2.110 Ayodhyakanda - Dashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.110 ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡ - ದಶಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಕ್ರುದ್ಧಮಾಜ್ಞಾಯ ರಾಮಂ ತು ವಸಿಷ್ಠಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಹ ।

ಜಾಬಾಲಿರಪಿ ಜಾನೀತೇ ಲೋಕಸ್ಯಾಸ್ಯ ಗತಾಗತಿಮ್ ॥ 1 ॥

ನಿವರ್ತಯಿತುಕಾಮಸ್ತು ತ್ವಾಮೇತದ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।

ಇಮಾಂ ಲೋಕಸಮುತ್ಪತ್ತಿಂ ಲೋಕನಾಥ ನಿಬೋಧ ಮೇ ॥ 2 ॥

ಸರ್ವಂ ಸಲಿಲಮೇವಾಸೀತ್ಪೃಥಿವೀ ಯತ್ರ ನಿರ್ಮಿತಾ ।

ತತಃ ಸಮಭವದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರ್ದೈವತೈಃ ಸಹ ॥ 3 ॥

ಸ ವರಾಹಸ್ತತೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರೋಜ್ಜಹಾರ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ ।

ಅಸೃಜಚ್ಚ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಸಹ ಪುತ್ರೈಃ ಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ ॥ 4 ॥

ಆಕಾಶಪ್ರಭವೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಾಶ್ವತೋ ನಿತ್ಯ ಅವ್ಯಯಃ ।

ತಸ್ಮಾನ್ಮರೀಚಿಃ ಸಞ್ಜಜ್ಞೇ ಮರೀಚೇಃ ಕಶ್ಯಪಃ ಸುತಃ ॥ 5 ॥

ವಿವಸ್ವಾನ್ಕಾಶ್ಯಪಾತ್ ಜಜ್ಞೇ ಮನುರ್ವೈವಸ್ವತಃ ಸ್ವಯಮ್ ।

ಸ ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪೂರ್ವಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಸ್ತು ಮನೋಃ ಸುತಃ ॥ 6 ॥

ಯಸ್ಯೇಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ದತ್ತಾ ಸಮೃದ್ಧಾ ಮನುನಾ ಮಹೀ ।

ತಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಮಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ರಾಜಾನಂ ವಿದ್ಧಿ ಪೂರ್ವಕಮ್ ॥ 7 ॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೋಸ್ತು ಸುತ ಶ್ರೀಮಾನ್ಕುಕ್ಷಿರೇವೇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ ।

ಕುಕ್ಷೇರಥಾತ್ಮಜೋ ವೀರೋ ವಿಕುಕ್ಷಿರುದಪದ್ಯತ ॥ 8 ॥

ವಿಕುಕ್ಷೇಸ್ತು ಮಹಾತೇಜಾ ಬಾಣಃ ಪುತ್ರ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।

ಬಾಣಸ್ಯ ತು ಮಹಾಬಾಹುರನರಣ್ಯೋ ಮಹಾತಪಾಃ ॥ 9 ॥

ನಾನಾವೃಷ್ಟಿರ್ಬಭೂವಾಸ್ಮಿನ್ನದುರ್ಭಿಕ್ಷಂ ಸತಾಂ ವರೇ ।

ಅನರಣ್ಯೇ ಮಹಾರಾಜೇ ತಸ್ಕರೋ ನಾಪಿ ಕಶ್ಚನ ॥ 10 ॥

ಅನರಣ್ಯಾನ್ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪೃಥು ರಾಜಾ ಬಭೂವ ಹ ।

ತಸ್ಮಾತ್ಪೃಥೋಮೇಹಾರಾಜಸ್ತ್ರಿಶಙ್ಕುರುದಪದ್ಯತ ॥ 11 ॥

ಸ ಸತ್ಯವಚನಾದ್ ವೀರಃ ಸಶರೀರೋ ದಿವಂ ಗತಃ ।

ತ್ರಿಶಙ್ಕೋರಭವತ್ಸೂನುರ್ದುನ್ಧುಮಾರೋ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 12 ॥

ದುನ್ಧುಮಾರಾನ್ಮಹಾತೇಜಾ ಯುವನಾಶ್ವೋ ವ್ಯಜಾಯತ ।

ಯುವನಾಶ್ವಸುತ ಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಮಾನ್ಧಾತಾ ಸಮಪದ್ಯತ ॥ 13 ॥

ಮಾನ್ಧಾತುಸ್ತ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸುಸನ್ಧಿರುದಪದ್ಯತ ।

