6.100 Yuddhakanda - Shatatama Sargah

ॐ

6.100 युद्धकाण्ड - शततम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ शततमस्सर्गः ।

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।

तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ॥ 1 ॥

आविवेशमहान् क्रोधोरावणन्तुमहामृधे ।

सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ 2 ॥

निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।

दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 3 ॥

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।

प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ॥ 4 ॥

तदस्त्रन् राघवः श्रीमानुत्तमास्त्रविदां वरः ।

जघान परमास्त्रेण गन्धर्वेण महाद्युतिः ॥ 5 ॥

स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।

नादयन् प्रययौतूर्णंराघवञ्चाभ्यधावत ॥ 6 ॥

पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।

सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ॥ 7 ॥

तामसंसुमहाघोरञ्चकारास्त्रंसुदारुणम् ।

निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ॥ 8 ॥

उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।

न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ॥ 9 ॥

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।

दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ 10 ॥

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।

स ददर्शततोरामन्तिष्ठन्तमपराजितम् ॥ 11 ॥

लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।

अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ॥ 12 ॥

पद्मपत्रविशालाक्षन्दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ॥ 13 ॥

वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।

समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ॥ 14 ॥

विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।

महावेगम्महानादन्निर्भन्दन्निवमेदिनीम् ॥ 15 ॥

रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।

शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥ 16 ॥

तयोःशरपथम्प्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।

स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ॥ 17 ॥

तमिच्छन् प्रधमं योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।

मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ॥ 18 ॥

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।

बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ 19 ॥

एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।

लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ 20 ॥

अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।

आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ॥ 21 ॥

स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।

व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ॥ 22 ॥

शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।

दृष्टवैवापतिताःशीघ्रम्भल्लान् जग्राहसत्वरम् ॥ 23 ॥

तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।

दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ 24 ॥

राघवोरावणन्तूर्णंरावणोराघवन्तथा ।

अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ॥ 25 ॥

चेरतुश्चचिरञ्चित्रम्मण्डलंसव्यदक्षिणम् ।

बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ॥ 26 ॥

तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।

रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ 27 ॥

सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनन्तदा ।

घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ॥ 28 ॥

गवाक्षितमिवाकाशम्बभूवशरवृष्टिभिः ।

महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ॥ 29 ॥

शरान्धकारमाकाशञ्चक्रतुःप्रथमन्तदा ।

गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ॥ 30 ॥

तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।

अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ 31 ॥

उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।

उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ॥ 32 ॥

उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।

ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥ 33 ॥

ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।

नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ॥ 34 ॥

रौद्रचापप्रयुक्तान्तान्नीलोत्पलदलप्रभाम् ।

शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ॥ 35 ॥

अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।

शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ 36 ॥

मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।

तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ॥ 37 ॥

अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथाञ्जनयंस्तदा ।

पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ॥ 38 ॥

ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।

तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ॥ 39 ॥

श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।

निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ॥ 40 ॥

असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ॥ 41 ॥

गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।

ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ॥ 42 ॥

पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ॥ 43 ॥

श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।

एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ॥ 44 ॥

शराः सर्वेषु गात्रेषु पातिता मर्मभेदिनः ।

अचिन्तयित्वा तान्बाणान्समाश्लिष्या च लक्ष्मणम् ॥ 45 ॥

ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ॥ 46 ॥

चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।

ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ॥ 47 ॥

विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ॥ 48 ॥

विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।

तदस्त्रन्निहतन्दृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 49 ॥

हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।

सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ॥ 50 ॥

ततस्तदस्त्रंविनिहत्यराघवःप्रसह्यतद्रावणबाहुनिःसृतम् ।

मुदान्वितोदाशरथिर्महात्माविनेदुरुच्चैर्मुदिताःकपीश्वराः ॥ 51 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे शततमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha śatatamassargaḥ |

