1.53 Balakanda - Tripanchasha Sargah

ॐ

1.53 ಬಾಲಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಏವಮುಕ್ತಾ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಶಬಲಾ ಶತ್ರುಸೂದನ ।

ವಿದಧೇ ಕಾಮಧುಕ್ಕಾಮಾನ್ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಯಥೇಪ್ಸಿತಮ್ ॥ 1 ॥

ಇಕ್ಷೂನ್ಮಧೂಂ ಸ್ತಥಾ ಲಾಜಾನ್ಮೈರೇಯಾಂಶ್ಚ ವರಾಸನಾನ್ ।

ಪಾನಾನಿ ಚ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚೋಚ್ಚಾವಚಾಂ ಸ್ತಥಾ ॥ 2 ॥

ಉಷ್ಣಾಢ್ಯಸ್ಯೋದನಸ್ಯಾತ್ರ ರಾಶಯಃ ಪರ್ವತೋಪಮಾಃ ।

ಮೃಷ್ಟಾನ್ನಾನಿ ಚ ಸೂಪಾಶ್ಚ ದಧಿಕುಲ್ಯಾಸ್ತಥೈವ ಚ ॥ 3 ॥

ನಾನಾಸ್ವಾದುರಸಾನಾಂ ಚ ಷಾಡಬಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ ।

ಭಾಜನಾನಿ ಸುಪೂರ್ಣಾನಿ ಗೌಡಾನಿ ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 4 ॥

ಸರ್ವಮಾಸೀತ್ಸುಸನ್ತುಷ್ಠಂ ಹೃಷ್ಟಪುಷ್ಟಜನಾಯುತಮ್ ।

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಬಲಂ ರಾಮ ವಸಿಷ್ಠೇನಾಭಿತರ್ಪಿತಮ್ ॥ 5 ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋಽಪಿ ರಾಜರ್ಷಿರ್ಹೃಷ್ಟಃ ಪುಷ್ಟಸ್ತದಾಭವತ್ ।

ಸಾನ್ತಃಪುರವರೋ ರಾಜಾ ಸಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುರೋಹಿತಃ ॥ 6 ॥

ಸಾಮಾತ್ಯೋ ಮನ್ತ್ರಿಸಹಿತಸ್ಸಭೃತ್ಯಃ ಪೂಜಿತಸ್ತದಾ ।

ಯುಕ್ತಃ ಪರಮಹರ್ಷೇಣ ವಸಿಷ್ಠಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 7 ॥

ಪೂಜಿತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಪೂಜಾರ್ಹೇಣ ಸುಸತ್ಕೃತಃ ।

ಶ್ರೂಯತಾಮಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದ ॥ 8 ॥

ಗವಾಂ ಶತಸಹಸ್ರೇಣ ದೀಯತಾಂ ಶಬಲಾ ಮಮ ।

ರತ್ನಂ ಹಿ ಭಗವನ್ನೇತದ್ರತ್ನಹಾರೀ ಚ ಪ್ರಾರ್ಥಿವಃ ॥ 9 ॥

ತಸ್ಮಾನ್ಮೇ ಶಬಲಾಂ ದೇಹಿ ಮಮೈಷಾ ಧರ್ಮತೋ ದ್ವಿಜ ।

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಭಗವಾನ್ವಸಿಷ್ಠೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ ।

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಣ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಮಹೀಪತಿಮ್ ॥ 10 ॥

ನಾಹಂ ಶತಸಹಸ್ರೇಣ ನಾಪಿ ಕೋಟಿಶತೈರ್ಗವಾಮ್ ।

ರಾಜನ್ ದಾಸ್ಯಾಮಿ ಶಬಲಾಂ ರಾಶಿಭೀ ರಜತಸ್ಯ ಚ ॥ 11 ॥

ನ ಪರಿತ್ಯಾಗಮರ್ಹೇಯಂ ಮತ್ಸಕಾಶಾದರಿನ್ದಮ ।

ಶಾಶ್ವತೀ ಶಬಲಾ ಮಹ್ಯಂ ಕೀರ್ತಿರಾತ್ಮವತೋ ಯಥಾ ॥ 12 ॥

ಅಸ್ಯಾಂ ಹವ್ಯಂ ಚ ಕವ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಾಣಯಾತ್ರಾ ತಥೈವ ಚ ।

ಆಯತ್ತಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಚ ಬಲಿರ್ಹೋಮಸ್ತಥೈವ ಚ ॥ 13 ॥

ಸ್ವಾಹಾಕಾರವಷಟ್ಕಾರೌ ವಿದ್ಯಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾ ಸ್ತಥಾ ।

ಆಯತ್ತಮತ್ರ ರಾಜರ್ಷೇ ಸರ್ವಮೇತನ್ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 14 ॥

ಸರ್ವಸ್ವಮೇತತ್ಸತ್ಯೇನ ಮಮ ತುಷ್ಟಿಕರೀ ಸದಾ ।

ಕಾರಣೈರ್ಬಹುಭೀ ರಾಜನ್ನ ದಾಸ್ಯೇ ಶಬಲಾಂ ತವ ॥ 15 ॥

ವಸಿಷ್ಠೇನೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ತತಃ ।

ಸಂರಬ್ಧತರಮತ್ಯರ್ಥಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ ॥ 16 ॥

ಹೈರಣ್ಯಕಕ್ಷ್ಯಾಗ್ರೈವೇಯಾನ್ ಸುವರ್ಣಾಙ್ಕುಶಭೂಷಿತಾನ್ ।

ದದಾಮಿ ಕುಞ್ಜರಾಂಸ್ತೇಷಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ ॥ 17 ॥

ಹೈರಣ್ಯಾನಾಂ ರಥಾನಾಂ ಚ ಶ್ವೇತಾಶ್ವಾನಾಂ ಚತುರ್ಯುಜಾಮ್ ।

ದದಾಮಿ ತೇ ಶತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಕಿಙ್ಕಿಣೀಕವಿಭೂಷಿತಾನ್ ॥ 18 ॥

