Chanakya Niti - Dashamo'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Chanakya Kannada

ಧನಹೀನೋ ನ ಹೀನಶ್ಚ ಧನಿಕಃ ಸ ಸುನಿಶ್ಚಯಃ ।

ವಿದ್ಯಾರತ್ನೇನ ಹೀನೋ ಯಃ ಸ ಹೀನಃ ಸರ್ವವಸ್ತುಷು ॥ 01 ॥

ದೃಷ್ಟಿಪೂತಂ ನ್ಯಸೇತ್ಪಾದಂ ವಸ್ತ್ರಪೂತಂ ಪಿಬೇಜ್ಜಲಮ್ ।

ಶಾಸ್ತ್ರಪೂತಂ ವದೇದ್ವಾಕ್ಯಃ ಮನಃಪೂತಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥ 02 ॥

ಸುಖಾರ್ಥೀ ಚೇತ್ತ್ಯಜೇದ್ವಿದ್ಯಾಂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥೀ ಚೇತ್ತ್ಯಜೇತ್ಸುಖಮ್ ।

ಸುಖಾರ್ಥಿನಃ ಕುತೋ ವಿದ್ಯಾ ಸುಖಂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಃ ಕುತಃ ॥ 03 ॥

ಕವಯಃ ಕಿಂ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಕಿಂ ನ ಭಕ್ಷನ್ತಿ ವಾಯಸಾಃ ।

ಮದ್ಯಪಾಃ ಕಿಂ ನ ಜಲ್ಪನ್ತಿ ಕಿಂ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯೋಷಿತಃ ॥ 04 ॥

ರಙ್ಕಂ ಕರೋತಿ ರಾಜಾನಂ ರಾಜಾನಂ ರಙ್ಕಮೇವ ಚ ।

ಧನಿನಂ ನಿರ್ಧನಂ ಚೈವ ನಿರ್ಧನಂ ಧನಿನಂ ವಿಧಿಃ ॥ 05 ॥

ಲುಬ್ಧಾನಾಂ ಯಾಚಕಃ ಶತ್ರುರ್ಮೂರ್ಖಾನಾಂ ಬೋಧಕೋ ರಿಪುಃ ।

ಜಾರಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪತಿಃ ಶತ್ರುಶ್ಚೌರಾಣಾಂ ಚನ್ದ್ರಮಾ ರಿಪುಃ ॥ 06 ॥

ಯೇಷಾಂ ನ ವಿದ್ಯಾ ನ ತಪೋ ನ ದಾನಂ

ಜ್ಞಾನಂ ನ ಶೀಲಾಂ ನ ಗುಣೋ ನ ಧರ್ಮಃ ।

ತೇ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕೇ ಭುವಿ ಭಾರಭೂತಾ

ಮನುಷ್ಯರೂಪೇಣ ಮೃಗಾಶ್ಚರನ್ತಿ ॥ 07 ॥

ಅನ್ತಃಸಾರವಿಹೀನಾನಾಮುಪದೇಶೋ ನ ಜಾಯತೇ ।

ಮಲಯಾಚಲಸಂಸರ್ಗಾನ್ನ ವೇಣುಶ್ಚನ್ದನಾಯತೇ ॥ 08 ॥

ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ತಸ್ಯ ಕರೋತಿ ಕಿಮ್ ।

ಲೋಚನಾಭ್ಯಾಂ ವಿಹೀನಸ್ಯ ದರ್ಪಣಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 09 ॥

ದುರ್ಜನಂ ಸಜ್ಜನಂ ಕರ್ತುಮುಪಾಯೋ ನಹಿ ಭೂತಲೇ ।

ಅಪಾನಂ ಶಾತಧಾ ಧೌತಂ ನ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭವೇತ್ ॥ 10 ॥

ಆಪ್ತದ್ವೇಷಾದ್ಭವೇನ್ಮೃತ್ಯುಃ ಪರದ್ವೇಷಾದ್ಧನಕ್ಷಯಃ ।

ರಾಜದ್ವೇಷಾದ್ಭವೇನ್ನಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮದ್ವೇಷಾತ್ಕುಲಕ್ಷಯಃ ॥ 11 ॥

