6.10 Yuddhakanda - Dashama Sargah

ॐ

6.10 युद्धकाण्ड - दशम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ दशमस्सर्गः ।

ततःप्रत्युषसिप्राप्तेप्राप्तधर्मार्थनिश्चयः ।

राक्षसाधिपतेर्वेश्मभीमकर्माविभीषणः ॥ 1 ॥

शैलाग्रचयसङ्काशंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।

सुविभक्तमहाकक्षम्महाजनपरिग्रहम् ॥ 2 ॥

मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम् ।

राक्षसैराप्तपर्याप्तैस्सर्वतःपरिरक्षितम् ॥ 3 ॥

मत्तमातङ्गनिश्श्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम् ।

शङ्खघोषमहाघोषन्तूर्यनादानुनादितम् ॥ 4 ॥

प्रमदाजनसम्बाधम्प्रजल्पितमहापथम् ।

तप्तकाञ्चननिर्यूहम्भूषणोत्तमभूषितम् ॥ 5 ॥

गन्धर्वाणामिवाऽवासमालयम्मरुतामिव ।

रत्नसञ्चयसम्बाधम्भवनम्भोगिनामिव ॥ 6 ॥

तम्महाभ्रमिवाऽदित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिमान् ।

अग्रजस्यालयंवीरःप्रविवेशमहाद्युतिः ॥ 7 ॥

पुण्यान्पुण्याहघोषांश्चवेदविद्भिरुदाहृतान् ।

शुश्रावसुमहातेजाभ्रातुर्विजयसंश्रितान् ॥ 8 ॥

पूजितान् दधिपात्रैश्चसर्पिर्भिस्सुमनोक्षतैः ।

मन्त्रवेदविदोविप्रान्ददर्शसमहाबलः ॥ 9 ॥

सपूज्यमानोरक्षोभिद्दीप्यमानस्स्वतेजसा ।

आसनस्थम्महाबाहुर्ववन्देधनदानुजम् ॥ 10 ॥

सराजदृष्टिसम्पन्नमासनंहेमभूषितम् ।

जगामसमुदाचारम्प्रयुज्याचारकोविदः ॥ 11 ॥

सरावणम्महात्मानंविजनेमन्त्रिसन्निधौ ।

उवाचहितमत्यर्थंवचनंहेतुनिश्चितम् ॥ 12 ॥

प्रसाद्यभ्रातरञ्जेष्ठंसान्त्वेनोपस्थितक्रमः ।

देशकालार्थसंवादिदृष्टलोकपरावरः ॥ 13 ॥

यदाप्रभृतिवैदेहीसम्प्रास्तेमाम्पुरीन्तव ।

तदाप्रभृतिदृश्यन्तेनिमित्तान्यशुभानिनः ॥ 14 ॥

सस्फुलिङ्गस्सधूमार्चिस्सधूमकलुषोदयः ।

मन्त्रसङ्घहुतोऽप्यग्निर्नसम्यगभिवर्थते ॥ 15 ॥

अग्निष्ठेष्वग्निशलासुतथाब्रह्मस्थालीषुच ।

सरीसृपाणिदृश्यन्तेहन्येषुचपिपीलिकाः ॥ 16 ॥

गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।

दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः ॥ 17 ॥

खरोष्ट्राश्वतराराजभनभिन्नरोमास्स्रवन्तिच ।

नस्वभावेऽवतिष्ठन्तिविधानैरपिचिन्तिताः ॥ 18 ॥

वायसाःसङ्घशःक्रूराव्याहरन्तिसमन्ततः ।

समवेताश्चदृश्यन्तेविमानाग्रेषुसङ्घशः ॥ 19 ॥

गृध्राश्चपरिलीयन्तेपुरीमुपरिपिण्डिताः ।

उपपन्नाश्चस्नध्येद्वेव्याहऱ्नत्यशिवंशिवाः ॥ 20 ॥

क्रव्यादानाम्मृगाणाञ्चपुरीद्वारेषुसङ्घशः ।

श्रूयन्तेविपुलाघोषास्सविस्फूर्जितनिस्स्वनाः ॥ 21 ॥

तदेवम्प्रस्तुतेकार्येप्रायश्चित्तमिदङ्क्षमम् ।

रोचतेयदिवैदेहीराघवायप्रदीयताम् ॥ 22 ॥

इदञ्चयदिवामोहाल्लोभाद्वाव्याहृतम्मया ।

तत्रापिचमहाराज नदोषङ्कर्तुमर्हसि ॥ 23 ॥

अयंहिदोषस्सर्वस्यजनस्यास्योपलक्ष्यते ।

रक्षसांराक्षसीनाञ्चपुरस्यान्तःपुरस्यच ॥ 24 ॥

श्रावणेचास्यमन्त्रस्यनिवृत्तास्सर्वमन्त्रिणः ।

अवश्यञ्चमयावाच्यंयद्दृष्टमपिवाश्रुतम् ॥ 25 ॥

हितम्महार्थम्मृदुहेतुसंहितंव्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम् ।

निशम्यतद्वाक्यमुपस्थितज्वरःप्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत् ॥ 26 ॥

