6.103 Yuddhakanda - Tryadhikashatatama Sargah

ॐ

6.103 युद्धकाण्ड - त्र्यधिकशततम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्र्यधिकशततमस्सर्गः ।

लक्ष्मणेनतुतद्वाक्यमुक्तंश्रुत्वा स राघवः ।

सन्दधेपरवीरघ्नोधनुरादायवीर्यवान् ॥ 1 ॥

रावणायशरानघोरान्विससर्जचमूमुखे ।

अधान्यंरथमास्थायरावणोराक्षसाधिपः ॥ 2 ॥

अभ्यधावतकाकुत्स्थंस्वर्भानुरिवभास्करम् ।

दशग्रीवोरधस्थस्तुरामंवज्रोपमैश्शरैः ॥ 3 ॥

आजघानमहाशैलन्धाराभिरिवतोयदः ।

दीप्तपावकसङ्काशैःशरैःकाञ्चनभूषणैः ॥ 4 ॥

अभ्यवर्षद्रणरामोदशग्रीवंसमाहितः ।

भूमौस्थितस्यरामस्यरथस्थस्य च रक्षसः ॥ 5 ॥

न समंयुद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिन्नराः ।

ततोदेववरर्श्रीमान् श्रुत्वातेषांवचोऽमृतम् ॥ 6 ॥

आहूयमातलिंशक्रोवचनञ्चेदमब्रवीत् ।

रथेनममभूमिष्ठंशीघ्रंयाहिरघूत्तमम् ॥ 7 ॥

आहूयभूतलंयातःकुरुदेवहितम्महत् ।

इत्युक्तोदेवराजेनमातलिर्देवसारथिः ॥ 8 ॥

प्रणम्यशिरसादेवन्ततोवचनमब्रवीत् ।

शीघ्रंयास्यामिदेवेन्द्रसारथ्यं च करोम्यहम् ॥ 9 ॥

ततोहयैश्चसम्योज्यहरितैःस्यन्दनोत्तमम् ।

ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ॥ 10 ॥

तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।

सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ॥ 11 ॥

हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।

रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ॥ 12 ॥

देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।

अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ॥ 13 ॥

अब्रवीच्चतदारामंसप्रतोदोरथेस्थितः ।

प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यंसहस्राक्षस्यसारथिः ॥ 14 ॥

