1.10 Balakanda - Dashama Sargah

ॐ

1.10 ಬಾಲಕಾಣ್ಡ - ದಶಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ದಶಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸುಮನ್ತ್ರಶ್ಚೋದಿತೋ ರಾಜ್ಞಾ ಪ್ರೋವಾಚೇದಂ ವಚಸ್ತದಾ ।

ಯಥರ್ಶ್ಯಶೃಙ್ಗಸ್ತ್ವಾನೀತ ಶ್ಶ್ರುಣು ಮೇ ಮನ್ತ್ರಿಭಿಸ್ಸಹ ॥ 1 ॥

ರೋಮಪಾದಮುವಾಚೇದಂ ಸಹಾಮಾತ್ಯಃ ಪುರೋಹಿತಃ ।

ಉಪಾಯೋ ನಿರಪಾಯೋಽಯಮಸ್ಮಾಭಿರಭಿಚಿನ್ತಿತಃ ॥ 2 ॥

ಋಶ್ಯಶೃಙ್ಗೋ ವನಚರಸ್ತಪಸ್ಸ್ವಾಧ್ಯಯನೇ ರತಃ ।

ಅನಭಿಜ್ಞಸ್ಸ ನಾರೀಣಾಂ ವಿಷಯಾಣಾಂ ಸುಖಸ್ಯ ಚ ॥ 3 ॥

ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೈರಭಿಮತೈರ್ನರಚಿತ್ತಪ್ರಮಾಥಿಭಿಃ ।

ಪುರಮಾನಾಯಯಿಷ್ಯಾಮಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಚಾಧ್ಯವಸೀಯತಾಮ್ ॥ 4 ॥

ಗಣಿಕಾಸ್ತತ್ರ ಗಚ್ಛನ್ತು ರೂಪವತ್ಯಸ್ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾಃ ।

ಪ್ರಲೋಭ್ಯ ವಿವಿಧೋಪಾಯೈರಾನೇಷ್ಯನ್ತೀಹ ಸತ್ಕೃತಾಃ ॥ 5 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ತಥೇತಿ ರಾಜಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಪುರೋಹಿತಮ್ ।

ಪುರೋಹಿತೋ ಮನ್ತ್ರಿಣಶ್ಚ ತಥಾ ಚಕ್ರುಶ್ಚ ತೇ ತದಾ ॥ 6 ॥

ವಾರಮುಖ್ಯಾಶ್ಚ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವನಂ ಪ್ರವಿವಿಶುರ್ಮಹತ್ ।

ಆಶ್ರಮಸ್ಯಾವಿದೂರೇಽಸ್ಮಿನ್ ಯತ್ನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ದರ್ಶನೇ ॥ 7 ॥

ಋಷಿಪುತ್ರಸ್ಯ ಧೀರಸ್ಯ ನಿತ್ಯಮಾಶ್ರಮವಾಸಿನಃ ।

ಪಿತುಸ್ಸನಿತ್ಯಸನ್ತುಷ್ಟೋ ನಾತಿಚಕ್ರಾಮ ಚಾಶ್ರಮಾತ್ ॥ 8 ॥

ನ ತೇನ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ತಪಸ್ವಿನಾ ।

ಸ್ತ್ರೀ ವಾ ಪುಮಾನ್ವಾ ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ಸರ್ವಂ ನಗರರಾಷ್ಟ್ರಜಮ್ ॥ 9 ॥

ತತಃ ಕದಾಚಿತ್ತಂ ದೇಶಮಾಜಗಾಮ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ।

ವಿಭಣ್ಡಕಸುತಸ್ತತ್ರ ತಾಶ್ಚಾಪಶ್ಯದ್ವರಾಙ್ಗನಾಃ ॥ 10 ॥

ತಾಶ್ಚಿತ್ರವೇಷಾಃ ಪ್ರಮದಾ ಗಾಯನ್ತ್ಯೋ ಮಧುರಸ್ವರಾಃ ।

ಋಷಿಪುತ್ರಮುಪಾಗಮ್ಯ ಸರ್ವಾ ವಚನಮಬ್ರುವನ್ ॥ 11 ॥

ಕಸ್ತ್ವಂ ಕಿಂ ವರ್ತಸೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಹೇ ವಯಮ್ ।

ಏಕಸ್ತ್ವಂ ವಿಜನೇ ಘೋರೇ ವನೇ ಚರಸಿ ಶಂಸ ನಃ ॥ 12 ॥

ಅದೃಷ್ಟರೂಪಾಸ್ತಾಸ್ತೇನ ಕಾಮ್ಯರೂಪಾ ವನೇ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ।

