Chanakya Niti - Tritiyo'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Chanakya Kannada

ಕಸ್ಯ ದೋಷಃ ಕುಲೇ ನಾಸ್ತಿ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಕೋ ನ ಪೀಡಿತಃ ।

ವ್ಯಸನಂ ಕೇನ ನ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕಸ್ಯ ಸೌಖ್ಯಂ ನಿರನ್ತರಮ್ ॥ 01 ॥

ಆಚಾರಃ ಕುಲಮಾಖ್ಯಾತಿ ದೇಶಮಾಖ್ಯಾತಿ ಭಾಷಣಮ್ ।

ಸಮ್ಭ್ರಮಃ ಸ್ನೇಹಮಾಖ್ಯಾತಿ ವಪುರಾಖ್ಯಾತಿ ಭೋಜನಮ್ ॥ 02 ॥

ಸುಕುಲೇ ಯೋಜಯೇತ್ಕನ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಂ ವಿದ್ಯಾಸು ಯೋಜಯೇತ್ ।

ವ್ಯಸನೇ ಯೋಜಯೇಚ್ಛತ್ರುಂ ಮಿತ್ರಂ ಧರ್ಮೇಣ ಯೋಜಯೇತ್ ॥ 03 ॥

ದುರ್ಜನಸ್ಯ ಚ ಸರ್ಪಸ್ಯ ವರಂ ಸರ್ಪೋ ನ ದುರ್ಜನಃ ।

ಸರ್ಪೋ ದಂಶತಿ ಕಾಲೇ ತು ದುರ್ಜನಸ್ತು ಪದೇ ಪದೇ ॥ 04 ॥

ಏತದರ್ಥೇ ಕುಲೀನಾನಾಂ ನೃಪಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಙ್ಗ್ರಹಮ್ ।

ಆದಿಮಧ್ಯಾವಸಾನೇಷು ನ ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ವಿಕ್ರಿಯಾಮ್ ॥ 05 ॥

ಪ್ರಲಯೇ ಭಿನ್ನಮರ್ಯಾದಾ ಭವನ್ತಿ ಕಿಲ ಸಾಗರಾಃ ।

ಸಾಗರಾ ಭೇದಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪ್ರಲಯೇಽಪಿ ನ ಸಾಧವಃ ॥ 06 ॥

ಮೂರ್ಖಸ್ತು ಪ್ರಹರ್ತವ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೋ ದ್ವಿಪದಃ ಪಶುಃ ।

ಭಿದ್ಯತೇ ವಾಕ್ಯ-ಶಲ್ಯೇನ ಅದೃಶಂ ಕಣ್ಟಕಂ ಯಥಾ ॥ 07 ॥

ರೂಪಯೌವನಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಿಶಾಲಕುಲಸಮ್ಭವಾಃ ।

ವಿದ್ಯಾಹೀನಾ ನ ಶೋಭನ್ತೇ ನಿರ್ಗನ್ಧಾಃ ಕಿಂಶುಕಾ ಯಥಾ ॥ 08 ॥

ಕೋಕಿಲಾನಾಂ ಸ್ವರೋ ರೂಪಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರೂಪಂ ಪತಿವ್ರತಮ್ ।

ವಿದ್ಯಾ ರೂಪಂ ಕುರೂಪಾಣಾಂ ಕ್ಷಮಾ ರೂಪಂ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ 09 ॥

ತ್ಯಜೇದೇಕಂ ಕುಲಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಗ್ರಾಮಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕುಲಂ ತ್ಯಜೇತ್ ।

ಗ್ರಾಮಂ ಜನಪದಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಆತ್ಮಾರ್ಥೇ ಪೃಥಿವೀಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ 10 ॥

ಉದ್ಯೋಗೇ ನಾಸ್ತಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯಂ ಜಪತೋ ನಾಸ್ತಿ ಪಾತಕಮ್ ।

ಮೌನೇನ ಕಲಹೋ ನಾಸ್ತಿ ನಾಸ್ತಿ ಜಾಗರಿತೇ ಭಯಮ್ ॥ 11 ॥

ಅತಿರೂಪೇಣ ವಾ ಸೀತಾ ಅತಿಗರ್ವೇಣ ರಾವಣಃ ।

ಅತಿದಾನಾದ್ಬಲಿರ್ಬದ್ಧೋ ಹ್ಯತಿಸರ್ವತ್ರ ವರ್ಜಯೇತ್ ॥ 12 ॥

ಕೋ ಹಿ ಭಾರಃ ಸಮರ್ಥಾನಾಂ ಕಿಂ ದೂರಂ ವ್ಯವಸಾಯಿನಾಮ್ ।

ಕೋ ವಿದೇಶಃ ಸುವಿದ್ಯಾನಾಂ ಕಃ ಪರಃ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಾಮ್ ॥ 13 ॥

