Chanakya Niti - Dvitiyo'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ಅನೃತಂ ಸಾಹಸಂ ಮಾಯಾ ಮೂರ್ಖತ್ವಮತಿಲೋಭಿತಾ ।

ಅಶೌಚತ್ವಂ ನಿರ್ದಯತ್ವಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ದೋಷಾಃ ಸ್ವಭಾವಜಾಃ ॥ 01 ॥

ಭೋಜ್ಯಂ ಭೋಜನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ರತಿಶಕ್ತಿರ್ವರಾಙ್ಗನಾ ।

ವಿಭವೋ ದಾನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ನಾಲ್ಪಸ್ಯ ತಪಸಃ ಫಲಮ್ ॥ 02 ॥

ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ವಶೀಭೂತೋ ಭಾರ್ಯಾ ಛನ್ದಾನುಗಾಮಿನೀ ।

ವಿಭವೇ ಯಶ್ಚ ಸನ್ತುಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗ ಇಹೈವ ಹಿ ॥ 03 ॥

ತೇ ಪುತ್ರಾ ಯೇ ಪಿತುರ್ಭಕ್ತಾಃ ಸ ಪಿತಾ ಯಸ್ತು ಪೋಷಕಃ ।

ತನ್ಮಿತ್ರಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಸಾ ಭಾರ್ಯಾ ಯತ್ರ ನಿರ್ವೃತಿಃ ॥ 04 ॥

ಪರೋಕ್ಷೇ ಕಾರ್ಯಹನ್ತಾರಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ ।

ವರ್ಜಯೇತ್ತಾದೃಶಂ ಮಿತ್ರಂ ವಿಷಕುಮ್ಭಂ ಪಯೋಮುಖಮ್ ॥ 05 ॥

ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ಕುಮಿತ್ರೇ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚಾಪಿ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ ।

ಕದಾಚಿತ್ಕುಪಿತಂ ಮಿತ್ರಂ ಸರ್ವಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ ॥ 06 ॥

ಮನಸಾ ಚಿನ್ತಿತಂ ಕಾರ್ಯಂ ವಾಚಾ ನೈವ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ ।

ಮನ್ತ್ರೇಣ ರಕ್ಷಯೇದ್ಗೂಢಂ ಕಾರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ನಿಯೋಜಯೇತ್ ॥ 07 ॥

ಕಷ್ಟಂ ಚ ಖಲು ಮೂರ್ಖತ್ವಂ ಕಷ್ಟಂ ಚ ಖಲು ಯೌವನಮ್ ।

ಕಷ್ಟಾತ್ಕಷ್ಟತರಂ ಚೈವ ಪರಗೇಹನಿವಾಸನಮ್ ॥ 08 ॥

ಶೈಲೇ ಶೈಲೇ ಚ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ನ ಗಜೇ ಗಜೇ ।

ಸಾಧವೋ ನ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಚನ್ದನಂ ನ ವನೇ ವನೇ ॥ 09 ॥

ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ವಿವಿಧೈಃ ಶೀಲೈರ್ನಿಯೋಜ್ಯಾಃ ಸತತಂ ಬುಧೈಃ ।

ನೀತಿಜ್ಞಾಃ ಶೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭವನ್ತಿ ಕುಲಪೂಜಿತಾಃ ॥ 10 ॥

ಮಾತಾ ಶತ್ರುಃ ಪಿತಾ ವೈರೀ ಯಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಲಾ ನ ಪಾಠಿತಾಃ ।

ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ನ ಶೋಭನ್ತೇ ಹಂಸಮಧ್ಯೇ ಬಕೋ ಯಥಾ ॥ 11 ॥

ಲಾಲನಾದ್ಬಹವೋ ದೋಷಾಸ್ತಾಡನೇ ಬಹವೋ ಗುಣಾಃ ।

ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರಂ ಚ ಶಿಷ್ಯಂ ಚ ತಾಡಯೇನ್ನ ತು ಲಾಲಯೇತ್ ॥ 12 ॥

ಶ್ಲೋಕೇನ ವಾ ತದರ್ಧೇನ ತದರ್ಧಾರ್ಧಾಕ್ಷರೇಣ ವಾ ।

ಅಬನ್ಧ್ಯಂ ದಿವಸಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದಾನಾಧ್ಯಯನಕರ್ಮಭಿಃ ॥ 13 ॥

ಕಾನ್ತಾವಿಯೋಗಃ ಸ್ವಜನಾಪಮಾನಂ

ಋಣಸ್ಯ ಶೇಷಂ ಕುನೃಪಸ್ಯ ಸೇವಾ ।

ದಾರಿದ್ರ್ಯಭಾವಾದ್ವಿಮುಖಂ ಚ ಮಿತ್ರಂ

ವಿನಾಗ್ನಿನಾ ಪಞ್ಚ ದಹನ್ತಿ ಕಾಯಮ್ ॥ 14 ॥

ನದೀತೀರೇ ಚ ಯೇ ವೃಕ್ಷಾಃ ಪರಗೇಹೇಷು ಕಾಮಿನೀ ।

ಮನ್ತ್ರಹೀನಾಶ್ಚ ರಾಜಾನಃ ಶೀಘ್ರಂ ನಶ್ಯನ್ತ್ಯಸಂಶಯಮ್ ॥ 15 ॥

ಬಲಂ ವಿದ್ಯಾ ಚ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಸೈನ್ಯಂ ಬಲಂ ತಥಾ ।