ಹಾರ್ದಾತ್ತಸ್ಯ ಮತಿರ್ಜಾತಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪಿತರಂ ಸ್ವಕಮ್ ॥ 13 ॥

ಪಿತಾ ವಿಭಣ್ಡಕೋಽಸ್ಮಾಕಂ ತಸ್ಯಾಹಂ ಸುತ ಔರಸಃ ।

ಋಶ್ಯಶೃಙ್ಗ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಂ ನಾಮ ಕರ್ಮ ಚ ಮೇ ಭುವಿ ॥ 14 ॥

ಇಹಾಶ್ರಮಪದೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಸಮೀಪೇ ಶುಭದರ್ಶನಾಃ ।

ಕರಿಷ್ಯೇ ವೋಽತ್ರ ಪೂಜಾಂ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ॥ 15 ॥

ಋಷಿಪುತ್ರವಚಶ್ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಮತಿರಾಸ ವೈ ।

ತದಾಶ್ರಮಪದಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಜಗ್ಮುಸ್ಸರ್ವಾಶ್ಚ ತೇನ ತಾಃ ॥ 16 ॥

ಆಗತಾನಾಂ ತತಃ ಪೂಜಾಮೃಷಿಪುತ್ರಶ್ಚಕಾರ ಹ ।

ಇದಮರ್ಘ್ಯಮಿದಂ ಪಾದ್ಯಮಿದಂ ಮೂಲಮಿದಂ ಫಲಂ ಚ ನಃ ॥ 17 ॥

ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ತಾಂ ಪೂಜಾಂ ಸರ್ವಾ ಏವ ಸಮುತ್ಸುಕಾಃ ।

ಋಷೇರ್ಭೀತಾಶ್ಚ ಶೀಘ್ರಂ ತಾ ಗಮನಾಯ ಮತಿಂ ದಧುಃ ॥ 18 ॥

ಅಸ್ಮಾಕಮಪಿ ಮುಖ್ಯಾನಿ ಫಲಾನೀಮಾನಿ ವೈ ದ್ವಿಜ ।

ಗೃಹಾಣ ಪ್ರತಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ಭಕ್ಷಯಸ್ವ ಚ ಮಾ ಚಿರಮ್ ॥ 19 ॥

ತತಸ್ತಾಸ್ತಂ ಸಮಾಲಿಙ್ಗ್ಯ ಸರ್ವಾ ಹರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ ।

ಮೋದಕಾನ್ಪ್ರದದುಸ್ತಸ್ಮೈ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ಬಹೂನ್ ॥ 20 ॥

ತಾನಿ ಚಾಸ್ವಾದ್ಯ ತೇಜಸ್ವೀ ಫಲಾನೀತಿ ಸ್ಮ ಮನ್ಯತೇ ।

ಅನಾಸ್ವಾದಿತಪೂರ್ವಾಣಿ ವನೇ ನಿತ್ಯನಿವಾಸಿನಾಮ್ ॥ 21 ॥

ಆಪೃಚ್ಛ್ಯ ಚ ತದಾ ವಿಪ್ರಂ ವ್ರತಚರ್ಯಾಂ ನಿವೇದ್ಯ ಚ ।

ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸ್ಮಾಪದೇಶಾತ್ತಾ ಭೀತಾಸ್ತಸ್ಯ ಪಿತುಸ್ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 22 ॥