ಏಕೇನಾಪಿ ಸುವೃಕ್ಷೇಣ ಪುಷ್ಪಿತೇನ ಸುಗನ್ಧಿನಾ ।

ವಾಸಿತಂ ತದ್ವನಂ ಸರ್ವಂ ಸುಪುತ್ರೇಣ ಕುಲಂ ಯಥಾ ॥ 14 ॥

ಏಕೇನ ಶುಷ್ಕವೃಕ್ಷೇಣ ದಹ್ಯಮಾನೇನ ವಹ್ನಿನಾ ।

ದಹ್ಯತೇ ತದ್ವನಂ ಸರ್ವಂ ಕುಪುತ್ರೇಣ ಕುಲಂ ಯಥಾ ॥ 15 ॥

ಏಕೇನಾಪಿ ಸುಪುತ್ರೇಣ ವಿದ್ಯಾಯುಕ್ತೇನ ಸಾಧುನಾ ।

ಆಹ್ಲಾದಿತಂ ಕುಲಂ ಸರ್ವಂ ಯಥಾ ಚನ್ದ್ರೇಣ ಶರ್ವರೀ ॥ 16 ॥

ಕಿಂ ಜಾತೈರ್ಬಹುಭಿಃ ಪುತ್ರೈಃ ಶೋಕಸನ್ತಾಪಕಾರಕೈಃ ।

ವರಮೇಕಃ ಕುಲಾಲಮ್ಬೀ ಯತ್ರ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯತೇ ಕುಲಮ್ ॥ 17 ॥

ಲಾಲಯೇತ್ಪಞ್ಚವರ್ಷಾಣಿ ದಶವರ್ಷಾಣಿ ತಾಡಯೇತ್ ।

ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತು ಷೋಡಶೇ ವರ್ಷೇ ಪುತ್ರೇ ಮಿತ್ರವದಾಚರೇತ್ ॥ 18 ॥

ಉಪಸರ್ಗೇಽನ್ಯಚಕ್ರೇ ಚ ದುರ್ಭಿಕ್ಷೇ ಚ ಭಯಾವಹೇ ।

ಅಸಾಧುಜನಸಮ್ಪರ್ಕೇ ಯಃ ಪಲಾಯೇತ್ಸ ಜೀವತಿ ॥ 19 ॥

ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಯಸ್ಯೈಕೋಽಪಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।

ಅಜಾಗಲಸ್ತನಸ್ಯೇವ ತಸ್ಯ ಜನ್ಮ ನಿರರ್ಥಕಮ್ ॥ 20 ॥

ಮೂರ್ಖಾ ಯತ್ರ ನ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಧಾನ್ಯಂ ಯತ್ರ ಸುಸಞ್ಚಿತಮ್ ।

ದಾಮ್ಪತ್ಯೇ ಕಲಹೋ ನಾಸ್ತಿ ತತ್ರ ಶ್ರೀಃ ಸ್ವಯಮಾಗತಾ ॥ 21 ॥

Roman (IAST) Transliteration

kasya doṣaḥ kule nāsti vyādhinā ko na pīḍitaḥ |

vyasanaṃ kena na prāptaṃ kasya saukhyaṃ nirantaram || 01 ||

ācāraḥ kulamākhyāti deśamākhyāti bhāṣaṇam |

sambhramaḥ snehamākhyāti vapurākhyāti bhojanam || 02 ||

sukule yojayetkanyāṃ putraṃ vidyāsu yojayet |

vyasane yojayecchatruṃ mitraṃ dharmeṇa yojayet || 03 ||

durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ |

sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade || 04 ||

etadarthe kulīnānāṃ nṛpāḥ kurvanti saṅgraham |

ādimadhyāvasāneṣu na te gacchanti vikriyām || 05 ||

pralaye bhinnamaryādā bhavanti kila sāgarāḥ |

sāgarā bhedamicchanti pralaye'pi na sādhavaḥ || 06 ||

mūrkhastu prahartavyaḥ pratyakṣo dvipadaḥ paśuḥ |

bhidyate vākya-śalyena adṛśaṃ kaṇṭakaṃ yathā || 07 ||

rūpayauvanasampannā viśālakulasambhavāḥ |

vidyāhīnā na śobhante nirgandhāḥ kiṃśukā yathā || 08 ||

kokilānāṃ svaro rūpaṃ strīṇāṃ rūpaṃ pativratam |

vidyā rūpaṃ kurūpāṇāṃ kṣamā rūpaṃ tapasvinām || 09 ||

tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet |

grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet || 10 ||

udyoge nāsti dāridryaṃ japato nāsti pātakam |

maunena kalaho nāsti nāsti jāgarite bhayam || 11 ||

atirūpeṇa vā sītā atigarveṇa rāvaṇaḥ |

atidānādbalirbaddho hyatisarvatra varjayet || 12 ||

ko hi bhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām |

ko videśaḥ suvidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām || 13 ||

ekenāpi suvṛkṣeṇa puṣpitena sugandhinā |

vāsitaṃ tadvanaṃ sarvaṃ suputreṇa kulaṃ yathā || 14 ||

ekena śuṣkavṛkṣeṇa dahyamānena vahninā |

dahyate tadvanaṃ sarvaṃ kuputreṇa kulaṃ yathā || 15 ||

ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena sādhunā |

āhlāditaṃ kulaṃ sarvaṃ yathā candreṇa śarvarī || 16 ||

kiṃ jātairbahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ |

varamekaḥ kulālambī yatra viśrāmyate kulam || 17 ||

lālayetpañcavarṣāṇi daśavarṣāṇi tāḍayet |

prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putre mitravadācaret || 18 ||

upasarge'nyacakre ca durbhikṣe ca bhayāvahe |

asādhujanasamparke yaḥ palāyetsa jīvati || 19 ||

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |

ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 20 ||

mūrkhā yatra na pūjyante dhānyaṃ yatra susañcitam |

dāmpatye kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā || 21 ||