ಸುಸನ್ಧೇರಪಿ ಪುತ್ರೌ ದ್ವೌ ಧ್ರುವಸನ್ಧಿಃ ಪ್ರಸೇನಜಿತ್ ॥ 14 ॥

ಯಶಸ್ವೀ ಧ್ರುವಸನ್ಧೇಸ್ತು ಭರತೋ ರಿಪುಸೂದನಃ ।

ಯುವನಾಶ್ವಸುತ ಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಮಾನ್ಧಾತಾ ಸಮಪದ್ಯತ ॥ 15 ॥

ಮಾನ್ಧಾತುಸ್ತ ಮಹಾತೇಜಾ ಸ್ಸುಸನ್ಧಿರುದಪದ್ಯತ ।

ಸುಸನ್ಧೇರಪಿ ಪುತ್ರೌ ದ್ವೌ ಧ್ರುವಸನ್ಧಿಃ ಪ್ರಸೇನಜಿತ್ ॥ 16 ॥

ಯಶಸ್ವೀ ಧ್ರುವಸನ್ಧೇಸ್ತು ಭರತೋ ರಿಪುಸೂದನಃ ।

ಭರತಾತ್ತು ಮಹಾಬಾಹೋರಸಿತೋ ನಾಮ ಜಾಯತ ॥ 17 ॥

ಯಸ್ಯೈತೇ ಪ್ರತಿರಾಜಾನ ಉದಪದ್ಯನ್ತ ಶತ್ರವಃ ।

ಹೈಹಯಾಸ್ತಾಲಜಙ್ಘಾಶ್ಚ ಶೂರಾಶ್ಚ ಶಶಿಬಿನ್ದವಃ ॥ 18 ॥

ತಾಂಸ್ತು ಸರ್ವಾನ್ಪ್ರತಿವ್ಯೂಹ್ಯ ಯುದ್ಧೇ ರಾಜಾ ಪ್ರವಾಸಿತಃ ।

ಸ ಚ ಶೈಲವರೇ ರಮ್ಯೇ ಬಭೂವಾಭಿರತೋ ಮುನಿಃ ॥ 19 ॥

ದ್ವೇ ಚಾಸ್ಯ ಭಾರ್ಯೇ ಗರ್ಭಿಣ್ಯೌ ಬಭೂವತುರಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ ।

ಏಕಾ ಗರ್ಭವಿನಾಶಾಯ ಸಪತ್ನ್ಯೈ ಗರಲಂ ದದೌ ॥ 20 ॥

ಭಾರ್ಗವಶ್ಚ್ಯವನೋ ನಾಮ ಹಿಮವನ್ತಮುಪಾಶ್ರಿತಃ ।

ತಮೃಷಿಂ ಸಮುಪಾಗಮ್ಯ ಕಾಲಿನ್ದೀ ತ್ವಭ್ಯವಾದಯತ್ ॥ 21 ॥

ಸ ತಾಮಭ್ಯವದದ್ವಿಪ್ರೋ ವರೇಪ್ಸುಂ ಪುತ್ರಜನ್ಮನಿ ।

ಪುತ್ರಸ್ತೇ ಭವಿತಾ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ ॥ 22 ॥

ಧಾರ್ಮಿಕಶ್ಚ ಸುಶೀಲಶ್ಚ ವಂಶಕರ್ತಾಽರಿಸೂದನಃ ।

ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಹೃಷ್ಟಾ ಮುನಿನ್ತಮನುಮಾನ್ಯ ಚ ॥ 23 ॥

ಪದ್ಮಪತ್ರಸಮಾನಾಕ್ಷಂ ಪದ್ಮಗರ್ಭಸಮಪ್ರಭಮ್ ।

ತತಃ ಸಾ ಗೃಹಮಾಗಮ್ಯ ದೇವೀ ಪುತ್ರಂ ವ್ಯಜಾಯತ ॥ 24 ॥

ಸಪತ್ನ್ಯಾ ತು ಗರಸ್ತಸ್ಯೈ ದತ್ತೋ ಗರ್ಭಜಿಘಾಂಸಯಾ ।

ಗರೇಣ ಸಹ ತೇನೈವ ಜಾತ ಸ್ಸ ಸಗರೋಽಭವತ್ ॥ 25 ॥

ಸ ರಾಜಾ ಸಗರೋ ನಾಮ ಯಃ ಸಮುದ್ರಮಖಾನಯತ್ ।

ಇಷ್ಟ್ವಾ ಪರ್ವಣಿ ವೇಗೇನ ತ್ರಾಸಯನ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 26 ॥

ಅಸಮಞ್ಜಸ್ತು ಪುತ್ರೋಽಭೂತ್ಸಗರಸ್ಯೇತಿ ನ ಶ್ಶ್ರುತಮ್ ।

ಜೀವನ್ನೇವ ಸ ಪಿತ್ರಾ ತು ನಿರಸ್ತಃ ಪಾಪಕರ್ಮಕೃತ್ ॥ 27 ॥

ಅಂಶುಮಾನಿತಿ ಪುತ್ರೋಽಭೂದಸಮಞ್ಜಸ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।