ಹಯಾನಾಂ ದೇಶಜಾತಾನಾಂ ಕುಲಜಾನಾಂ ಮಹೌಜಸಾಮ್ ।

ಸಹಸ್ರಮೇಕಂ ದಶ ಚ ದದಾಮಿ ತವ ಸುವ್ರತ ॥ 19 ॥

ನಾನಾವರ್ಣವಿಭಕ್ತಾನಾಂ ವಯಸ್ಸ್ಥಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ ।

ದದಾಮ್ಯೇಕಾಂ ಗವಾಂ ಕೋಟಿಂ ಶಬಲಾ ದೀಯತಾಂ ಮಮ ॥ 20 ॥

ಯಾವದಿಚ್ಛಸಿ ರತ್ನಂ ವಾ ಹಿರಣ್ಯಂ ವಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ।

ತಾವದ್ದದಾಮಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಬಲಾ ದೀಯತಾಂ ಮಮ ॥ 21 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಣ ಧೀಮತಾ ।

ನ ದಾಸ್ಯಾಮೀತಿ ಶಬಲಾಂ ಪ್ರಾಹ ರಾಜನ್ ಕಥಞ್ಚನ ॥ 22 ॥

ಏತದೇವ ಹಿ ಮೇ ರತ್ನಮೇತದೇವ ಹಿ ಮೇ ಧನಮ್ ।

ಏತದೇವ ಹಿ ಸರ್ವಸ್ವಮೇತದೇವ ಹಿ ಜೀವಿತಮ್ ॥ 23 ॥

ದರ್ಶಶ್ಚ ಪೂರ್ಣಮಾಸಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚೈವಾಪ್ತದಕ್ಷಿಣಾಃ ।

ಏತದೇವ ಹಿ ಮೇ ರಾಜನ್ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಸ್ತಥಾ ॥ 24 ॥

ಅದೋಮೂಲಾಃ ಕ್ರಿಯಾಸ್ಸರ್ವಾ ಮಮ ರಾಜನ್ನ ಸಂಶಯಃ ।

ಬಹುನಾ ಕಿಂ ಪ್ರಲಾಪೇನ ನ ದಾಸ್ಯೇ ಕಾಮದೋಹಿನೀಮ್ ॥ 25 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha tripañcāśassargaḥ |

evamuktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana |

vidadhe kāmadhukkāmānyasya yasya yathepsitam || 1 ||

ikṣūnmadhūṃ stathā lājānmaireyāṃśca varāsanān |

pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃścoccāvacāṃ stathā || 2 ||

uṣṇāḍhyasyodanasyātra rāśayaḥ parvatopamāḥ |

mṛṣṭānnāni ca sūpāśca dadhikulyāstathaiva ca || 3 ||

nānāsvādurasānāṃ ca ṣāḍabānāṃ tathaiva ca |

bhājanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ || 4 ||

sarvamāsītsusantuṣṭhaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāyutam |

viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhenābhitarpitam || 5 ||

viśvāmitro'pi rājarṣirhṛṣṭaḥ puṣṭastadābhavat |

sāntaḥpuravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ || 6 ||

sāmātyo mantrisahitassabhṛtyaḥ pūjitastadā |

yuktaḥ paramaharṣeṇa vasiṣṭhamidamabravīt || 7 ||

pūjito'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ |

śrūyatāmabhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada || 8 ||

gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama |

ratnaṃ hi bhagavannetadratnahārī ca prārthivaḥ || 9 ||

tasmānme śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija |

evamuktastu bhagavānvasiṣṭho munisattamaḥ |

viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim || 10 ||

nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatairgavām |

rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya ca || 11 ||

na parityāgamarheyaṃ matsakāśādarindama |

śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtirātmavato yathā || 12 ||

asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca |

āyattamagnihotraṃ ca balirhomastathaiva ca || 13 ||

svāhākāravaṣaṭkārau vidyāśca vividhā stathā |

āyattamatra rājarṣe sarvametanna saṃśayaḥ || 14 ||

sarvasvametatsatyena mama tuṣṭikarī sadā |

kāraṇairbahubhī rājanna dāsye śabalāṃ tava || 15 ||

vasiṣṭhenaivamuktastu viśvāmitro'bravīttataḥ |

saṃrabdhataramatyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 16 ||

hairaṇyakakṣyāgraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān |

dadāmi kuñjarāṃsteṣāṃ sahasrāṇi caturdaśa || 17 ||

hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām |

dadāmi te śatānyaṣṭau kiṅkiṇīkavibhūṣitān || 18 ||

hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām |

sahasramekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata || 19 ||

nānāvarṇavibhaktānāṃ vayassthānāṃ tathaiva ca |

dadāmyekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama || 20 ||

yāvadicchasi ratnaṃ vā hiraṇyaṃ vā dvijottama |

tāvaddadāmi tatsarvaṃ śabalā dīyatāṃ mama || 21 ||

evamuktastu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā |

na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathañcana || 22 ||

etadeva hi me ratnametadeva hi me dhanam |

etadeva hi sarvasvametadeva hi jīvitam || 23 ||

darśaśca pūrṇamāsaśca yajñāścaivāptadakṣiṇāḥ |

etadeva hi me rājan vividhāśca kriyāstathā || 24 ||

adomūlāḥ kriyāssarvā mama rājanna saṃśayaḥ |

bahunā kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||