Chanakya Niti - Dvadasho'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ಸಾನನ್ದಂ ಸದನಂ ಸುತಾಸ್ತು ಸುಧಿಯಃ ಕಾನ್ತಾ ಪ್ರಿಯಾಲಾಪಿನೀ

ಇಚ್ಛಾಪೂರ್ತಿಧನಂ ಸ್ವಯೋಷಿತಿ ರತಿಃ ಸ್ವಾಜ್ಞಾಪರಾಃ ಸೇವಕಾಃ ।

ಆತಿಥ್ಯಂ ಶಿವಪೂಜನಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಮಿಷ್ಟಾನ್ನಪಾನಂ ಗೃಹೇ

ಸಾಧೋಃ ಸಙ್ಗಮುಪಾಸತೇ ಚ ಸತತಂ ಧನ್ಯೋ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಃ ॥ 01 ॥

ಆರ್ತೇಷು ವಿಪ್ರೇಷು ದಯಾನ್ವಿತಶ್ಚ

ಯಚ್ಛ್ರದ್ಧಯಾ ಸ್ವಲ್ಪಮುಪೈತಿ ದಾನಮ್ ।

ಅನನ್ತಪಾರಮುಪೈತಿ ರಾಜನ್

ಯದ್ದೀಯತೇ ತನ್ನ ಲಭೇದ್ದ್ವಿಜೇಭ್ಯಃ ॥ 02 ॥

ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ ಸ್ವಜನೇ ದಯಾ ಪರಜನೇ ಶಾಠ್ಯಂ ಸದಾ ದುರ್ಜನೇ

ಪ್ರೀತಿಃ ಸಾಧುಜನೇ ಸ್ಮಯಃ ಖಲಜನೇ ವಿದ್ವಜ್ಜನೇ ಚಾರ್ಜವಮ್ ।

ಶೌರ್ಯಂ ಶತ್ರುಜನೇ ಕ್ಷಮಾ ಗುರುಜನೇ ನಾರೀಜನೇ ಧೂರ್ತತಾ

ಇತ್ಥಂ ಯೇ ಪುರುಷಾ ಕಲಾಸು ಕುಶಲಾಸ್ತೇಷ್ವೇವ ಲೋಕಸ್ಥಿತಿಃ ॥ 03 ॥

ಹಸ್ತೌ ದಾನವಿವರ್ಜಿತೌ ಶ್ರುತಿಪುಟೌ ಸಾರಸ್ವತದ್ರೋಹಿಣೌ

ನೇತ್ರೇ ಸಾಧುವಿಲೋಕನೇನ ರಹಿತೇ ಪಾದೌ ನ ತೀರ್ಥಂ ಗತೌ ।

ಅನ್ಯಾಯಾರ್ಜಿತವಿತ್ತಪೂರ್ಣಮುದರಂ ಗರ್ವೇಣ ತುಙ್ಗಂ ಶಿರೋ

ರೇ ರೇ ಜಮ್ಬುಕ ಮುಞ್ಚ ಮುಞ್ಚ ಸಹಸಾ ನೀಚಂ ಸುನಿನ್ದ್ಯಂ ವಪುಃ ॥ 04 ॥

ಯೇಷಾಂ ಶ್ರೀಮದ್ಯಶೋದಾಸುತಪದಕಮಲೇ ನಾಸ್ತಿ ಭಕ್ತಿರ್ನರಾಣಾಂ

ಯೇಷಾಮಾಭೀರಕನ್ಯಾಪ್ರಿಯಗುಣಕಥನೇ ನಾನುರಕ್ತಾ ರಸಜ್ಞಾ ।

ಯೇಷಾಂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಲೀಲಾಲಲಿತರಸಕಥಾಸಾದರೌ ನೈವ ಕರ್ಣೌ

ಧಿಕ್ ತಾನ್ ಧಿಕ್ ತಾನ್ ಧಿಗೇತಾನ್ ಕಥಯತಿ ಸತತಂ ಕೀರ್ತನಸ್ಥೋ ಮೃದಙ್ಗಃ ॥ 05 ॥

ಪತ್ರಂ ನೈವ ಯದಾ ಕರೀಲವಿಟಪೇ ದೋಷೋ ವಸನ್ತಸ್ಯ ಕಿಂ

ನೋಲೂಕೋಽಪ್ಯವಲೋಕತೇ ಯದಿ ದಿವಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಕಿಂ ದೂಷಣಮ್ ।