ದಿಲೀಪೋಂಶುಮತಃ ಪುತ್ರೋ ದಿಲೀಪಸ್ಯ ಭಗೀರಥಃ ॥ 28 ॥

ಭಗೀರಥಾತ್ಕಕುತ್ಸ್ಥಸ್ತು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಾ ಯೇನ ವಿಶ್ರುತಾಃ ।

ಕಕುತ್ಸ್ಥಸ್ಯ ಚ ಪುತ್ರೋಽಭೂದ್ರಘುರ್ಯೇನ ಚ ರಾಘವಾಃ ॥ 29 ॥

ರಘೋಸ್ತು ಪುತ್ರಸ್ತೇಜಸ್ವೀ ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಪುರುಷಾದಕಃ ।

ಕಲ್ಮಾಷಪಾದ ಸ್ಸೌದಾಸ ಇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರಥಿತೋ ಭುವಿ ॥ 30 ॥

ಕಲ್ಮಾಷಪಾದಪುತ್ರೋಽಭೂಚ್ಛಙ್ಖಣಸ್ತ್ವಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ ।

ಯಸ್ತು ತದ್ವೀರ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಸಹಸೈನ್ಯೋ ವ್ಯನೀನಶತ್ ॥ 31 ॥

ಶಙ್ಖಣಸ್ಯ ಚ ಪುತ್ರೋಽಭೂಚ್ಛೂರ ಶ್ರೀಮಾನ್ಸುದರ್ಶನಃ ।

ಸುದರ್ಶನಸ್ಯಾಗ್ನಿವರ್ಣಃ ಅಗ್ನಿವರ್ಣಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಗಃ ॥ 32 ॥

ಶೀಘ್ರಗಸ್ಯ ಮರುಃ ಪುತ್ರೋ ಮರೋಃ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಶುಶ್ರುವಃ ।

ಪ್ರಶುಶ್ರುವಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಭೂದಮ್ಬರೀಷೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ॥ 33 ॥

ಅಮ್ಬರೀಷಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಭೂನ್ನಹುಷಃ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ ।

ನಹುಷಸ್ಯ ಚ ನಾಭಾಗಃ ಪುತ್ರಃ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಃ ॥ 34 ॥

ಅಜಶ್ಚ ಸುವ್ರತಶ್ಚೈವ ನಾಭಾಗಸ್ಯ ಸುತಾವುಭೌ ।

ಅಜಸ್ಯೈವ ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ಸುತಃ ॥ 35 ॥

ತಸ್ಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋಽಸಿ ದಾಯಾದೋ ರಾಮ ಇತ್ಯಭಿವಿಶ್ರುತಃ ।

ತದ್ಗೃಹಾಣ ಸ್ವಕಂ ರಾಜ್ಯಮವೇಕ್ಷಸ್ವ ಜನಂ ನೃಪ ॥ 36 ॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರಾಜಾ ಭವತಿ ಪೂರ್ವಜಃ ।

ಪೂರ್ವಜೇ ನಾಪರಃ ಪುತ್ರೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ರಾಜ್ಯೇಽಭಿಷಿಚ್ಯತೇ ॥ 37 ॥

ಸ ರಾಘವಾಣಾಂ ಕುಲಧರ್ಮಮಾತ್ಮನಃ ಸನಾತನಂ ನಾದ್ಯ ವಿಹನ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।

ಪ್ರಭೂತರತ್ನಾಮನುಶಾಧಿ ಮೇದಿನೀಂ ಪ್ರಭೂತರಾಷ್ಟ್ರಾಂ ಪಿತೃವನ್ಮಹಾಯಶಃ ॥ 38 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha daśādhikaśatatamassargaḥ |

kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |

jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||

nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |

imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||

sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |

tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||

sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |

asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||

ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |

tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||

vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |

sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||

yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |

tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||

ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |

kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||

vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |

bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||

nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |

anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||

anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |

tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||

sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |

triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||

dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |

yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||

māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |

susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||

yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |

yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||

māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |

susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||

yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |

bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||

yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |

haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||

tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |

sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||

dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |

ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||

bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |

tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||

sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |

putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||

dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |

kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||

padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |

tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||

sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |

gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||

sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |

iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||

asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |

jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||

aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |

dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||

bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |

kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||

raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |

kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||

kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |

yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||

śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |

sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||

śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |

praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||

ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |

nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||

ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |

ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||

tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |

tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |

pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||

sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |

prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||