ಗತಾಸು ತಾಸು ಸರ್ವಾಸು ಕಾಶ್ಯಪಸ್ಯಾತ್ಮಜೋ ದ್ವಿಜಃ ।

ಅಸ್ವಸ್ಥಹೃದಯಶ್ಚಾಸೀದ್ದುಃಖಂ ಸ್ಮ ಪರಿವರ್ತತೇ ॥ 23 ॥

ತತೋಽಪರೇದ್ಯುಸ್ತಂ ದೇಶಮಾಜಗಾಮ ಸ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।

ಮನೋಜ್ಞಾ ಯತ್ರ ತಾ ದೃಷ್ಟಾ ವಾರಮುಖ್ಯಾಸ್ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾಃ ॥ 24 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಚ ತಾಸ್ತದಾ ವಿಪ್ರಮಾಯಾನ್ತಂ ಹೃಷ್ಟಮಾನಸಾಃ ।

ಉಪಸೃತ್ಯ ತತಸ್ಸರ್ವಾಸ್ತಾಸ್ತಮೂಚುರಿದಂ ವಚಃ ॥ 25 ॥

ಏಹ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ಸೌಮ್ಯ ಹ್ಯಸ್ಮಾಕಮಿತಿ ಚಾಬ್ರುವನ್ ।

ತತ್ರಾಪ್ಯೇಷ ವಿಧಿಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಿಶೇಷೇಣ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 26 ॥

ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ವಚನಂ ತಾಸಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಹೃದಯಙ್ಗಮಮ್ ।

ಗಮನಾಯ ಮತಿಂ ಚಕ್ರೇ ತಂ ಚ ನಿನ್ಯುಸ್ತದಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 27 ॥

ತತ್ರ ಚಾನೀಯಮಾನೇ ತು ವಿಪ್ರೇ ತಸ್ಮಿನ್ಮಹಾತ್ಮನಿ ।

ವವರ್ಷ ಸಹಸಾ ದೇವೋ ಜಗತ್ಪ್ರಹ್ಲಾದಯಂಸ್ತದಾ ॥ 28 ॥

ವರ್ಷೇಣೈವಾಗತಂ ವಿಪ್ರಂ ವಿಷಯಂ ಸ್ವಂ ನರಾಧಿಪಃ ।

ಪ್ರತ್ಯುದ್ಗಮ್ಯ ಮುನಿಂ ಪ್ರಹ್ವಶ್ಶಿರಸಾ ಚ ಮಹೀಂ ಗತಃ ॥ 29 ॥

ಅರ್ಘ್ಯಂ ಚ ಪ್ರದದೌ ತಸ್ಮೈ ನ್ಯಾಯತಸ್ಸುಸಮಾಹಿತಃ ।

ವವ್ರೇ ಪ್ರಸಾದಂ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾನ್ಮಾ ವಿಪ್ರಂ ಮನ್ಯುರಾವಿಶೇತ್ ॥ 30 ॥

ಅನ್ತಃಪುರಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಸ್ಮೈ ಕನ್ಯಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ಯಥಾವಿಧಿ ।

ಶಾನ್ತಾಂ ಶಾನ್ತೇನ ಮನಸಾ ರಾಜಾ ಹರ್ಷಮವಾಪ ಸಃ ॥ 31 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಬಾಲಕಾಣ್ಡೇ ದಶಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