ವರ್ಷಾ ನೈವ ಪತನ್ತಿ ಚಾತಕಮುಖೇ ಮೇಘಸ್ಯ ಕಿಂ ದೂಷಣಂ

ಯತ್ಪೂರ್ವಂ ವಿಧಿನಾ ಲಲಾಟಲಿಖಿತಂ ತನ್ಮಾರ್ಜಿತುಂ ಕಃ ಕ್ಷಮಃ ॥ 06 ॥

ಸತ್ಸಙ್ಗಾದ್ಭವತಿ ಹಿ ಸಾಧುನಾ ಖಲಾನಾಂ

ಸಾಧೂನಾಂ ನ ಹಿ ಖಲಸಙ್ಗತಃ ಖಲತ್ವಮ್ ।

ಆಮೋದಂ ಕುಸುಮಭವಂ ಮೃದೇವ ಧತ್ತೇ

ಮೃದ್ಗನ್ಧಂ ನಹಿ ಕುಸುಮಾನಿ ಧಾರಯನ್ತಿ ॥ 07 ॥

ಸಾಧೂನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಪುಣ್ಯಂ ತೀರ್ಥಭೂತಾ ಹಿ ಸಾಧವಃ ।

ಕಾಲೇನ ಫಲತೇ ತೀರ್ಥಂ ಸದ್ಯಃ ಸಾಧುಸಮಾಗಮಃ ॥ 08 ॥

ವಿಪ್ರಾಸ್ಮಿನ್ನಗರೇ ಮಹಾನ್ಕಥಯ ಕಸ್ತಾಲದ್ರುಮಾಣಾಂ ಗಣಃ

ಕೋ ದಾತಾ ರಜಕೋ ದದಾತಿ ವಸನಂ ಪ್ರಾತರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ನಿಶಿ ।

ಕೋ ದಕ್ಷಃ ಪರವಿತ್ತದಾರಹರಣೇ ಸರ್ವೋಽಪಿ ದಕ್ಷೋ ಜನಃ

ಕಸ್ಮಾಜ್ಜೀವಸಿ ಹೇ ಸಖೇ ವಿಷಕೃಮಿನ್ಯಾಯೇನ ಜೀವಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 09 ॥

ನ ವಿಪ್ರಪಾದೋದಕಕರ್ದಮಾಣಿ

ನ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಧ್ವನಿಗರ್ಜಿತಾನಿ ।

ಸ್ವಾಹಾಸ್ವಧಾಕಾರವಿವರ್ಜಿತಾನಿ

ಶ್ಮಶಾನತುಲ್ಯಾನಿ ಗೃಹಾಣಿ ತಾನಿ ॥ 10 ॥

ಸತ್ಯಂ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಜ್ಞಾನಂ ಧರ್ಮೋ ಭ್ರಾತಾ ದಯಾ ಸಖಾ ।

ಶಾನ್ತಿಃ ಪತ್ನೀ ಕ್ಷಮಾ ಪುತ್ರಃ ಷಡೇತೇ ಮಮ ಬಾನ್ಧವಾಃ ॥ 11 ॥

ಅನಿತ್ಯಾನಿ ಶರೀರಾಣಿ ವಿಭವೋ ನೈವ ಶಾಶ್ವತಃ ।

ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಧರ್ಮಸಙ್ಗ್ರಹಃ ॥ 12 ॥

ನಿಮನ್ತ್ರೋತ್ಸವಾ ವಿಪ್ರಾ ಗಾವೋ ನವತೃಣೋತ್ಸವಾಃ ।

ಪತ್ಯುತ್ಸಾಹಯುತಾ ಭಾರ್ಯಾ ಅಹಂ ಕೃಷ್ಣಚರಣೋತ್ಸವಃ ॥ 13 ॥

ಮಾತೃವತ್ಪರದಾರೇಷು ಪರದ್ರವ್ಯೇಷು ಲೋಷ್ಟ್ರವತ್ ।

ಆತ್ಮವತ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಪಣ್ಡಿತಃ ॥ 14 ॥

ಧರ್ಮೇ ತತ್ಪರತಾ ಮುಖೇ ಮಧುರತಾ ದಾನೇ ಸಮುತ್ಸಾಹತಾ

ಮಿತ್ರೇಽವಞ್ಚಕತಾ ಗುರೌ ವಿನಯತಾ ಚಿತ್ತೇಽತಿಮಭೀರತಾ ।

ಆಚಾರೇ ಶುಚಿತಾ ಗುಣೇ ರಸಿಕತಾ ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ವಿಜ್ಞಾನತಾ

