6.98 Yuddhakanda - Ashtanavatitama Sargah

ॐ

6.98 युद्धकाण्ड - अष्टनवतितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ अष्टनवतितमस्सर्गः ।

हन्यमानेबलेतूर्णमन्योन्यन्तेमहामृथे ।

सरसीवमहाघर्मेसोपक्षीणेबभूवतुः ॥ 1 ॥

स्वबलस्यविघातेनविरूपाक्ष्वधेन च ।

बभूवद्विगुणङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 2 ॥

प्रक्षीणन्तुबलन्दृष्टवावध्यमानंवलीमुखैः ।

बभूवास्यव्यथायुद्धेप्रेक्ष्यदैवविपर्ययम् ॥ 3 ॥

उवाच च समीपस्थम्महोदरमरिन्दमम् ।

अस्मिन्कालेमहाबाहोजयाशात्वयिमेस्थिता ॥ 4 ॥

जहिशत्रुचमूंवीरदर्शयाद्यपराक्रमम् ।

भर्तृपिण्डस्यकालोऽऽयन्निर्देष्टुंसाधुयुध्यताम् ॥ 5 ॥

वेगन् चक्रे महाबाहुः समुद्र इव पर्वणि ।

आयसं परिघन् गृह्य सूर्यरश्मिसमप्रभम् ॥ 6 ॥

ततस्सकदनञ्चक्रेवानराणाम्महाबलः ।

भर्तृवाक्येनतेजस्वीस्वेनवीर्येणचोदितः ॥ 7 ॥

वानराश्चमहासत्त्वाःप्रगृह्वःविपुलाशशिलाः ।

प्रविश्यारिबलम्भीमञ्जघ्नुस्तेरजनीचरान् ॥ 8 ॥

महोदरस्तुसङ्कृद्धश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।

चिच्छेदपाणिपादोरुन्वानराणाम्महाहवे ॥ 9 ॥

ततस्तेवानरास्सर्वेराक्षसैरर्दिताभृशम् ।

दिशोदशद्रुताःकेचित्केचित्सुग्रीवमाश्रिताः ॥ 10 ॥

प्रभग्नांसमरेदृष्टवावानराणाम्महाचमूम् ।

अभिदुद्रावसुग्रीवोमहोदरमनन्तरम् ॥ 11 ॥

प्रगृह्यविपुलाङ्घोराम्महीधरसमांशिलाम् ।

चिक्षेप स महातेजास्तद्वधायहरीश्वरः ॥ 12 ॥

तामापततनींसहसाशिलान्दृष्टवामहोदरः ।

असम्भ्रान्तस्ततोबाणैर्निर्बिभेददुरासदाम् ॥ 13 ॥

रक्षसातेनबाणौघैर्निकृत्तासासहस्रधा ।

निपपातशिलाभूमौगृध्रचक्रमिवाकुलम् ॥ 14 ॥

तान्तुभिन्नांशिलान्दृष्टवासुग्रीवःक्रोधमूर्छितः ।

सालमुत्पाट्यचिक्षेपराक्षसेरणमूर्थनि ॥ 15 ॥

शरैश्चविददारैनंशूरःपरपुरञ्जयः ।

स ददर्शततःक्रुद्धःपरिघम्पतितम्भुवि ॥ 16 ॥

आविध्यतु स तन्दीप्तम्परिघन्तस्यदर्शयन् ।

परिघाग्रेणवेगेनजघानास्यहयोत्तमान् ॥ 17 ॥

तस्माद्धतहयावदीरःसोऽऽवप्लुत्यमहारथात् ।

गदाञ्जग्राहसङ्क्रुद्धोराक्षसोऽऽथमहोदरः ॥ 18 ॥

गदापरिघहस्तौतौयुधिवीरौसमीयतुः ।

नर्दन्तौगोवृषप्रख्यौघनाविवसविद्युतौ ॥ 19 ॥

ततःक्रुद्धोगदान्तस्यैचिक्षेपरजनीचरः ।