mahodaramahāpārśvauhataudṛṣṭavāturākṣa |

tasmiṃścanihatevīrevirūpākṣemahābale || 1 ||

āviveśamahān krodhorāvaṇantumahāmṛdhe |

sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha || 2 ||

nihatānāmamātyānāṃruddhasyanagarasya ca |

duḥkhamevāpaneṣyāmi hatyā tau rāmalakṣmaṇau || 3 ||

rāmavṛkṣaṃraṇehamanisītāpuṣpaphalapradam |

praśākhāyasyasugrīvojāmbavānkumudonalaḥ || 4 ||

tadastran rāghavaḥ śrīmānuttamāstravidāṃ varaḥ |

jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ || 5 ||

sa diśodaśaghoṣeṇarathasyātirathomahān |

nādayan prayayautūrṇaṃrāghavañcābhyadhāvata || 6 ||

pūritātenaśabdenasanadīgirikānanā |

sañcacāla mahī sarvā trastasiṃhamṛgadvijā || 7 ||

tāmasaṃsumahāghorañcakārāstraṃsudāruṇam |

nirdadāhakapīn sarvāṃsteprapetuḥsamantataḥ || 8 ||

utpapātarajobhūmautairbhagnaiḥsampradhāvitaiḥ |

na hitatsahituṃśekurbhrahmaṇānirmitaṃsvayam || 9 ||

tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ |

dṛṣṭavābhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 10 ||

tatorākṣasaśārdūlovidrāvyaharivāhinīm |

sa dadarśatatorāmantiṣṭhantamaparājitam || 11 ||

lakṣmaṇenasahabhrātrāviṣṇunāvāsavaṃyathā |

alikhantamivākāśamavaṣṭabhyamahaddhanuḥ || 12 ||

padmapatraviśālākṣandīrghabāhumarindamam |

tatorāmomahātejāḥsaumitrisahitobalī || 13 ||

vānarāṃścaraṇebhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam |

samīkṣyarāghavohṛṣṭomadhyejagrāhakārmukam || 14 ||

visphārayitumārebhetataḥ sa dhanuruttamam |

mahāvegammahānādannirbhandannivamedinīm || 15 ||

rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca |

śabdenarākṣasāstena petuśca śataśastadā || 16 ||

tayoḥśarapathamprāpyarāvaṇorājaputrayoḥ |

sa babhau ca yathārāhuḥsamīpaśaśisūryayoḥ || 17 ||

tamicchan pradhamaṃ yoddhuṃlakṣmaṇoniśitaiḥśaraiḥ |

mumocadhanurāyamyaśarānagniśikhopamān || 18 ||

tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā |

bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 19 ||

ekamekenabāṇenatribhistrīn daśabhirdaśa |

lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 20 ||

abhyatikramyasaumitriṃrāvaṇaḥsamitiñjayaḥ |

āsasādaraṇerāmaṃsthitaṃśailamivāparam || 21 ||

sa rāghavaṃsamāsādyakrodhasaṃraktalocanaḥ |

vyasṛjaccharavarṣāṇirāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 22 ||

śarādhārāstatorāmorāvaṇasyadhanuścyutāḥ |

dṛṣṭavaivāpatitāḥśīghrambhallān jagrāhasatvaram || 23 ||

tān śaraughāṃstatobhallaistīkṣṇaiścicchedarāghavaḥ |

dīpyamānān mahāghorānkruddhānāśīviṣāniva || 24 ||

rāghavorāvaṇantūrṇaṃrāvaṇorāghavantathā |

anyonyaṃvividhaistīkṣṇaiḥśaravarṣairvavarṣatuḥ || 25 ||

ceratuścacirañcitrammaṇḍalaṃsavyadakṣiṇam |

bāṇavegātsamutkṣiptāvanyonyamaparājitau || 26 ||

tayorbhūtānivitresuryugapatsamprayudhyatoḥ |

raudrayoḥsāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 27 ||

satataṃvividhairbāṇairbabhūvagaganantadā |

ghanairivātapāpāyevidyunmālāsasamākulaiḥ || 28 ||

gavākṣitamivākāśambabhūvaśaravṛṣṭibhiḥ |

mahāvegaissutīkṣṇaigrairgṛdhrapatraiḥsuvājitaiḥ || 29 ||

śarāndhakāramākāśañcakratuḥprathamantadā |

gate'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivothatitau || 30 ||

tayorabhūnmahadyuddhamanyonyavathakāṅkṣiṇoḥ |

anāsādyamacnityaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 31 ||

ubhauhiparameṣvāsāvubhauyuddhaviśāradau |

ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddheviceratuḥ || 32 ||

ubhauhiyenavrajatastenatenaśarormayaḥ |

ūrmayovāyunāviddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 33 ||

tataḥsaṃsaktahastasturāvaṇolokarāvaṇaḥ |

narācamālāṃrāmasyalalāṭepratyamuñcata || 34 ||

raudracāpaprayuktāntānnīlotpaladalaprabhām |

śirasādhārayadrāmo na vyathamabhyapadyata || 35 ||

athamantrānabhijapanraudramastamudīrayan |

śarān bhūyaḥsamādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ || 36 ||

mumoca ca mahātejāścāpamāyamyavīryavān |

temahāmeghasaṅkāśekavacepatitāḥśarāḥ || 37 ||

avadhyerākṣasendrasya na vyathāñjanayaṃstadā |

punarevādhataṃrāmorathasthaṃrākṣasādhipam || 38 ||

lalāṭeparamāstraṇasarvāstrakuśalo'bhinat |

tebhittvābāṇarūpāṇipañcaśīrṣāivoragāḥ || 39 ||

śvasantoviviśurbhūmiṃrāvaṇapratikūlitāḥ |

nihatyarāghavasyāstraṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ || 40 ||

asuraṃsumahāghoramanyadastraṃ cakārasaḥ |

siṃhavyāghramukhāṃścāpikaṅkakākamukhānapi || 41 ||

gṛdhraśyenamukhāṃścāpiśṛgāvavadanāṃstathā |

īhāmṛgamukhāṃścāpivyāditāsyān bhayāvahān || 42 ||

pañcāsyān lelihānāṃścasasarjaniśitān śarān |

śarān kharamukhāṃścānyānvarāhamukhasaṃśritān || 43 ||

śvānakukkuṭavaktrāṃścamakarāśīviṣānanān |

etāṃścānyāṃścamāyāvīsasarjaniśitān śarān || 44 ||

śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ |

acintayitvā tānbāṇānsamāśliṣyā ca lakṣmaṇam || 45 ||

sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |

agnidīptamukhānbāṇāṃstatrasūryamukhānapi || 46 ||

candrārdhacandravakrāṃścadhūmaketumukhānapi |

grahanakṣatravarṇāṃścamaholkāmukhasaṃsthitān || 47 ||

vidyujajihvopamāṃścāpisasarja vividhān śarān |

terāvaṇaśarāghorārāghavāstrasamāhatāḥ || 48 ||

vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ |

tadastrannihatandṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 49 ||

hṛṣṭānedustataḥsarvekapayaḥkāmarūpiṇaḥ |

sugrīvapramukhāvīrāḥsamparikṣipyarāghavam || 50 ||

tatastadastraṃvinihatyarāghavaḥprasahyatadrāvaṇabāhuniḥsṛtam |

mudānvitodāśarathirmahātmāvineduruccairmuditāḥkapīśvarāḥ || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe śatatamassargaḥ ||