सहस्राक्षेणकाकुत्थ्सरथोऽयंविजयायते ।

दत्तस्तवमहासत्त्वश्रीमन् शत्रुनिबर्हण ॥ 15 ॥

इदमैन्द्रम्महच्चापङ्कवचञ्चानगिसन्निभम् ।

शराश्चादित्यसङ्काशाःशक्तिश्चविमलाशिवा ॥ 16 ॥

शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते ।

नैव लज्जास्ति ते सीतान् चोरवद्व्यपकर्षतः ॥ 17 ॥

इत्युक्तःसम्परिक्रम्यरथन्तमभिवाद्य च ।

आरुरोहतदारामोलोकान् लक्ष्मविराजयन् ॥ 18 ॥

तद्भभूवाद्भुतंयुद्धन्तुमुलंरोमहर्षणम् ।

रामस्य च महाबाहोरावणस्य च रक्षसः ॥ 19 ॥

स गान्धर्वेणगान्धर्वन्दैवन्दैवेनराघवः ।

अस्त्रंराक्षसराजस्यजघानपरमास्त्रवित् ॥ 20 ॥

अस्त्रन्तुपरमङ्घोरंराक्षसंराक्षसाधिपः ।

ससर्जपरमक्रुद्धःपुनरेवनिशाचरः ॥ 21 ॥

तेरावणधनुर्मुक्ताःशराःकाञ्चनभूषणाः ।

अभ्यवर्तन्तकाकुत्स्थंसर्पाभूत्वामहाविषाः ॥ 22 ॥

तेदीप्तवदनादीप्तंसमन्तोज्वलनम्मुखैः ।

राममेवाभ्यवर्तन्तव्यादितास्याभयानकाः ॥ 23 ॥

तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः ।

दिशश्चसन्ततास्सर्वाप्रदिशश्चसमावृताः ॥ 24 ॥

तान् दृष्टवापन्नगान् रामःसमापततआहवे ।

अस्त्रङ्गारुत्मतङ्घोरम्प्रादुश्चक्रेभयावहम् ॥ 25 ॥

तेराघवधनुर्मुक्तारुक्मपुङ्खाःशिखिप्रभाः ।

सुपर्णाःकाञ्चनाभूत्वाविचेरुःसर्पशत्रवः ॥ 26 ॥

तेतान्सर्वान् जघ्नुस्सर्परूपान्महाजवान् ।

सुपर्णरूपारामस्यविशिखाःकामरूपिणः ॥ 27 ॥

अस्त्रेप्रतिहतेक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।

अभ्यवर्षत्तदारामङ्घोराभिःशरवृष्टिभिः ॥ 28 ॥

ततश्शरसहस्रेणराममक्लिष्टकारिणम् ।

अर्दयित्वाशरौघेणमातलिम्प्रत्यविध्यत ॥ 29 ॥

चिच्छेदकेतुमुद्धिश्यशरेणैकेनरावणः ।

पातयित्वारथोपस्थेरथात्केतुं च काञ्चनम् ॥ 30 ॥

ऐन्द्रानपिजघानाश्वान्शरजालेनरावणः ।

तदृष्ट्वासुमहातत्कर्मरावणस्यदुरात्मनाः ।

विषेदुर्देवगन्धर्वाचारणादानवैस्सह ॥ 31 ॥

राममार्तन्तदादृष्टवासिद्धाश्चपरमर्षयः ।

व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुस्सविभीषणाः ॥ 32 ॥

रामचन्द्रमसन्दृष्टवाग्रस्तंरावणराहुणा ।

प्राजात्यं च नक्षत्रंरोहिणीङ्कशशिनःप्रियाम् ॥ 33 ॥

समाक्रम्यबुधस्तस्थौप्रजानामशुभावहः ।

सधूमपरिवृत्तोर्मिःप्रज्वलन्निवसागरः ॥ 34 ॥

उत्पपाततदाक्रुद्धस्स्पृशन्निवदिवाकरम् ।

शस्त्रवर्णस्सुपरुषोमन्दरश्मिद्दिवाकरः ॥ 35 ॥

अदृश्यतकबन्धाङ्कःसंसक्तोधूमकेतुना ।

कोसलानां च नक्षत्रंव्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ॥ 36 ॥

आक्रम्याङ्गारकस्तस्थौविशाखामपिचाम्बरे ।

दशास्योविंशतिभुजःप्रगृहीतशरासनः ॥ 37 ॥

अदृशास्यःदशग्रीवःमैनाकःपर्वतःइव निरस्यमानोरामस्तुदशग्रीवेणरक्षसा ॥ 38 ॥

नाशक्नोदभिसन्धातुंसायकान्रणमूर्धनि ।

सःकृत्वाभ्रुकुटिङ्क्रुद्धःकिञ्चित्सम्रक्तलोचनः ॥ 39 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्र्यधिकशततमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha tryadhikaśatatamassargaḥ |

lakṣmaṇenatutadvākyamuktaṃśrutvā sa rāghavaḥ |

sandadheparavīraghnodhanurādāyavīryavān || 1 ||

rāvaṇāyaśarānaghorānvisasarjacamūmukhe |

adhānyaṃrathamāsthāyarāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||

abhyadhāvatakākutsthaṃsvarbhānurivabhāskaram |

daśagrīvoradhasthasturāmaṃvajropamaiśśaraiḥ || 3 ||

ājaghānamahāśailandhārābhirivatoyadaḥ |

dīptapāvakasaṅkāśaiḥśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ || 4 ||