ವರಂ ವನಂ ವ್ಯಾಘ್ರಗಜೇನ್ದ್ರಸೇವಿತಂ

ದ್ರುಮಾಲಯಂ ಪತ್ರಫಲಾಮ್ಬುಸೇವನಮ್ ।

ತೃಣೇಷು ಶಯ್ಯಾ ಶತಜೀರ್ಣವಲ್ಕಲಂ

ನ ಬನ್ಧುಮಧ್ಯೇ ಧನಹೀನಜೀವನಮ್ ॥ 12 ॥

ವಿಪ್ರೋ ವೃಕ್ಷಸ್ತಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಚ ಸನ್ಧ್ಯಾ

ವೇದಃ ಶಾಖಾ ಧರ್ಮಕರ್ಮಾಣಿ ಪತ್ರಮ್ ।

ತಸ್ಮಾನ್ಮೂಲಂ ಯತ್ನತೋ ರಕ್ಷಣೀಯಂ

ಛಿನ್ನೇ ಮೂಲೇ ನೈವ ಶಾಖಾ ನ ಪತ್ರಮ್ ॥ 13 ॥

ಮಾತಾ ಚ ಕಮಲಾ ದೇವೀ ಪಿತಾ ದೇವೋ ಜನಾರ್ದನಃ ।

ಬಾನ್ಧವಾ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಾಶ್ಚ ಸ್ವದೇಶೋ ಭುವನತ್ರಯಮ್ ॥ 14 ॥

ಏಕವೃಕ್ಷಸಮಾರೂಢಾ ನಾನಾವರ್ಣಾ ವಿಹಙ್ಗಮಾಃ ।

ಪ್ರಭಾತೇ ದಿಕ್ಷು ದಶಸು ಯಾನ್ತಿ ಕಾ ತತ್ರ ವೇದನಾ ॥ 15 ॥

ಬುದ್ಧಿರ್ಯಸ್ಯ ಬಲಂ ತಸ್ಯ ನಿರ್ಬುದ್ಧೇಶ್ಚ ಕುತೋ ಬಲಮ್ ।

ವನೇ ಸಿಂಹೋ ಯದೋನ್ಮತ್ತಃ ಮಶಕೇನ ನಿಪಾತಿತಃ ॥ 16 ॥

ಕಾ ಚಿನ್ತಾ ಮಮ ಜೀವನೇ ಯದಿ ಹರಿರ್ವಿಶ್ವಮ್ಭರೋ ಗೀಯತೇ

ನೋ ಚೇದರ್ಭಕಜೀವನಾಯ ಜನನೀಸ್ತನ್ಯಂ ಕಥಂ ನಿರ್ಮಮೇ ।

ಇತ್ಯಾಲೋಚ್ಯ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಯದುಪತೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತೇ ಕೇವಲಂ

ತ್ವತ್ಪಾದಾಮ್ಬುಜಸೇವನೇನ ಸತತಂ ಕಾಲೋ ಮಯಾ ನೀಯತೇ ॥ 17 ॥

ಗೀರ್ವಾಣವಾಣೀಷು ವಿಶಿಷ್ಟಬುದ್ಧಿ-

ಸ್ತಥಾಪಿ ಭಾಷಾನ್ತರಲೋಲುಪೋಽಹಮ್ ।

ಯಥಾ ಸುಧಾಯಾಮಮರೇಷು ಸತ್ಯಾಂ

ಸ್ವರ್ಗಾಙ್ಗನಾನಾಮಧರಾಸವೇ ರುಚಿಃ ॥ 18 ॥

ಅನ್ನಾದ್ದಶಗುಣಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಪಿಷ್ಟಾದ್ದಶಗುಣಂ ಪಯಃ ।

