Chanakya Niti - Trayodasho'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Chanakya Kannada

ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವೇಚ್ಚ ನರಃ ಶುಕ್ಲೇನ ಕರ್ಮಣಾ ।

ನ ಕಲ್ಪಮಪಿ ಕಷ್ಟೇನ ಲೋಕದ್ವಯವಿರೋಧಿನಾ ॥ 01 ॥

ಗತೇ ಶೋಕೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯಂ ನೈವ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ।

ವರ್ತಮಾನೇನ ಕಾಲೇನ ವರ್ತಯನ್ತಿ ವಿಚಕ್ಷಣಾಃ ॥ 02 ॥

ಸ್ವಭಾವೇನ ಹಿ ತುಷ್ಯನ್ತಿ ದೇವಾಃ ಸತ್ಪುರುಷಾಃ ಪಿತಾ ।

ಜ್ಞಾತಯಃ ಸ್ನಾನಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ವಾಕ್ಯದಾನೇನ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ॥ 03 ॥

ಆಯುಃ ಕರ್ಮ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚ ವಿದ್ಯಾ ನಿಧನಮೇವ ಚ ।

ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ಹಿ ಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಗರ್ಭಸ್ಥಸ್ಯೈವ ದೇಹಿನಃ ॥ 04 (4.1) ॥

ಅಹೋ ಬತ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಚರಿತಾನಿ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ।

ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ತೃಣಾಯ ಮನ್ಯನ್ತೇ ತದ್ಭಾರೇಣ ನಮನ್ತಿ ಚ ॥ 05 ॥

ಯಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋ ಭಯಂ ತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋ ದುಃಖಸ್ಯ ಭಾಜನಮ್ ।

ಸ್ನೇಹಮೂಲಾನಿ ದುಃಖಾನಿ ತಾನಿ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವಸೇತ್ ಸುಖಮ್ ॥ 06 ॥

ಅನಾಗತವಿಧಾತಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿಸ್ತಥಾ ।

ದ್ವಾವೇತೌ ಸುಖಮೇಧೇತೇ ಯದ್ಭವಿಷ್ಯೋ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 07 ॥

ರಾಜ್ಞಿ ಧರ್ಮಿಣಿ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾಃ ಪಾಪೇ ಪಾಪಾಃ ಸಮೇ ಸಮಾಃ ।

ರಾಜಾನಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಯಥಾ ರಾಜಾ ತಥಾ ಪ್ರಜಾಃ ॥ 08 ॥

ಜೀವನ್ತಂ ಮೃತವನ್ಮನ್ಯೇ ದೇಹಿನಂ ಧರ್ಮವರ್ಜಿತಮ್ ।

ಮೃತೋ ಧರ್ಮೇಣ ಸಂಯುಕ್ತೋ ದೀರ್ಘಜೀವೀ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 09 ॥

ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಯಸ್ಯೈಕೋಽಪಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।

ಅಜಾಗಲಸ್ತನಸ್ಯೇವ ತಸ್ಯ ಜನ್ಮ ನಿರರ್ಥಕಮ್ ॥ 10 ॥

ದಹ್ಯಮಾನಾಃ ಸುತೀವ್ರೇಣ ನೀಚಾಃ ಪರಯಶೋಽಗ್ನಿನಾ ।

ಅಶಕ್ತಾಸ್ತತ್ಪದಂ ಗನ್ತುಂ ತತೋ ನಿಣ್ಡಾಂ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ ॥ 11 ॥

ಬನ್ಧಾಯ ವಿಷಯಾಸಙ್ಗೋ ಮುಕ್ತ್ಯೈ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಮನಃ ।

ಮನ ಏವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಾರಣಂ ಬನ್ಧಮೋಕ್ಷಯೋಃ ॥ 12 ॥

ದೇಹಾಭಿಮಾನೇ ಗಲಿತಂ ಜ್ಞಾನೇನ ಪರಮಾತ್ಮನಿ ।

ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಮನೋ ಯಾತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ಸಮಾಧಯಃ ॥ 13 ॥

ಈಪ್ಸಿತಂ ಮನಸಃ ಸರ್ವಂ ಕಸ್ಯ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸುಖಮ್ ।

ದೈವಾಯತ್ತಂ ಯತಃ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸನ್ತೋಷಮಾಶ್ರಯೇತ್ ॥ 14 ॥

ಯಥಾ ಧೇನುಸಹಸ್ರೇಷು ವತ್ಸೋ ಗಚ್ಛತಿ ಮಾತರಮ್ ।

ತಥಾ ಯಚ್ಚ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತಾರಮನುಗಚ್ಛತಿ ॥ 15 ॥

ಅನವಸ್ಥಿತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ನ ಜನೇ ನ ವನೇ ಸುಖಮ್ ।

ಜನೋ ದಹತಿ ಸಂಸರ್ಗಾದ್ವನಂ ಸಙ್ಗವಿವರ್ಜನಾತ್ ॥ 16 ॥

ಖನಿತ್ವಾ ಹಿ ಖನಿತ್ರೇಣ ಭೂತಲೇ ವಾರಿ ವಿನ್ದತಿ ।

ತಥಾ ಗುರುಗತಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಶುಶ್ರೂಷುರಧಿಗಚ್ಛತಿ ॥ 17 ॥

