Chanakya Niti - Panchadasho'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ಯಸ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ದ್ರವೀಭೂತಂ ಕೃಪಯಾ ಸರ್ವಜನ್ತುಷು ।

ತಸ್ಯ ಜ್ಞಾನೇನ ಮೋಕ್ಷೇಣ ಕಿಂ ಜಟಾಭಸ್ಮಲೇಪನೈಃ ॥ 01 ॥

ಏಕಮಪ್ಯಕ್ಷರಂ ಯಸ್ತು ಗುರುಃ ಶಿಷ್ಯಂ ಪ್ರಬೋಧಯೇತ್ ।

ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ನಾಸ್ತಿ ತದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಯದ್ದತ್ತ್ವಾ ಸೋಽನೃಣೀ ಭವೇತ್ ॥ 02 ॥

ಖಲಾನಾಂ ಕಣ್ಟಕಾನಾಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧೈವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ।

ಉಪಾನನ್ಮುಖಭಙ್ಗೋ ವಾ ದೂರತೋ ವಾ ವಿಸರ್ಜನಮ್ ॥ 02 ॥

ಕುಚೈಲಿನಂ ದನ್ತಮಲೋಪಧಾರಿಣಂ

ಬಹ್ವಾಶಿನಂ ನಿಷ್ಠುರಭಾಷಿಣಂ ಚ ।

ಸೂರ್ಯೋದಯೇ ಚಾಸ್ತಮಿತೇ ಶಯಾನಂ

ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಶ್ರೀರ್ಯದಿ ಚಕ್ರಪಾಣಿಃ ॥ 04 ॥

ತ್ಯಜನ್ತಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಧನೈರ್ವಿಹೀನಂ

ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ದಾರಾಶ್ಚ ಸುಹೃಜ್ಜನಾಶ್ಚ ।

ತಮರ್ಥವನ್ತಂ ಪುನರಾಶ್ರಯನ್ತಿ

ಅರ್ಥೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಬನ್ಧುಃ ॥ 05 ॥

ಅನ್ಯಾಯೋಪಾರ್ಜಿತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ದಶ ವರ್ಷಾಣಿ ತಿಷ್ಠತಿ ।

ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚೈಕಾದಶೇ ವರ್ಷೇ ಸಮೂಲಂ ತದ್ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 06 ॥

ಅಯುಕ್ತಂ ಸ್ವಾಮಿನೋ ಯುಕ್ತಂ ಯುಕ್ತಂ ನೀಚಸ್ಯ ದೂಷಣಮ್ ।

ಅಮೃತಂ ರಾಹವೇ ಮೃತ್ಯುರ್ವಿಷಂ ಶಙ್ಕರಭೂಷಣಮ್ ॥ 07 ॥

ತದ್ಭೋಜನಂ ಯದ್ದ್ವಿಜಭುಕ್ತಶೇಷಂ

ತತ್ಸೌಹೃದಂ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಪರಸ್ಮಿನ್ ।

ಸಾ ಪ್ರಾಜ್ಞತಾ ಯಾ ನ ಕರೋತಿ ಪಾಪಂ

ದಮ್ಭಂ ವಿನಾ ಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಧರ್ಮಃ ॥ 08 ॥

ಮಣಿರ್ಲುಣ್ಠತಿ ಪಾದಾಗ್ರೇ ಕಾಚಃ ಶಿರಸಿ ಧಾರ್ಯತೇ ।

ಕ್ರಯವಿಕ್ರಯವೇಲಾಯಾಂ ಕಾಚಃ ಕಾಚೋ ಮಣಿರ್ಮಣಿಃ ॥ 09 ॥

ಅನನ್ತಶಾಸ್ತ್ರಂ ಬಹುಲಾಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾಃ

ಸ್ವಲ್ಪಶ್ಚ ಕಾಲೋ ಬಹುವಿಘ್ನತಾ ಚ ।

ಯತ್ಸಾರಭೂತಂ ತದುಪಾಸನೀಯಾಂ

ಹಂಸೋ ಯಥಾ ಕ್ಷೀರಮಿವಾಮ್ಬುಮಧ್ಯಾತ್ ॥ 10 ॥

ದೂರಾಗತಂ ಪಥಿ ಶ್ರಾನ್ತಂ ವೃಥಾ ಚ ಗೃಹಮಾಗತಮ್ ।

ಅನರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಯೋ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸ ವೈ ಚಾಣ್ಡಾಲ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 11 ॥