ರೂಪೇ ಸುನ್ದರತಾ ಶಿವೇ ಭಜನತಾ ತ್ವಯ್ಯಸ್ತಿ ಭೋ ರಾಘವ ॥ 15 ॥

ಕಾಷ್ಠಂ ಕಲ್ಪತರುಃ ಸುಮೇರುಚಲಶ್ಚಿನ್ತಾಮಣಿಃ ಪ್ರಸ್ತರಃ

ಸೂರ್ಯಾಸ್ತೀವ್ರಕರಃ ಶಶೀ ಕ್ಷಯಕರಃ ಕ್ಷಾರೋ ಹಿ ವಾರಾಂ ನಿಧಿಃ ।

ಕಾಮೋ ನಷ್ಟತನುರ್ವಲಿರ್ದಿತಿಸುತೋ ನಿತ್ಯಂ ಪಶುಃ ಕಾಮಗೌ-

ರ್ನೈತಾಂಸ್ತೇ ತುಲಯಾಮಿ ಭೋ ರಘುಪತೇ ಕಸ್ಯೋಪಮಾ ದೀಯತೇ ॥ 16 ॥

ವಿದ್ಯಾ ಮಿತ್ರಂ ಪ್ರವಾಸೇ ಚ ಭಾರ್ಯಾ ಮಿತ್ರಂ ಗೃಹೇಷು ಚ ।

ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯೌಷಧಂ ಮಿತ್ರಂ ಧರ್ಮೋ ಮಿತ್ರಂ ಮೃತಸ್ಯ ಚ ॥ 17 ॥

ವಿನಯಂ ರಾಜಪುತ್ರೇಭ್ಯಃ ಪಣ್ಡಿತೇಭ್ಯಃ ಸುಭಾಷಿತಮ್ ।

ಅನೃತಂ ದ್ಯೂತಕಾರೇಭ್ಯಃ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಃ ಶಿಕ್ಷೇತ ಕೈತವಮ್ ॥ 18 ॥

ಅನಾಲೋಕ್ಯ ವ್ಯಯಂ ಕರ್ತಾ ಅನಾಥಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಃ ।

ಆತುರಃ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ನರಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 19 ॥

ನಾಹಾರಂ ಚಿನ್ತಯೇತ್ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಮೇಕಂ ಹಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ।

ಆಹಾರೋ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಜನ್ಮನಾ ಸಹ ಜಾಯತೇ ॥ 20 ॥

ಧನಧಾನ್ಯಪ್ರಯೋಗೇಷು ವಿದ್ಯಾಸಙ್ಗ್ರಹಣೇ ತಥಾ ।

ಆಹಾರೇ ವ್ಯವಹಾರೇ ಚ ತ್ಯಕ್ತಲಜ್ಜಃ ಸುಖೀ ಭವೇತ್ ॥ 21 ॥

ಜಲಬಿನ್ದುನಿಪಾತೇನ ಕ್ರಮಶಃ ಪೂರ್ಯತೇ ಘಟಃ ।

ಸ ಹೇತುಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಂ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಚ ಧನಸ್ಯ ಚ ॥ 22 ॥