ಬಲಂ ವಿತ್ತಂ ಚ ವೈಶ್ಯಾನಾಂ ಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಪಾರಿಚರ್ಯಕಮ್ ॥ 16 ॥

ನಿರ್ಧನಂ ಪುರುಷಂ ವೇಶ್ಯಾ ಪ್ರಜಾ ಭಗ್ನಂ ನೃಪಂ ತ್ಯಜೇತ್ ।

ಖಗಾ ವೀತಫಲಂ ವೃಕ್ಷಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚಾಭ್ಯಾಗತೋ ಗೃಹಮ್ ॥ 17 ॥

ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ವಿಪ್ರಾಸ್ತ್ಯಜನ್ತಿ ಯಜಮಾನಕಮ್ ।

ಪ್ರಾಪ್ತವಿದ್ಯಾ ಗುರುಂ ಶಿಷ್ಯಾ ದಗ್ಧಾರಣ್ಯಂ ಮೃಗಾಸ್ತಥಾ ॥ 18 ॥

ದುರಾಚಾರೀ ದುರಾದೃಷ್ಟಿರ್ದುರಾವಾಸೀ ಚ ದುರ್ಜನಃ ।

ಯನ್ಮೈತ್ರೀ ಕ್ರಿಯತೇ ಪುಮ್ಭಿರ್ನರಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 19 ॥

ಸಮಾನೇ ಶೋಭತೇ ಪ್ರೀತಿಃ ರಾಜ್ಞಿ ಸೇವಾ ಚ ಶೋಭತೇ ।

ವಾಣಿಜ್ಯಂ ವ್ಯವಹಾರೇಷು ದಿವ್ಯಾ ಸ್ತ್ರೀ ಶೋಭತೇ ಗೃಹೇ ॥ 20 ॥

Roman (IAST) Transliteration

anṛtaṃ sāhasaṃ māyā mūrkhatvamatilobhitā |

aśaucatvaṃ nirdayatvaṃ strīṇāṃ doṣāḥ svabhāvajāḥ || 01 ||

bhojyaṃ bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarāṅganā |

vibhavo dānaśaktiśca nālpasya tapasaḥ phalam || 02 ||

yasya putro vaśībhūto bhāryā chandānugāminī |

vibhave yaśca santuṣṭastasya svarga ihaiva hi || 03 ||

te putrā ye piturbhaktāḥ sa pitā yastu poṣakaḥ |

tanmitraṃ yatra viśvāsaḥ sā bhāryā yatra nirvṛtiḥ || 04 ||

parokṣe kāryahantāraṃ pratyakṣe priyavādinam |

varjayettādṛśaṃ mitraṃ viṣakumbhaṃ payomukham || 05 ||

na viśvasetkumitre ca mitre cāpi na viśvaset |

kadācitkupitaṃ mitraṃ sarvaṃ guhyaṃ prakāśayet || 06 ||

manasā cintitaṃ kāryaṃ vācā naiva prakāśayet |

mantreṇa rakṣayedgūḍhaṃ kārye cāpi niyojayet || 07 ||

kaṣṭaṃ ca khalu mūrkhatvaṃ kaṣṭaṃ ca khalu yauvanam |

kaṣṭātkaṣṭataraṃ caiva paragehanivāsanam || 08 ||

śaile śaile ca māṇikyaṃ mauktikaṃ na gaje gaje |

sādhavo na hi sarvatra candanaṃ na vane vane || 09 ||

putrāśca vividhaiḥ śīlairniyojyāḥ satataṃ budhaiḥ |

nītijñāḥ śīlasampannā bhavanti kulapūjitāḥ || 10 ||

mātā śatruḥ pitā vairī yābhyāṃ bālā na pāṭhitāḥ |

sabhāmadhye na śobhante haṃsamadhye bako yathā || 11 ||

lālanādbahavo doṣāstāḍane bahavo guṇāḥ |

tasmātputraṃ ca śiṣyaṃ ca tāḍayenna tu lālayet || 12 ||

ślokena vā tadardhena tadardhārdhākṣareṇa vā |

abandhyaṃ divasaṃ kuryāddānādhyayanakarmabhiḥ || 13 ||

kāntāviyogaḥ svajanāpamānaṃ

ṛṇasya śeṣaṃ kunṛpasya sevā |

dāridryabhāvādvimukhaṃ ca mitraṃ

vināgninā pañca dahanti kāyam || 14 ||

nadītīre ca ye vṛkṣāḥ parageheṣu kāminī |

mantrahīnāśca rājānaḥ śīghraṃ naśyantyasaṃśayam || 15 ||

balaṃ vidyā ca viprāṇāṃ rājñāṃ sainyaṃ balaṃ tathā |

balaṃ vittaṃ ca vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ pāricaryakam || 16 ||

nirdhanaṃ puruṣaṃ veśyā prajā bhagnaṃ nṛpaṃ tyajet |

khagā vītaphalaṃ vṛkṣaṃ bhuktvā cābhyāgato gṛham || 17 ||

gṛhītvā dakṣiṇāṃ viprāstyajanti yajamānakam |

prāptavidyā guruṃ śiṣyā dagdhāraṇyaṃ mṛgāstathā || 18 ||

durācārī durādṛṣṭirdurāvāsī ca durjanaḥ |

yanmaitrī kriyate pumbhirnaraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||

samāne śobhate prītiḥ rājñi sevā ca śobhate |

vāṇijyaṃ vyavahāreṣu divyā strī śobhate gṛhe || 20 ||