ಪಠನ್ತಿ ಚತುರೋ ವೇದಾನ್ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣ್ಯನೇಕಶಃ ।

ಆತ್ಮಾನಂ ನೈವ ಜಾನನ್ತಿ ದರ್ವೀ ಪಾಕರಸಂ ಯಥಾ ॥ 12 ॥

ಧನ್ಯಾ ದ್ವಿಜಮಯೀ ನೌಕಾ ವಿಪರೀತಾ ಭವಾರ್ಣವೇ ।

ತರನ್ತ್ಯಧೋಗತಾಃ ಸರ್ವೇ ಉಪರಿಷ್ಠಾಃ ಪತನ್ತ್ಯಧಃ ॥ 13 ॥

ಅಯಮಮೃತನಿಧಾನಂ ನಾಯಕೋಽಪ್ಯೋಷಧೀನಾಮ್

ಅಮೃತಮಯಶರೀರಃ ಕಾನ್ತಿಯುಕ್ತೋಽಪಿ ಚನ್ದ್ರಃ ।

ಭವತಿವಿಗತರಶ್ಮಿರ್ಮಣ್ಡಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಾನೋಃ

ಪರಸದನನಿವಿಷ್ಟಃ ಕೋ ಲಘುತ್ವಂ ನ ಯಾತಿ ॥ 14 ॥

ಅಲಿರಯಂ ನಲಿನೀದಲಮಧ್ಯಗಃ

ಕಮಲಿನೀಮಕರನ್ದಮದಾಲಸಃ ।

ವಿಧಿವಶಾತ್ಪರದೇಶಮುಪಾಗತಃ

ಕುಟಜಪುಷ್ಪರಸಂ ಬಹು ಮನ್ಯತೇ ॥ 15 ॥

ಪೀತಃ ಕ್ರುದ್ಧೇನ ತಾತಶ್ಚರಣತಲಹತೋ ವಲ್ಲಭೋ ಯೇನ ರೋಷಾ

ದಾಬಾಲ್ಯಾದ್ವಿಪ್ರವರ್ಯೈಃ ಸ್ವವದನವಿವರೇ ಧಾರ್ಯತೇ ವೈರಿಣೀ ಮೇ ।

ಗೇಹಂ ಮೇ ಛೇದಯನ್ತಿ ಪ್ರತಿದಿವಸಮುಮಾಕಾನ್ತಪೂಜಾನಿಮಿತ್ತಂ

ತಸ್ಮಾತ್ಖಿನ್ನಾ ಸದಾಹಂ ದ್ವಿಜಕುಲನಿಲಯಂ ನಾಥ ಯುಕ್ತಂ ತ್ಯಜಾಮಿ ॥ 16 ॥

ಬನ್ಧನಾನಿ ಖಲು ಸನ್ತಿ ಬಹೂನಿ

ಪ್ರೇಮರಜ್ಜುಕೃತಬನ್ಧನಮನ್ಯತ್ ।

ದಾರುಭೇದನಿಪುಣೋಽಪಿ ಷಡಙ್ಘ್ರಿ-

ರ್ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ಪಙ್ಕಜಕೋಶೇಃ ॥ 17 ॥

ಛಿನ್ನೋಽಪಿ ಚನ್ದನ ತರುರ್ನ ಜಹಾತಿ ಗನ್ಧಂ

ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ವಾರಣಪತಿ-ರ್ನಜಹಾತಿ ಲೀಲಾಮ್ ।

ಹನ್ತ್ರಾರ್ಪಿತೋ ಮಧುರತಾಂ ನ ಜಹಾತಿ ಚೇಕ್ಷುಃ

ಕ್ಷೀಣೋಽಪಿ ನ ತ್ಯಜತಿ ಶಿಲಗುಣಾನ್ ಕುಲೀನಃ ॥ 18 ॥

Roman (IAST) Transliteration

yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |

tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||

ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |

pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||

khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |

upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||

kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ

bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |

sūryodaye cāstamite śayānaṃ

vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||

tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ

putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |

tamarthavantaṃ punarāśrayanti

artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||

anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |

prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||

ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |

amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||

tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ

tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |

sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ

dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||

maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |

krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||

anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ

svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |

yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ

haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||

dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |

anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||

paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |

ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||

dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |

tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||

ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām

amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |

bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ

parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||

alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ

kamalinīmakarandamadālasaḥ |

vidhivaśātparadeśamupāgataḥ

kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||

pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā

dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |

gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ

tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||

bandhanāni khalu santi bahūni

premarajjukṛtabandhanamanyat |

dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-

rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||

chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ

vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |

hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ

kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||