भयन्नपश्यामिकुतश्चिदप्यहन्नराघवःप्राप्स्यतिजातुमैथिलीम् ।

सुरैस्सहेन्द्रैरपिसङ्गरेकथम्ममाग्रतस्स्थास्यतिलक्ष्मणाग्रजः ॥ 27 ॥

इत्येवमुक्त्वासुरसैन्यनाशनोमहाबलस्संयतिचण्डविक्रमः ।

दशाननोभ्रातरमाप्तवादिनंविसर्जयामासतदाविभीषणम् ॥ 28 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे दशमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

tataḥpratyuṣasiprāpteprāptadharmārthaniścayaḥ |

rākṣasādhipaterveśmabhīmakarmāvibhīṣaṇaḥ || 1 ||

śailāgracayasaṅkāśaṃśailaśṛṅgamivonnatam |

suvibhaktamahākakṣammahājanaparigraham || 2 ||

matimadbhirmahāmātrairanuraktairadhiṣṭhitam |

rākṣasairāptaparyāptaissarvataḥparirakṣitam || 3 ||

mattamātaṅganiśśvāsairvyākulīkṛtamārutam |

śaṅkhaghoṣamahāghoṣantūryanādānunāditam || 4 ||

pramadājanasambādhamprajalpitamahāpatham |

taptakāñcananiryūhambhūṣaṇottamabhūṣitam || 5 ||

gandharvāṇāmivā'vāsamālayammarutāmiva |

ratnasañcayasambādhambhavanambhogināmiva || 6 ||

tammahābhramivā'dityastejovistṛtaraśmimān |

agrajasyālayaṃvīraḥpraviveśamahādyutiḥ || 7 ||

puṇyānpuṇyāhaghoṣāṃścavedavidbhirudāhṛtān |

śuśrāvasumahātejābhrāturvijayasaṃśritān || 8 ||

pūjitān dadhipātraiścasarpirbhissumanokṣataiḥ |

mantravedavidoviprāndadarśasamahābalaḥ || 9 ||

sapūjyamānorakṣobhiddīpyamānassvatejasā |

āsanasthammahābāhurvavandedhanadānujam || 10 ||

sarājadṛṣṭisampannamāsanaṃhemabhūṣitam |

jagāmasamudācāramprayujyācārakovidaḥ || 11 ||

sarāvaṇammahātmānaṃvijanemantrisannidhau |

uvācahitamatyarthaṃvacanaṃhetuniścitam || 12 ||

prasādyabhrātarañjeṣṭhaṃsāntvenopasthitakramaḥ |

deśakālārthasaṃvādidṛṣṭalokaparāvaraḥ || 13 ||

yadāprabhṛtivaidehīsamprāstemāmpurīntava |

tadāprabhṛtidṛśyantenimittānyaśubhāninaḥ || 14 ||

sasphuliṅgassadhūmārcissadhūmakaluṣodayaḥ |

mantrasaṅghahuto'pyagnirnasamyagabhivarthate || 15 ||

agniṣṭheṣvagniśalāsutathābrahmasthālīṣuca |

sarīsṛpāṇidṛśyantehanyeṣucapipīlikāḥ || 16 ||

gavāṃsayāṃsiskannānivimadāvīrakuñjarāḥ |

dīnamaśvāḥpraheṣantenacagrāsābhinandinaḥ || 17 ||

kharoṣṭrāśvatarārājabhanabhinnaromāssravantica |

nasvabhāve'vatiṣṭhantividhānairapicintitāḥ || 18 ||

vāyasāḥsaṅghaśaḥkrūrāvyāharantisamantataḥ |

samavetāścadṛśyantevimānāgreṣusaṅghaśaḥ || 19 ||

gṛdhrāścaparilīyantepurīmuparipiṇḍitāḥ |

upapannāścasnadhyedvevyāhaṟnatyaśivaṃśivāḥ || 20 ||

kravyādānāmmṛgāṇāñcapurīdvāreṣusaṅghaśaḥ |

śrūyantevipulāghoṣāssavisphūrjitanissvanāḥ || 21 ||

tadevamprastutekāryeprāyaścittamidaṅkṣamam |

rocateyadivaidehīrāghavāyapradīyatām || 22 ||

idañcayadivāmohāllobhādvāvyāhṛtammayā |

tatrāpicamahārāja nadoṣaṅkartumarhasi || 23 ||

ayaṃhidoṣassarvasyajanasyāsyopalakṣyate |

rakṣasāṃrākṣasīnāñcapurasyāntaḥpurasyaca || 24 ||

śrāvaṇecāsyamantrasyanivṛttāssarvamantriṇaḥ |

avaśyañcamayāvācyaṃyaddṛṣṭamapivāśrutam || 25 ||

hitammahārthammṛduhetusaṃhitaṃvyatītakālāyatisampratikṣamam |

niśamyatadvākyamupasthitajvaraḥprasaṅgavānuttarametadabravīt || 26 ||

bhayannapaśyāmikutaścidapyahannarāghavaḥprāpsyatijātumaithilīm |

suraissahendrairapisaṅgarekathammamāgratassthāsyatilakṣmaṇāgrajaḥ || 27 ||

ityevamuktvāsurasainyanāśanomahābalassaṃyaticaṇḍavikramaḥ |

daśānanobhrātaramāptavādinaṃvisarjayāmāsatadāvibhīṣaṇam || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe daśamassargaḥ ||