ಕರ್ಮಾಯತ್ತಂ ಫಲಂ ಪುಂಸಾಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಕರ್ಮಾನುಸಾರಿಣೀ ।

ತಥಾಪಿ ಸುಧಿಯಶ್ಚಾರ್ಯಾ ಸುವಿಚಾರ್ಯೈವ ಕುರ್ವತೇ ॥ 18 ॥

ಏಕಾಕ್ಷರಪ್ರದಾತಾರಂ ಯೋ ಗುರುಂ ನಾಭಿವನ್ದತೇ ।

ಶ್ವಾನಯೋನಿಶತಂ ಗತ್ವಾ ಚಾಣ್ಡಾಲೇಷ್ವಭಿಜಾಯತೇ ॥ 19 ॥

ಯುಗಾನ್ತೇ ಪ್ರಚಲೇನ್ಮೇರುಃ ಕಲ್ಪಾನ್ತೇ ಸಪ್ತ ಸಾಗರಾಃ ।

ಸಾಧವಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನಾರ್ಥಾನ್ನ ಚಲನ್ತಿ ಕದಾಚನ ॥ 20 ॥

ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ತ್ರೀಣಿ ರತ್ನಾನಿ ಜಲಮನ್ನಂ ಸುಭಾಷಿತಮ್ ।

ಮೂಢೈಃ ಪಾಷಾಣಖಣ್ಡೇಷು ರತ್ನಸಞ್ಜ್ಞಾ ವಿಧೀಯತೇ ॥ 21 ॥

Roman (IAST) Transliteration

muhūrtamapi jīvecca naraḥ śuklena karmaṇā |

na kalpamapi kaṣṭena lokadvayavirodhinā || 01 ||

gate śoko na kartavyo bhaviṣyaṃ naiva cintayet |

vartamānena kālena vartayanti vicakṣaṇāḥ || 02 ||

svabhāvena hi tuṣyanti devāḥ satpuruṣāḥ pitā |

jñātayaḥ snānapānābhyāṃ vākyadānena paṇḍitāḥ || 03 ||

āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |

pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 04 (4.1) ||

aho bata vicitrāṇi caritāni mahātmanām |

lakṣmīṃ tṛṇāya manyante tadbhāreṇa namanti ca || 05 ||

yasya sneho bhayaṃ tasya sneho duḥkhasya bhājanam |

snehamūlāni duḥkhāni tāni tyaktvā vaset sukham || 06 ||

anāgatavidhātā ca pratyutpannamatistathā |

dvāvetau sukhamedhete yadbhaviṣyo vinaśyati || 07 ||

rājñi dharmiṇi dharmiṣṭhāḥ pāpe pāpāḥ same samāḥ |

rājānamanuvartante yathā rājā tathā prajāḥ || 08 ||

jīvantaṃ mṛtavanmanye dehinaṃ dharmavarjitam |

mṛto dharmeṇa saṃyukto dīrghajīvī na saṃśayaḥ || 09 ||

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |

ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 10 ||

dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā |

aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato niṇḍāṃ prakurvate || 11 ||

bandhāya viṣayāsaṅgo muktyai nirviṣayaṃ manaḥ |

mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ || 12 ||

dehābhimāne galitaṃ jñānena paramātmani |

yatra yatra mano yāti tatra tatra samādhayaḥ || 13 ||

īpsitaṃ manasaḥ sarvaṃ kasya sampadyate sukham |

daivāyattaṃ yataḥ sarvaṃ tasmātsantoṣamāśrayet || 14 ||

yathā dhenusahasreṣu vatso gacchati mātaram |

tathā yacca kṛtaṃ karma kartāramanugacchati || 15 ||

anavasthitakāryasya na jane na vane sukham |

jano dahati saṃsargādvanaṃ saṅgavivarjanāt || 16 ||

khanitvā hi khanitreṇa bhūtale vāri vindati |

tathā gurugatāṃ vidyāṃ śuśrūṣuradhigacchati || 17 ||

karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī |

tathāpi sudhiyaścāryā suvicāryaiva kurvate || 18 ||

ekākṣarapradātāraṃ yo guruṃ nābhivandate |

śvānayoniśataṃ gatvā cāṇḍāleṣvabhijāyate || 19 ||

yugānte pracalenmeruḥ kalpānte sapta sāgarāḥ |

sādhavaḥ pratipannārthānna calanti kadācana || 20 ||

pṛthivyāṃ trīṇi ratnāni jalamannaṃ subhāṣitam |

mūḍhaiḥ pāṣāṇakhaṇḍeṣu ratnasañjñā vidhīyate || 21 ||