abhyavarṣadraṇarāmodaśagrīvaṃsamāhitaḥ |

bhūmausthitasyarāmasyarathasthasya ca rakṣasaḥ || 5 ||

na samaṃyuddhamityāhurdevagandharvakinnarāḥ |

tatodevavararśrīmān śrutvāteṣāṃvaco'mṛtam || 6 ||

āhūyamātaliṃśakrovacanañcedamabravīt |

rathenamamabhūmiṣṭhaṃśīghraṃyāhiraghūttamam || 7 ||

āhūyabhūtalaṃyātaḥkurudevahitammahat |

ityuktodevarājenamātalirdevasārathiḥ || 8 ||

praṇamyaśirasādevantatovacanamabravīt |

śīghraṃyāsyāmidevendrasārathyaṃ ca karomyaham || 9 ||

tatohayaiścasamyojyaharitaiḥsyandanottamam |

tataḥkāñcanacitrāṅgaḥkiṅkiṇīśatabhūṣitaḥ || 10 ||

taruṇādityasaṅkāśovaidūryamayakūbaraḥ |

sadaśvaiḥkāñcanāpīḍairyuktaśśvetaprakīrṇakaiḥ || 11 ||

haribhiḥsūryasaṅkāśairhemajālavibhūṣitaiḥ |

rukmaveṇudhvajśrīmandevarājarathovaraḥ || 12 ||

devarājenandiṣṭorathamāruhyamātaliḥ |

abhyavartatakākutsthamavatīryatrivaṣṭapāt || 13 ||

abravīccatadārāmaṃsapratodorathesthitaḥ |

prāñjalirmātalirvākyaṃsahasrākṣasyasārathiḥ || 14 ||

sahasrākṣeṇakākutthsaratho'yaṃvijayāyate |

dattastavamahāsattvaśrīman śatrunibarhaṇa || 15 ||

idamaindrammahaccāpaṅkavacañcānagisannibham |

śarāścādityasaṅkāśāḥśaktiścavimalāśivā || 16 ||

śūro'hamiti cātmānamavagacchasi durmate |

naiva lajjāsti te sītān coravadvyapakarṣataḥ || 17 ||

ityuktaḥsamparikramyarathantamabhivādya ca |

ārurohatadārāmolokān lakṣmavirājayan || 18 ||

tadbhabhūvādbhutaṃyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |

rāmasya ca mahābāhorāvaṇasya ca rakṣasaḥ || 19 ||

sa gāndharveṇagāndharvandaivandaivenarāghavaḥ |

astraṃrākṣasarājasyajaghānaparamāstravit || 20 ||

astrantuparamaṅghoraṃrākṣasaṃrākṣasādhipaḥ |

sasarjaparamakruddhaḥpunarevaniśācaraḥ || 21 ||

terāvaṇadhanurmuktāḥśarāḥkāñcanabhūṣaṇāḥ |

abhyavartantakākutsthaṃsarpābhūtvāmahāviṣāḥ || 22 ||

tedīptavadanādīptaṃsamantojvalanammukhaiḥ |

rāmamevābhyavartantavyāditāsyābhayānakāḥ || 23 ||

tairvāsukisamasparśairdīptabhogairmahāviṣaiḥ |

diśaścasantatāssarvāpradiśaścasamāvṛtāḥ || 24 ||

tān dṛṣṭavāpannagān rāmaḥsamāpatataāhave |

astraṅgārutmataṅghoramprāduścakrebhayāvaham || 25 ||

terāghavadhanurmuktārukmapuṅkhāḥśikhiprabhāḥ |

suparṇāḥkāñcanābhūtvāviceruḥsarpaśatravaḥ || 26 ||

tetānsarvān jaghnussarparūpānmahājavān |

suparṇarūpārāmasyaviśikhāḥkāmarūpiṇaḥ || 27 ||

astrepratihatekruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ |

abhyavarṣattadārāmaṅghorābhiḥśaravṛṣṭibhiḥ || 28 ||

tataśśarasahasreṇarāmamakliṣṭakāriṇam |

ardayitvāśaraugheṇamātalimpratyavidhyata || 29 ||

cicchedaketumuddhiśyaśareṇaikenarāvaṇaḥ |

pātayitvārathopastherathātketuṃ ca kāñcanam || 30 ||

aindrānapijaghānāśvānśarajālenarāvaṇaḥ |

tadṛṣṭvāsumahātatkarmarāvaṇasyadurātmanāḥ |

viṣedurdevagandharvācāraṇādānavaissaha || 31 ||

rāmamārtantadādṛṣṭavāsiddhāścaparamarṣayaḥ |

vyathitāvānarendrāścababhūvussavibhīṣaṇāḥ || 32 ||

rāmacandramasandṛṣṭavāgrastaṃrāvaṇarāhuṇā |

prājātyaṃ ca nakṣatraṃrohiṇīṅkaśaśinaḥpriyām || 33 ||

samākramyabudhastasthauprajānāmaśubhāvahaḥ |

sadhūmaparivṛttormiḥprajvalannivasāgaraḥ || 34 ||

utpapātatadākruddhasspṛśannivadivākaram |

śastravarṇassuparuṣomandaraśmiddivākaraḥ || 35 ||

adṛśyatakabandhāṅkaḥsaṃsaktodhūmaketunā |

kosalānāṃ ca nakṣatraṃvyaktamindrāgnidaivatam || 36 ||

ākramyāṅgārakastasthauviśākhāmapicāmbare |

daśāsyoviṃśatibhujaḥpragṛhītaśarāsanaḥ || 37 ||

adṛśāsyaḥdaśagrīvaḥmainākaḥparvataḥiva nirasyamānorāmastudaśagrīveṇarakṣasā || 38 ||

nāśaknodabhisandhātuṃsāyakānraṇamūrdhani |

saḥkṛtvābhrukuṭiṅkruddhaḥkiñcitsamraktalocanaḥ || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tryadhikaśatatamassargaḥ ||