ವಯಸಃ ಪರಿಣಾಮೇಽಪಿ ಯಃ ಖಲಃ ಖಲ ಏವ ಸಃ ।

ಸಮ್ಪಕ್ವಮಪಿ ಮಾಧುರ್ಯಂ ನೋಪಯಾತೀನ್ದ್ರವಾರುಣಮ್ ॥ 23 ॥

Roman (IAST) Transliteration

sānandaṃ sadanaṃ sutāstu sudhiyaḥ kāntā priyālāpinī

icchāpūrtidhanaṃ svayoṣiti ratiḥ svājñāparāḥ sevakāḥ |

ātithyaṃ śivapūjanaṃ pratidinaṃ miṣṭānnapānaṃ gṛhe

sādhoḥ saṅgamupāsate ca satataṃ dhanyo gṛhasthāśramaḥ || 01 ||

ārteṣu vipreṣu dayānvitaśca

yacchraddhayā svalpamupaiti dānam |

anantapāramupaiti rājan

yaddīyate tanna labheddvijebhyaḥ || 02 ||

dākṣiṇyaṃ svajane dayā parajane śāṭhyaṃ sadā durjane

prītiḥ sādhujane smayaḥ khalajane vidvajjane cārjavam |

śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane nārījane dhūrtatā

itthaṃ ye puruṣā kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ || 03 ||

hastau dānavivarjitau śrutipuṭau sārasvatadrohiṇau

netre sādhuvilokanena rahite pādau na tīrthaṃ gatau |

anyāyārjitavittapūrṇamudaraṃ garveṇa tuṅgaṃ śiro

re re jambuka muñca muñca sahasā nīcaṃ sunindyaṃ vapuḥ || 04 ||

yeṣāṃ śrīmadyaśodāsutapadakamale nāsti bhaktirnarāṇāṃ

yeṣāmābhīrakanyāpriyaguṇakathane nānuraktā rasajñā |

yeṣāṃ śrīkṛṣṇalīlālalitarasakathāsādarau naiva karṇau

dhik tān dhik tān dhigetān kathayati satataṃ kīrtanastho mṛdaṅgaḥ || 05 ||

patraṃ naiva yadā karīlaviṭape doṣo vasantasya kiṃ

nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam |

varṣā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇaṃ

yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ || 06 ||

satsaṅgādbhavati hi sādhunā khalānāṃ

sādhūnāṃ na hi khalasaṅgataḥ khalatvam |

āmodaṃ kusumabhavaṃ mṛdeva dhatte

mṛdgandhaṃ nahi kusumāni dhārayanti || 07 ||

sādhūnāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ |

kālena phalate tīrthaṃ sadyaḥ sādhusamāgamaḥ || 08 ||

viprāsminnagare mahānkathaya kastāladrumāṇāṃ gaṇaḥ

ko dātā rajako dadāti vasanaṃ prātargṛhītvā niśi |

ko dakṣaḥ paravittadāraharaṇe sarvo'pi dakṣo janaḥ

kasmājjīvasi he sakhe viṣakṛminyāyena jīvāmyaham || 09 ||

na viprapādodakakardamāṇi

na vedaśāstradhvanigarjitāni |

svāhāsvadhākāravivarjitāni

śmaśānatulyāni gṛhāṇi tāni || 10 ||

satyaṃ mātā pitā jñānaṃ dharmo bhrātā dayā sakhā |

śāntiḥ patnī kṣamā putraḥ ṣaḍete mama bāndhavāḥ || 11 ||

anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ |

nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasaṅgrahaḥ || 12 ||

nimantrotsavā viprā gāvo navatṛṇotsavāḥ |

patyutsāhayutā bhāryā ahaṃ kṛṣṇacaraṇotsavaḥ || 13 ||

mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭravat |

ātmavatsarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ || 14 ||

dharme tatparatā mukhe madhuratā dāne samutsāhatā

mitre'vañcakatā gurau vinayatā citte'timabhīratā |

ācāre śucitā guṇe rasikatā śāstreṣu vijñānatā

rūpe sundaratā śive bhajanatā tvayyasti bho rāghava || 15 ||

kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumerucalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ

sūryāstīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ |

kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-

rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate || 16 ||

vidyā mitraṃ pravāse ca bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca |

vyādhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca || 17 ||

vinayaṃ rājaputrebhyaḥ paṇḍitebhyaḥ subhāṣitam |

anṛtaṃ dyūtakārebhyaḥ strībhyaḥ śikṣeta kaitavam || 18 ||

anālokya vyayaṃ kartā anāthaḥ kalahapriyaḥ |

āturaḥ sarvakṣetreṣu naraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||

nāhāraṃ cintayetprājño dharmamekaṃ hi cintayet |

āhāro hi manuṣyāṇāṃ janmanā saha jāyate || 20 ||

dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |

āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 21 ||

jalabindunipātena kramaśaḥ pūryate ghaṭaḥ |

sa hetuḥ sarvavidyānāṃ dharmasya ca dhanasya ca || 22 ||

vayasaḥ pariṇāme'pi yaḥ khalaḥ khala eva saḥ |

sampakvamapi mādhuryaṃ nopayātīndravāruṇam || 23 ||