ಪಯಸೋಽಷ್ಟಗುಣಂ ಮಾಂಸಾಂ ಮಾಂಸಾದ್ದಶಗುಣಂ ಘೃತಮ್ ॥ 19 ॥

ಶೋಕೇನ ರೋಗಾ ವರ್ಧನ್ತೇ ಪಯಸಾ ವರ್ಧತೇ ತನುಃ ।

ಘೃತೇನ ವರ್ಧತೇ ವೀರ್ಯಂ ಮಾಂಸಾನ್ಮಾಂಸಂ ಪ್ರವರ್ಧತೇ ॥ 20 ॥

Roman (IAST) Transliteration

dhanahīno na hīnaśca dhanikaḥ sa suniścayaḥ |

vidyāratnena hīno yaḥ sa hīnaḥ sarvavastuṣu || 01 ||

dṛṣṭipūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ pibejjalam |

śāstrapūtaṃ vadedvākyaḥ manaḥpūtaṃ samācaret || 02 ||

sukhārthī cettyajedvidyāṃ vidyārthī cettyajetsukham |

sukhārthinaḥ kuto vidyā sukhaṃ vidyārthinaḥ kutaḥ || 03 ||

kavayaḥ kiṃ na paśyanti kiṃ na bhakṣanti vāyasāḥ |

madyapāḥ kiṃ na jalpanti kiṃ na kurvanti yoṣitaḥ || 04 ||

raṅkaṃ karoti rājānaṃ rājānaṃ raṅkameva ca |

dhaninaṃ nirdhanaṃ caiva nirdhanaṃ dhaninaṃ vidhiḥ || 05 ||

lubdhānāṃ yācakaḥ śatrurmūrkhānāṃ bodhako ripuḥ |

jārastrīṇāṃ patiḥ śatruścaurāṇāṃ candramā ripuḥ || 06 ||

yeṣāṃ na vidyā na tapo na dānaṃ

jñānaṃ na śīlāṃ na guṇo na dharmaḥ |

te martyaloke bhuvi bhārabhūtā

manuṣyarūpeṇa mṛgāścaranti || 07 ||

antaḥsāravihīnānāmupadeśo na jāyate |

malayācalasaṃsargānna veṇuścandanāyate || 08 ||

yasya nāsti svayaṃ prajñā śāstraṃ tasya karoti kim |

locanābhyāṃ vihīnasya darpaṇaḥ kiṃ kariṣyati || 09 ||

durjanaṃ sajjanaṃ kartumupāyo nahi bhūtale |

apānaṃ śātadhā dhautaṃ na śreṣṭhamindriyaṃ bhavet || 10 ||

āptadveṣādbhavenmṛtyuḥ paradveṣāddhanakṣayaḥ |

rājadveṣādbhavennāśo brahmadveṣātkulakṣayaḥ || 11 ||

varaṃ vanaṃ vyāghragajendrasevitaṃ

drumālayaṃ patraphalāmbusevanam |

tṛṇeṣu śayyā śatajīrṇavalkalaṃ

na bandhumadhye dhanahīnajīvanam || 12 ||

vipro vṛkṣastasya mūlaṃ ca sandhyā

vedaḥ śākhā dharmakarmāṇi patram |

tasmānmūlaṃ yatnato rakṣaṇīyaṃ

chinne mūle naiva śākhā na patram || 13 ||

mātā ca kamalā devī pitā devo janārdanaḥ |

bāndhavā viṣṇubhaktāśca svadeśo bhuvanatrayam || 14 ||

ekavṛkṣasamārūḍhā nānāvarṇā vihaṅgamāḥ |

prabhāte dikṣu daśasu yānti kā tatra vedanā || 15 ||

buddhiryasya balaṃ tasya nirbuddheśca kuto balam |

vane siṃho yadonmattaḥ maśakena nipātitaḥ || 16 ||

kā cintā mama jīvane yadi harirviśvambharo gīyate

no cedarbhakajīvanāya jananīstanyaṃ kathaṃ nirmame |

ityālocya muhurmuhuryadupate lakṣmīpate kevalaṃ

tvatpādāmbujasevanena satataṃ kālo mayā nīyate || 17 ||

gīrvāṇavāṇīṣu viśiṣṭabuddhi-

stathāpi bhāṣāntaralolupo'ham |

yathā sudhāyāmamareṣu satyāṃ

svargāṅganānāmadharāsave ruciḥ || 18 ||

annāddaśaguṇaṃ piṣṭaṃ piṣṭāddaśaguṇaṃ payaḥ |

payaso'ṣṭaguṇaṃ māṃsāṃ māṃsāddaśaguṇaṃ ghṛtam || 19 ||

śokena rogā vardhante payasā vardhate tanuḥ |

ghṛtena vardhate vīryaṃ māṃsānmāṃsaṃ pravardhate || 20 ||