Chanakya Niti - Ekadasho'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ದಾತೃತ್ವಂ ಪ್ರಿಯವಕ್ತೃತ್ವಂ ಧೀರತ್ವಮುಚಿತಜ್ಞತಾ ।

ಅಭ್ಯಾಸೇನ ನ ಲಭ್ಯನ್ತೇ ಚತ್ವಾರಃ ಸಹಜಾ ಗುಣಾಃ ॥ 01 ॥

ಆತ್ಮವರ್ಗಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪರವರ್ಗಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ ।

ಸ್ವಯಮೇವ ಲಯಂ ಯಾತಿ ಯಥಾ ರಾಜಾನ್ಯಧರ್ಮತಃ ॥ 02 ॥

ಹಸ್ತೀ ಸ್ಥೂಲತನುಃ ಸ ಚಾಙ್ಕುಶವಶಃ ಕಿಂ ಹಸ್ತಿಮಾತ್ರೋಽಙ್ಕುಶೋ

ದೀಪೇ ಪ್ರಜ್ವಲಿತೇ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ತಮಃ ಕಿಂ ದೀಪಮಾತ್ರಂ ತಮಃ ।

ವಜ್ರೇಣಾಪಿ ಹತಾಃ ಪತನ್ತಿ ಗಿರಯಃ ಕಿಂ ವಜ್ರಮಾತ್ರಂ ನಗಾ-

ಸ್ತೇಜೋ ಯಸ್ಯ ವಿರಾಜತೇ ಸ ಬಲವಾನ್ಸ್ಥೂಲೇಷು ಕಃ ಪ್ರತ್ಯಯಃ ॥ 03 ॥

ಕಲೌ ದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ಹರಿಸ್ತ್ಯಜತಿ ಮೇದಿನೀಮ್ ।

ತದರ್ಧಂ ಜಾಹ್ನವೀತೋಯಂ ತದರ್ಧಂ ಗ್ರಾಮದೇವತಾಃ ॥ 04 ॥

ಗೃಹಾಸಕ್ತಸ್ಯ ನೋ ವಿದ್ಯಾ ನೋ ದಯಾ ಮಾಂಸಭೋಜಿನಃ ।

ದ್ರವ್ಯಲುಬ್ಧಸ್ಯ ನೋ ಸತ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೈಣಸ್ಯ ನ ಪವಿತ್ರತಾ ॥ 05 ॥

ನ ದುರ್ಜನಃ ಸಾಧುದಶಾಮುಪೈತಿ

ಬಹುಪ್ರಕಾರೈರಪಿ ಶಿಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ ।

ಆಮೂಲಸಿಕ್ತಃ ಪಯಸಾ ಘೃತೇನ

ನ ನಿಮ್ಬವೃಕ್ಷೋ ಮಧುರತ್ವಮೇತಿ ॥ 06 ॥

ಅನ್ತರ್ಗತಮಲೋ ದುಷ್ಟಸ್ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಶತೈರಪಿ ।

ನ ಶುಧ್ಯತಿ ಯಥಾ ಭಾಣ್ಡಂ ಸುರಾಯಾ ದಾಹಿತಂ ಚ ಸತ್ ॥ 07 ॥

ನ ವೇತ್ತಿ ಯೋ ಯಸ್ಯ ಗುಣಪ್ರಕರ್ಷಂ

ಸ ತಂ ಸದಾ ನಿನ್ದತಿ ನಾತ್ರ ಚಿತ್ರಮ್ ।

ಯಥಾ ಕಿರಾತೀ ಕರಿಕುಮ್ಭಲಬ್ಧಾಂ

ಮುಕ್ತಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ ಗುಞ್ಜಾಮ್ ॥ 08 ॥

ಯೇ ತು ಸಂವತ್ಸರಂ ಪೂರ್ಣಂ ನಿತ್ಯಂ ಮೌನೇನ ಭುಞ್ಜತೇ ।

ಯುಗಕೋಟಿಸಹಸ್ರಂ ತೈಃ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ ॥ 09 ॥

ಕಾಮಕ್ರೋಧೌ ತಥಾ ಲೋಭಂ ಸ್ವಾದುಶ‍ಋಙ್ಗಾರಕೌತುಕೇ ।

ಅತಿನಿದ್ರಾತಿಸೇವೇ ಚ ವಿದ್ಯಾರ್ಥೀ ಹ್ಯಷ್ಟ ವರ್ಜಯೇತ್ ॥ 10 ॥

ಅಕೃಷ್ಟಫಲಮೂಲೇನ ವನವಾಸರತಃ ಸದಾ ।

ಕುರುತೇಽಹರಹಃ ಶ್ರಾದ್ಧಮೃಷಿರ್ವಿಪ್ರಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 11 ॥

ಏಕಾಹಾರೇಣ ಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಷಟ್ಕರ್ಮನಿರತಃ ಸದಾ ।

ಋತುಕಾಲಾಭಿಗಾಮೀ ಚ ಸ ವಿಪ್ರೋ ದ್ವಿಜ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 12 ॥

ಲೌಕಿಕೇ ಕರ್ಮಣಿ ರತಃ ಪಶೂನಾಂ ಪರಿಪಾಲಕಃ ।

ವಾಣಿಜ್ಯಕೃಷಿಕರ್ಮಾ ಯಃ ಸ ವಿಪ್ರೋ ವೈಶ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 13 ॥

ಲಾಕ್ಷಾದಿತೈಲನೀಲೀನಾಂ ಕೌಸುಮ್ಭಮಧುಸರ್ಪಿಷಾಮ್ ।

ವಿಕ್ರೇತಾ ಮದ್ಯಮಾಂಸಾನಾಂ ಸ ವಿಪ್ರಃ ಶೂದ್ರ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 14 ॥

ಪರಕಾರ್ಯವಿಹನ್ತಾ ಚ ದಾಮ್ಭಿಕಃ ಸ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕಃ ।

ಛಲೀ ದ್ವೇಷೀ ಮೃದುಃ ಕ್ರೂರೋ ವಿಪ್ರೋ ಮಾರ್ಜಾರ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 15 ॥

ವಾಪೀಕೂಪತಡಾಗಾನಾಮಾರಾಮಸುರವೇಶ್ಮನಾಮ್ ।

ಉಚ್ಛೇದನೇ ನಿರಾಶಙ್ಕಃ ಸ ವಿಪ್ರೋ ಮ್ಲೇಚ್ಛ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 16 ॥

ದೇವದ್ರವ್ಯಂ ಗುರುದ್ರವ್ಯಂ ಪರದಾರಾಭಿಮರ್ಶನಮ್ ।

ನಿರ್ವಾಹಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ವಿಪ್ರಶ್ಚಾಣ್ಡಾಲ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 17 ॥

ದೇಯಂ ಭೋಜ್ಯಧನಂ ಧನಂ ಸುಕೃತಿಭಿರ್ನೋ ಸಞ್ಚಯಸ್ತಸ್ಯ ವೈ

ಶ್ರೀಕರ್ಣಸ್ಯ ಬಲೇಶ್ಚ ವಿಕ್ರಮಪತೇರದ್ಯಾಪಿ ಕೀರ್ತಿಃ ಸ್ಥಿತಾ ।

ಅಸ್ಮಾಕಂ ಮಧುದಾನಭೋಗರಹಿತಂ ನಾಥಂ ಚಿರಾತ್ಸಞ್ಚಿತಂ

ನಿರ್ವಾಣಾದಿತಿ ನೈಜಪಾದಯುಗಲಂ ಧರ್ಷನ್ತ್ಯಹೋ ಮಕ್ಷಿಕಾಃ ॥ 18 ॥

Roman (IAST) Transliteration

dātṛtvaṃ priyavaktṛtvaṃ dhīratvamucitajñatā |

abhyāsena na labhyante catvāraḥ sahajā guṇāḥ || 01 ||

ātmavargaṃ parityajya paravargaṃ samāśrayet |

svayameva layaṃ yāti yathā rājānyadharmataḥ || 02 ||

hastī sthūlatanuḥ sa cāṅkuśavaśaḥ kiṃ hastimātro'ṅkuśo

dīpe prajvalite praṇaśyati tamaḥ kiṃ dīpamātraṃ tamaḥ |

vajreṇāpi hatāḥ patanti girayaḥ kiṃ vajramātraṃ nagā-

stejo yasya virājate sa balavānsthūleṣu kaḥ pratyayaḥ || 03 ||

kalau daśasahasrāṇi haristyajati medinīm |

tadardhaṃ jāhnavītoyaṃ tadardhaṃ grāmadevatāḥ || 04 ||

gṛhāsaktasya no vidyā no dayā māṃsabhojinaḥ |

dravyalubdhasya no satyaṃ straiṇasya na pavitratā || 05 ||

na durjanaḥ sādhudaśāmupaiti

bahuprakārairapi śikṣyamāṇaḥ |

āmūlasiktaḥ payasā ghṛtena

na nimbavṛkṣo madhuratvameti || 06 ||

antargatamalo duṣṭastīrthasnānaśatairapi |

na śudhyati yathā bhāṇḍaṃ surāyā dāhitaṃ ca sat || 07 ||

na vetti yo yasya guṇaprakarṣaṃ

sa taṃ sadā nindati nātra citram |

yathā kirātī karikumbhalabdhāṃ

muktāṃ parityajya bibharti guñjām || 08 ||

ye tu saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ nityaṃ maunena bhuñjate |

yugakoṭisahasraṃ taiḥ svargaloke mahīyate || 09 ||

kāmakrodhau tathā lobhaṃ svāduśa‍ṛṅgārakautuke |

atinidrātiseve ca vidyārthī hyaṣṭa varjayet || 10 ||

akṛṣṭaphalamūlena vanavāsarataḥ sadā |

kurute'harahaḥ śrāddhamṛṣirvipraḥ sa ucyate || 11 ||

ekāhāreṇa santuṣṭaḥ ṣaṭkarmanirataḥ sadā |

ṛtukālābhigāmī ca sa vipro dvija ucyate || 12 ||

laukike karmaṇi rataḥ paśūnāṃ paripālakaḥ |

vāṇijyakṛṣikarmā yaḥ sa vipro vaiśya ucyate || 13 ||

lākṣāditailanīlīnāṃ kausumbhamadhusarpiṣām |

vikretā madyamāṃsānāṃ sa vipraḥ śūdra ucyate || 14 ||

parakāryavihantā ca dāmbhikaḥ svārthasādhakaḥ |

chalī dveṣī mṛduḥ krūro vipro mārjāra ucyate || 15 ||

vāpīkūpataḍāgānāmārāmasuraveśmanām |

ucchedane nirāśaṅkaḥ sa vipro mleccha ucyate || 16 ||

devadravyaṃ gurudravyaṃ paradārābhimarśanam |

nirvāhaḥ sarvabhūteṣu vipraścāṇḍāla ucyate || 17 ||

deyaṃ bhojyadhanaṃ dhanaṃ sukṛtibhirno sañcayastasya vai

śrīkarṇasya baleśca vikramapateradyāpi kīrtiḥ sthitā |

asmākaṃ madhudānabhogarahitaṃ nāthaṃ cirātsañcitaṃ

nirvāṇāditi naijapādayugalaṃ dharṣantyaho makṣikāḥ || 18 ||