ज्वलतनीम्भास्कराभासांसुग्रीवायमहोदरः ॥ 20 ॥

गदान्तांसुमहाघोरामापततनीम्महाबलः ।

सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ॥ 21 ॥

आजघानगदान्तस्यपरिघेणहरीश्वर ।

पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ॥ 22 ॥

ततोजग्राहतेजस्वीसुग्रीवोवसुधातलात् ।

आयसम्मुसलङ्घोरंसर्वतोहेमभूषितम् ॥ 23 ॥

स तमुद्यम्यचिक्षेपसोऽऽप्यन्यांव्याक्षिपद्गदाम् ।

भिन्नावन्योन्यमासाद्यपेततुद्दरणीतले ॥ 24 ॥

ततोग्नप्रहरणौमुष्टिभ्यान्तौसमीयतुः ।

तेजोबलसमाविष्टौदीप्ताविवहुताशनौ ॥ 25 ॥

जघ्नतुस्तौतदान्योन्यंवेदतुश्चपुनःपुनः ।

तलैश्चान्योन्यमहत्यपेततुश्चमहीतले ॥ 26 ॥

उत्पेततुस्ततस्तूर्णञ्जघ्नतुश्चपरस्परम् ।

भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ ॥ 27 ॥

जग्मतुस्तौश्रमंवीरौबाहुयुधेपरन्तपौ ।

अजहारतदाखडगमदूरपरिवर्तिनम् ॥ 28 ॥

राक्षसश्चर्मणासार्धम्महावेगोमहोदरः ।

थैव च महाखडगञ्चर्मणापतितंसह ॥ 29 ॥

जग्राहवानरश्रेष्ठस्सुग्रीवोवेगवत्तरः ।

तौतुरोषपरीताङ्गौनर्दन्तावभ्यधावताम् ॥ 30 ॥

उद्यतासीरणेहृष्टावुभौशस्त्रविशारदौ ।

दक्षिणम्मण्डलञ्चोभौसुतूर्णंसम्परीयतुः ॥ 31 ॥

अन्योन्यमभिसङ्कृद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ।

तुशूरोमहावेगोवीर्यश्लाघीमहोदरः ॥ 32 ॥

महाचर्मणितङ्खडगम्पातयामासदुर्मतिः ।

लग्नमुत्कर्षतःखडगङ्खडगेनकपिकुञ्जरः ॥ 33 ॥

जहारसशिरस्त्राणङ्कुण्डलोपहितंशिरः ।

निकृत्तशिरसस्तस्यपतितस्यमहीतले ॥ 34 ॥

तद्बलंराक्षसेन्द्रस्यदृष्टवातत्र न तिष्टते ।

हत्वान्तंवानरैस्सार्धन्ननादमुदितोहरिः ॥ 35 ॥

चुक्रोध च दशग्रीवोबभौहृष्टश्चराघवः ।

विषण्णवदनास्सर्वेराक्षसादीनचेतसः ॥ 36 ॥

विद्रवन्तिततस्सर्वेभयवित्रस्तचेतसः ।

महोदरन्तन्न्वीपात्यभूमौमहागिरेःकीर्णमिवैकदेशम् ।

सूर्यात्मजस्तत्ररराजलक्ष्म्यसूर्यस्स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ॥ 37 ॥

अथविजयमवाप्यवानरेन्द्रस्समरमुखेसुरसिद्धयक्षसङ्घै ।

अन्वितलगतैश्चभूतसङ्घैर्हर्षरुषसमाकुलितैस्तुतोमहात्मा ॥ 38 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे अष्टनवतितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭanavatitamassargaḥ |

hanyamānebaletūrṇamanyonyantemahāmṛthe |

sarasīvamahāgharmesopakṣīṇebabhūvatuḥ || 1 ||

svabalasyavighātenavirūpākṣvadhena ca |

babhūvadviguṇaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||

prakṣīṇantubalandṛṣṭavāvadhyamānaṃvalīmukhaiḥ |

babhūvāsyavyathāyuddheprekṣyadaivaviparyayam || 3 ||

uvāca ca samīpasthammahodaramarindamam |

asminkālemahābāhojayāśātvayimesthitā || 4 ||

jahiśatrucamūṃvīradarśayādyaparākramam |

bhartṛpiṇḍasyakālo''yannirdeṣṭuṃsādhuyudhyatām || 5 ||

vegan cakre mahābāhuḥ samudra iva parvaṇi |

āyasaṃ parighan gṛhya sūryaraśmisamaprabham || 6 ||

tatassakadanañcakrevānarāṇāmmahābalaḥ |

bhartṛvākyenatejasvīsvenavīryeṇacoditaḥ || 7 ||

vānarāścamahāsattvāḥpragṛhvaḥvipulāśaśilāḥ |

praviśyāribalambhīmañjaghnusterajanīcarān || 8 ||

mahodarastusaṅkṛddhaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |

cicchedapāṇipādorunvānarāṇāmmahāhave || 9 ||

tatastevānarāssarverākṣasairarditābhṛśam |

diśodaśadrutāḥkecitkecitsugrīvamāśritāḥ || 10 ||

prabhagnāṃsamaredṛṣṭavāvānarāṇāmmahācamūm |

abhidudrāvasugrīvomahodaramanantaram || 11 ||

pragṛhyavipulāṅghorāmmahīdharasamāṃśilām |

cikṣepa sa mahātejāstadvadhāyaharīśvaraḥ || 12 ||

tāmāpatatanīṃsahasāśilāndṛṣṭavāmahodaraḥ |

asambhrāntastatobāṇairnirbibhedadurāsadām || 13 ||

rakṣasātenabāṇaughairnikṛttāsāsahasradhā |

nipapātaśilābhūmaugṛdhracakramivākulam || 14 ||

tāntubhinnāṃśilāndṛṣṭavāsugrīvaḥkrodhamūrchitaḥ |

sālamutpāṭyacikṣeparākṣaseraṇamūrthani || 15 ||

śaraiścavidadārainaṃśūraḥparapurañjayaḥ |

sa dadarśatataḥkruddhaḥparighampatitambhuvi || 16 ||

āvidhyatu sa tandīptamparighantasyadarśayan |

parighāgreṇavegenajaghānāsyahayottamān || 17 ||

tasmāddhatahayāvadīraḥso''vaplutyamahārathāt |

gadāñjagrāhasaṅkruddhorākṣaso''thamahodaraḥ || 18 ||

gadāparighahastautauyudhivīrausamīyatuḥ |

nardantaugovṛṣaprakhyaughanāvivasavidyutau || 19 ||

tataḥkruddhogadāntasyaicikṣeparajanīcaraḥ |

jvalatanīmbhāskarābhāsāṃsugrīvāyamahodaraḥ || 20 ||

gadāntāṃsumahāghorāmāpatatanīmmahābalaḥ |

sugrīvoroṣatāmrākṣassamudyamyamahāhave || 21 ||

ājaghānagadāntasyaparigheṇaharīśvara |

papāta sa gadodbhinnaḥparighastasyabhūtale || 22 ||

tatojagrāhatejasvīsugrīvovasudhātalāt |

āyasammusalaṅghoraṃsarvatohemabhūṣitam || 23 ||

sa tamudyamyacikṣepaso''pyanyāṃvyākṣipadgadām |

bhinnāvanyonyamāsādyapetatuddaraṇītale || 24 ||

tatognapraharaṇaumuṣṭibhyāntausamīyatuḥ |

tejobalasamāviṣṭaudīptāvivahutāśanau || 25 ||

jaghnatustautadānyonyaṃvedatuścapunaḥpunaḥ |

talaiścānyonyamahatyapetatuścamahītale || 26 ||

utpetatustatastūrṇañjaghnatuścaparasparam |

bhujaiścikṣipaturvīrāvanyonyamaparājitau || 27 ||

jagmatustauśramaṃvīraubāhuyudheparantapau |

ajahāratadākhaḍagamadūraparivartinam || 28 ||

rākṣasaścarmaṇāsārdhammahāvegomahodaraḥ |

thaiva ca mahākhaḍagañcarmaṇāpatitaṃsaha || 29 ||

jagrāhavānaraśreṣṭhassugrīvovegavattaraḥ |

tauturoṣaparītāṅgaunardantāvabhyadhāvatām || 30 ||

udyatāsīraṇehṛṣṭāvubhauśastraviśāradau |

dakṣiṇammaṇḍalañcobhausutūrṇaṃsamparīyatuḥ || 31 ||

anyonyamabhisaṅkṛddhau jaye praṇihitāvubhau |

tuśūromahāvegovīryaślāghīmahodaraḥ || 32 ||

mahācarmaṇitaṅkhaḍagampātayāmāsadurmatiḥ |

lagnamutkarṣataḥkhaḍagaṅkhaḍagenakapikuñjaraḥ || 33 ||

jahārasaśirastrāṇaṅkuṇḍalopahitaṃśiraḥ |

nikṛttaśirasastasyapatitasyamahītale || 34 ||

tadbalaṃrākṣasendrasyadṛṣṭavātatra na tiṣṭate |

hatvāntaṃvānaraissārdhannanādamuditohariḥ || 35 ||

cukrodha ca daśagrīvobabhauhṛṣṭaścarāghavaḥ |

viṣaṇṇavadanāssarverākṣasādīnacetasaḥ || 36 ||

vidravantitatassarvebhayavitrastacetasaḥ |

mahodarantannvīpātyabhūmaumahāgireḥkīrṇamivaikadeśam |

sūryātmajastatrararājalakṣmyasūryassvatejobhirivāpradhṛṣyaḥ || 37 ||

athavijayamavāpyavānarendrassamaramukhesurasiddhayakṣasaṅghai |

anvitalagataiścabhūtasaṅghairharṣaruṣasamākulitaistutomahātmā || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭanavatitamassargaḥ ||