Prashnopanishad - Chaturthah Prashnah

ॐ

ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷದ್ - ಚತುರ್ಥಃ ಪ್ರಶ್ನಃ

Kannada

ಚತುರ್ಥಃ ಪ್ರಶ್ನಃ

ಅಥ ಹೈನಂ ಸೌರ್ಯಾಯಣಿ ಗಾರ್ಗ್ಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ।

ಭಗವನ್ನೇತಸ್ಮಿ-ನ್ಪುರುಷೇ ಕಾನಿ ಸ್ವಪನ್ತಿ ಕಾನ್ಯಸ್ಮಿಞ್ಜಾಗ್ರತಿ ಕತರ ಏಷ ದೇವ-ಸ್ಸ್ವಪ್ನಾ-ನ್ಪಶ್ಯತಿ ಕಸ್ಯೈತತ್ಸುಖ-ಮ್ಭವತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಸರ್ವೇ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ॥1॥

ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ। ಯಥ ಗಾರ್ಗ್ಯ ಮರೀಚಯೋ-ಽರ್ಕಸ್ಯಾಸ್ತ-ಙ್ಗಚ್ಛತ-ಸ್ಸರ್ವಾ ಏತಸ್ಮಿಂಸ್ತೇಜೋಮಣ್ಡಲ ಏಕೀಭವನ್ತಿ।

ತಾಃ ಪುನಃ ಪುನರುದಯತಃ ಪ್ರಚರನ್ತ್ಯೇವಂ ಹ ವೈ ತ-ಥ್ಸರ್ವ-ಮ್ಪರೇ ದೇವೇ ಮನಸ್ಯೇಕೀಭವತಿ।

ತೇನ ತರ್ಹ್ಯೇಷ ಪುರುಷೋ ನ ಶೃಣೋತಿ ನ ಪಶ್ಯತಿ ನ ಜಿಘ್ರತಿ ನ ರಸಯತೇ ನ ಸ್ಪೃಶತೇ ನಾಭಿವದತೇ ನಾದತ್ತೇ ನಾನನ್ದಯತೇ ನ ವಿಸೃಜತೇ ನೇಯಾಯತೇ ಸ್ವಪಿತೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ॥2॥

ಪ್ರಾಣಾಗ್ರಯ ಏವೈತಸ್ಮಿ-ನ್ಪುರೇ ಜಾಗ್ರತಿ।

ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಹ ವಾ ಏಷೋ-ಽಪಾನೋ ವ್ಯಾನೋ-ಽನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೋ ಯದ್ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾ-ತ್ಪ್ರಣೀಯತೇ ಪ್ರಣಯನಾದಾಹವನೀಯಃ ಪ್ರಾಣಃ ॥3॥

ಯದುಚ್ಛ್ವಾಸನಿಸ್ಶ್ವಾಸಾವೇತಾವಾಹುತೀ ಸಮ-ನ್ನಯತೀತಿ ಸ ಸಮಾನಃ।

ಮನೋ ಹ ವಾವ ಯಜಮಾನಃ ಇಷ್ಟಫಲಮೇವೋದಾನ-ಸ್ಸ ಏನಂ-ಯಁಜಮಾನಮಹರಹರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತಿ ॥4॥

ಅತ್ರೈಷ ದೇವ-ಸ್ಸ್ವಪ್ನೇ ಮಹಿಮಾನಮನುಭವತಿ।

ಯದ್ ದೃಷ್ಟ-ನ್ದೃಷ್ಟಮನುಪಶ್ಯತಿ ಶ್ರುತಂ ಶ್ರುತಮೇವಾರ್ಥಮನುಶೃಣೋತಿ ದೇಶದಿಗನ್ತರೈಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯನುಭೂತ-ಮ್ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯನುಭವತಿ ದೃಷ್ಟ-ಞ್ಚಾದೃಷ್ಟ-ಞ್ಚ ಶ್ರುತ-ಞ್ಚಾಶ್ರುತ-ಞ್ಚಾನುಭೂತ-ಞ್ಚಾನನುಭೂತ-ಞ್ಚ ಸಚ್ಚಾಸಚ್ಚ ಸರ್ವ-ಮ್ಪಶ್ಯತಿ ಸರ್ವಃ ಪಸ್ಯತಿ ॥5॥

ಸ ಯದಾ ತೇಜಸಾಭಿಭೂತೋ ಭವತ್ಯತ್ರೈಷ ದೇವ-ಸ್ಸ್ವಪ್ನಾ-ನ್ನ ಪಶ್ಯತ್ಯಥ ಯದೈತಸ್ಮಿಞ್ಶರೀರೇ ಏತತ್ಸುಖ-ಮ್ಭವತಿ ॥6॥

ಸ ಯಥಾ ಸೋಭ್ಯ ವಯಾಂಸಿ ವಸೋವೃಕ್ಷಂ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಏವಂ ಹ ವೈ ತ-ಥ್ಸರ್ವ-ಮ್ಪರ ಆತ್ಮನಿ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠತೇ ॥7॥

ಪೃಥಿವೀ ಚ ಪೃಥಿವೀಮಾತ್ರಾ ಚಾಪಶ್ಚಾಪೋಮಾತ್ರಾ ಚ ತೇಜಶ್ಚ ತೇಜೋಮಾತ್ರಾ ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ವಾಯುಮಾತ್ರಾ ಚಾಕಾಶಶ್ಚಾಕಾಶಮಾತ್ರಾ ಚ ಚಕ್ಷುಶ್ಚ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯ-ಞ್ಚ ಶ್ರೋತ್ರ-ಞ್ಚ ಶ್ರೋತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಘ್ರಾಣ-ಞ್ಚ ಘ್ರಾತವ್ಯ-ಞ್ಚ ರಸಶ್ಚ ರಸಯಿತವ್ಯ-ಞ್ಚ ತ್ವಕ್ಚ ಸ್ಪರ್ಶಯಿತವ್ಯ-ಞ್ಚ ವಾಕ್ಚ ವಕ್ತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಹಸ್ತೌ ಚಾದಾತವ್ಯ-ಞ್ಚೋಪಸ್ಥಶ್ಚಾನನ್ದಯಿತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಪಾಯುಶ್ಚ ವಿಸರ್ಜಯಿತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಯಾದೌ ಚ ಗನ್ತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಮನಶ್ಚ ಮನ್ತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ಬೋದ್ಧವ್ಯ-ಞ್ಚಾಹಙ್ಕಾರಶ್ಚಾಹಙ್ಕರ್ತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಚಿತ್ತ-ಞ್ಚ ಚೇತಯಿತವ್ಯ-ಞ್ಚ ತೇಜಶ್ಚ ವಿದ್ಯೋತಯಿತವ್ಯ-ಞ್ಚ ಪ್ರಾಣಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾರಯಿತವ್ಯ-ಞ್ಚ ॥8॥

ಏಷ ಹಿ ದ್ರಷ್ಟ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟಾ ಶ್ರೋತಾ ಘ್ರಾತಾ ರಸಯಿತಾ ಮನ್ತಾ ಬೋದ್ಧಾ ಕರ್ತಾ ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮಾ ಪುರುಷಃ।

ಸ ಪರೇ-ಽಕ್ಷರ ಆತ್ಮನಿ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠತೇ ॥9॥

ಪರಮೇವಾಕ್ಷರ-ಮ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ತದಚ್ಛಾಯಮಶರೀರಮ್ಲೋಹಿತಂ ಶುಭ್ರಮಕ್ಷರಂ-ವೇಁದಯತೇ ಯಸ್ತು ಸೋಮ್ಯ ಸ ಸರ್ವಜ್ಞ-ಸ್ಸರ್ವೋ ಭವತಿ ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕಃ ॥10॥

ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮಾ ಸಹ ದೇವೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ ಪ್ರಾಣಾ ಭುತಾನಿ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯತ್ರ।

ತದಕ್ಷರಂ-ವೇಁದಯತೇ ಯಸ್ತು ಸೋಮ್ಯ ಸ ಸರ್ವಜ್ಞ-ಸ್ಸರ್ವಮೇವಾವಿವೇಶೇತಿ ॥11॥

Roman (IAST) Transliteration

caturthaḥ praśnaḥ

atha hainaṃ sauryāyaṇi gārgyaḥ papraccha|

bhagavannetasmi-npuruṣe kāni svapanti kānyasmiñjāgrati katara eṣa deva-ssvapnā-npaśyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratiṣṭhitā bhavantīti ||1||

tasmai sa hovāca| yatha gārgya marīcayo-'rkasyāsta-ṅgacchata-ssarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti|

tāḥ punaḥ punarudayataḥ pracarantyevaṃ ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekībhavati|

tena tarhyeṣa puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate ||2||

prāṇāgraya evaitasmi-npure jāgrati|

gārhapatyo ha vā eṣo-'pāno vyāno-'nvāhāryapacano yad gārhapatyā-tpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ ||3||

yaducchvāsanisśvāsāvetāvāhutī sama-nnayatīti sa samānaḥ|

mano ha vāva yajamānaḥ iṣṭaphalamevodāna-ssa enaṃ-ya~jamānamaharaharbrahma gamayati ||4||

atraiṣa deva-ssvapne mahimānamanubhavati|

yad dṛṣṭa-ndṛṣṭamanupaśyati śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūta-mpunaḥ punaḥ pratyanubhavati dṛṣṭa-ñcādṛṣṭa-ñca śruta-ñcāśruta-ñcānubhūta-ñcānanubhūta-ñca saccāsacca sarva-mpaśyati sarvaḥ pasyati ||5||

sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa deva-ssvapnā-nna paśyatyatha yadaitasmiñśarīre etatsukha-mbhavati ||6||

sa yathā sobhya vayāṃsi vasovṛkṣaṃ sampratiṣṭhante evaṃ ha vai ta-thsarva-mpara ātmani sampratiṣṭhate ||7||

pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavya-ñca śrotra-ñca śrotavya-ñca ghrāṇa-ñca ghrātavya-ñca rasaśca rasayitavya-ñca tvakca sparśayitavya-ñca vākca vaktavya-ñca hastau cādātavya-ñcopasthaścānandayitavya-ñca pāyuśca visarjayitavya-ñca yādau ca gantavya-ñca manaśca mantavya-ñca buddhiśca boddhavya-ñcāhaṅkāraścāhaṅkartavya-ñca citta-ñca cetayitavya-ñca tejaśca vidyotayitavya-ñca prāṇaśca vidyārayitavya-ñca ||8||

eṣa hi draṣṭa spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ|

sa pare-'kṣara ātmani sampratiṣṭhate ||9||

paramevākṣara-mpratipadyate sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramlohitaṃ śubhramakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvo bhavati tadeṣa ślokaḥ ||10||

vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhutāni sampratiṣṭhanti yatra|

tadakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvamevāviveśeti ||11||