sumantraścodito rājñā provācedaṃ vacastadā |

yatharśyaśṛṅgastvānīta śśruṇu me mantribhissaha || 1 ||

romapādamuvācedaṃ sahāmātyaḥ purohitaḥ |

upāyo nirapāyo'yamasmābhirabhicintitaḥ || 2 ||

ṛśyaśṛṅgo vanacarastapassvādhyayane rataḥ |

anabhijñassa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca || 3 ||

indriyārthairabhimatairnaracittapramāthibhiḥ |

puramānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām || 4 ||

gaṇikāstatra gacchantu rūpavatyassvalaṅkṛtāḥ |

pralobhya vividhopāyairāneṣyantīha satkṛtāḥ || 5 ||

śrutvā tatheti rājā ca pratyuvāca purohitam |

purohito mantriṇaśca tathā cakruśca te tadā || 6 ||

vāramukhyāśca tacchrutvā vanaṃ praviviśurmahat |

āśramasyāvidūre'smin yatnaṃ kurvanti darśane || 7 ||

ṛṣiputrasya dhīrasya nityamāśramavāsinaḥ |

pitussanityasantuṣṭo nāticakrāma cāśramāt || 8 ||

na tena janmaprabhṛti dṛṣṭapūrvaṃ tapasvinā |

strī vā pumānvā yaccānyatsarvaṃ nagararāṣṭrajam || 9 ||

tataḥ kadācittaṃ deśamājagāma yadṛcchayā |

vibhaṇḍakasutastatra tāścāpaśyadvarāṅganāḥ || 10 ||

tāścitraveṣāḥ pramadā gāyantyo madhurasvarāḥ |

ṛṣiputramupāgamya sarvā vacanamabruvan || 11 ||

kastvaṃ kiṃ vartase brahman jñātumicchāmahe vayam |

ekastvaṃ vijane ghore vane carasi śaṃsa naḥ || 12 ||

adṛṣṭarūpāstāstena kāmyarūpā vane striyaḥ |

hārdāttasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam || 13 ||

pitā vibhaṇḍako'smākaṃ tasyāhaṃ suta aurasaḥ |

ṛśyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma ca me bhuvi || 14 ||

ihāśramapado'smākaṃ samīpe śubhadarśanāḥ |

kariṣye vo'tra pūjāṃ vai sarveṣāṃ vidhipūrvakam || 15 ||

ṛṣiputravacaśśrutvā sarvāsāṃ matirāsa vai |

tadāśramapadaṃ draṣṭuṃ jagmussarvāśca tena tāḥ || 16 ||

āgatānāṃ tataḥ pūjāmṛṣiputraścakāra ha |

idamarghyamidaṃ pādyamidaṃ mūlamidaṃ phalaṃ ca naḥ || 17 ||

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ sarvā eva samutsukāḥ |

ṛṣerbhītāśca śīghraṃ tā gamanāya matiṃ dadhuḥ || 18 ||

asmākamapi mukhyāni phalānīmāni vai dvija |

gṛhāṇa prati bhadraṃ te bhakṣayasva ca mā ciram || 19 ||

tatastāstaṃ samāliṅgya sarvā harṣasamanvitāḥ |

modakānpradadustasmai bhakṣyāṃśca vividhān bahūn || 20 ||

tāni cāsvādya tejasvī phalānīti sma manyate |

anāsvāditapūrvāṇi vane nityanivāsinām || 21 ||

āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca |

gacchanti smāpadeśāttā bhītāstasya pitusstriyaḥ || 22 ||

gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasyātmajo dvijaḥ |

asvasthahṛdayaścāsīdduḥkhaṃ sma parivartate || 23 ||

tato'paredyustaṃ deśamājagāma sa vīryavān |

manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāssvalaṅkṛtāḥ || 24 ||

dṛṣṭvaiva ca tāstadā vipramāyāntaṃ hṛṣṭamānasāḥ |

upasṛtya tatassarvāstāstamūcuridaṃ vacaḥ || 25 ||

ehyāśramapadaṃ saumya hyasmākamiti cābruvan |

tatrāpyeṣa vidhiśśrīmān viśeṣeṇa bhaviṣyati || 26 ||

śrutvā tu vacanaṃ tāsāṃ sarvāsāṃ hṛdayaṅgamam |

gamanāya matiṃ cakre taṃ ca ninyustadā striyaḥ || 27 ||

tatra cānīyamāne tu vipre tasminmahātmani |

vavarṣa sahasā devo jagatprahlādayaṃstadā || 28 ||

varṣeṇaivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ |

pratyudgamya muniṃ prahvaśśirasā ca mahīṃ gataḥ || 29 ||

arghyaṃ ca pradadau tasmai nyāyatassusamāhitaḥ |

vavre prasādaṃ viprendrānmā vipraṃ manyurāviśet || 30 ||

antaḥpuraṃ praviśyāsmai kanyāṃ dattvā yathāvidhi |

śāntāṃ śāntena manasā rājā harṣamavāpa saḥ || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe daśamassargaḥ ||