಸವಃ ।

ಗಮನಾಯಾನ್ಯದೇಶಸ್ಯ ಚೋದಯನ್ತ್ಯೃಷಯೋಽದ್ಯ ಮಾಮ್ ॥ 18 ॥

ತತ್ಪುರಾ ರಾಮ ಶಾರೀರಾಮುಪಹಿಂಸಾಂ ತಪಸ್ವಿಷು ।

ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಹಿ ದುಷ್ಟಾಸ್ತೇ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯಾಮ ಇಮಮಾಶ್ರಮಮ್ ॥ 19 ॥

ಬಹುಮೂಲಫಲಂ ಚಿತ್ರಮವಿದೂರಾದಿತೋ ವನಮ್ ।

ಪುರಾಣಾಶ್ರಮಮೇವಾಹಂ ಶ್ರಯಿಷ್ಯೇ ಸಗಣಃ ಪುನಃ ॥ 20 ॥

ಖರಸ್ತ್ವಯ್ಯಪಿ ಚಾಯುಕ್ತಂ ಪುರಾ ತಾತ ಪ್ರವರ್ತತೇ ।

ಸಹಾಸ್ಮಾಭಿರಿತೋ ಗಚ್ಛ ಯದಿ ಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ॥ 21 ॥

ಸಕಲತ್ರಸ್ಯ ಸನ್ದೇಹೋ ನಿತ್ಯಂ ಯತ್ತಸ್ಯ ರಾಘವ ।

ಸಮರ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಹಿ ಸತೋ ವಾಸೋ ದುಃಖಮಿಹಾದ್ಯ ತೇ ॥ 22 ॥

ಇತ್ಯುಕ್ತವನ್ತಂ ಸ್ತಂರಾಮ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ತಪಸ್ವಿನಮ್ ।

ನ ಶಶಾಕೋತ್ತರೈರ್ವಾಕ್ಯೈರವರೋದ್ಧುಂ ಸಮುತ್ಸುಕಮ್ ॥ 23 ॥

ಅಭಿನನ್ದ್ಯ ಸಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಸಮಾಧಾಯ ಚ ರಾಘವಮ್ ।

ಸ ಜಗಾಮಾಶ್ರಮಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕುಲೈಃ ಕುಲಪತಿಸ್ಸಹ ॥ 24 ॥

ರಾಮಃ ಸಂಸಾದ್ಯ ಋಷಿಗಣಮನುಗಮನಾದ್ದೇಶಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಕುಲಪತಿಮಭಿವಾದ್ಯ ಋಷಿಮ್ ।

ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರೀತೈಸ್ತೈರನುಮತ ಉಪದಿಷ್ಟಾರ್ಥಃ ಪುಣ್ಯಂ ವಾಸಾಯ ಸ್ವನಿಲಯಮುಪಸಮ್ಪೇದೇ ॥ 25 ॥

ಆಶ್ರಮಮೃಷಿವಿರಹಿತಂ ಪ್ರಭುಃ ಕ್ಷಣಮಪಿನ ಜಹೌ ಸ ರಾಘವಃ ।

ರಾಘವಂ ಹಿ ಸತತಮನುಗತಾ ಸ್ತಾಪಸಾಶ್ಚಾರ್ಷಚರಿತ ಧೃತಗುಣಾಃ ॥ 26 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷೋಡಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |

pratiprayāte bharate vasanrāmastapovane |

lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām || 1 ||

ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |

rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān || 2 ||

nayanairbrukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ |

anyonyamupajalpanta śśanaiścakrurmithaḥ kathāḥ || 3 ||

teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkitaḥ |

kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tataḥ || 4 ||

na kaccidbhagavankiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |

dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvinaḥ || 5 ||

pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |

lakṣmaṇasyarṣibhidṛṣṭaṃ nānurūpamivātmanaḥ || 6 ||

kaccicchuśrūṣamāṇā va śśuśrūṣaṇaparā mayi |

pramadā'bhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate || 7 ||

atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gataḥ |

vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam || 8 ||

kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhiratestathā |

calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣataḥ || 9 ||

tvannimittamidaṃ tāvattāpasānprativartate |

rakṣobhyastena saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ || 10 ||

rāvaṇāvarajaḥ kaścit kharo nāmeha rākṣasaḥ |

utpāṭya tāpasānsarvāñjanasthānaniketanān || 11 ||

dhṛṣṭaśca jitakāśī ca nṛśaṃsaḥ puruṣādakaḥ |

avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate || 12 ||

tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |

tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān || 13 ||

darśayanti hi bībhatsaiḥ krūrairbhīṣaṇakairapi |

nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanaiḥ || 14 ||

apraśastaiśucibhissamprayojya ca tāpasān |

pratidhnantyaparānkṣipramanāryāḥ purataḥ sthitāḥ || 15 ||

teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |

ramante tāpasāṃ statra nāśayanto'lpacetasaḥ || 16 ||

apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīsniñcanti vāriṇā |

kalaśāṃśca pramadhnanti havane samupasthite || 17 ||

tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramānprajihāsavaḥ |

gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo'dya mām || 18 ||

tatpurā rāma śārīrāmupahiṃsāṃ tapasviṣu |

darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam || 19 ||

bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |

purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇaḥ punaḥ || 20 ||

kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravartate |

sahāsmābhirito gaccha yadi buddhiḥ pravartate || 21 ||

sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |

samarthasyāpi hi sato vāso duḥkhamihādya te || 22 ||

ityuktavantaṃ staṃrāma rājaputrastapasvinam |

na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsukam || 23 ||

abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |

sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulaiḥ kulapatissaha || 24 ||

rāmaḥ saṃsādya ṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmātkulapatimabhivādya ṛṣim |

samyakprītaistairanumata upadiṣṭārthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede || 25 ||

āśramamṛṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇamapina jahau sa rāghavaḥ |

rāghavaṃ hi satatamanugatā stāpasāścārṣacarita dhṛtaguṇāḥ || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||