5.40 Sundarakanda - Chatvarimsha Sargah

ॐ

5.40 सुन्दरकाण्ड - चत्वारिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ चत्वारिंशस्सर्गः ।

श्रुत्वा तु वचनं तस्य वायुसूनोर्महात्मनः ।

उवाचात्महितं वाक्यं सीता सुरसुतोपमा ॥ 1 ॥

त्वां दृष्ट्वा प्रियवक्तारं सम्प्रहृष्यामि वानरः ।

अर्धसञ्जातसस्येव वृष्टिं प्राप्य वसुन्धरा ॥ 2 ॥

यथा तं पुरुषव्याघ्रं गात्रैश्शोकाभिकर्शितैः ।

संस्पृशेयं सकामाहं तथा कुरु दयां मयि ॥ 3 ॥

अभिज्ञानं च रामस्य दद्या हरिगणोत्तम ।

क्षिप्तामिषीकां काकस्य कोपादेकाक्षिशातनीम् ॥ 4 ॥

मनश्शिलायास्तिलको गण्डपार्श्वे निवेशितः ।

त्वया प्रणष्टे तिलके तं किल स्मर्तुमर्हसि ॥ 5 ॥

स वीर्यवान्कथं सीतां हृतां समनुमन्यसे ।

वसन्तीं रक्षसां मध्ये महेन्द्रवरुणोपमः ॥ 6 ॥

एष चूडामणिर्दिव्यो मया सुपरिरक्षितः ।

एतं दृष्ट्वा प्रहृष्यामि व्यसने त्वामिवानघ ॥ 7 ॥

एष निर्यातितश्श्रीमान्मया ते वारिसम्भवः ।

अतः परं न शक्ष्यामि जीवितुं शोकलालसा ॥ 8 ॥

असह्यानि च दुःखानि वाचश्च हृदयच्छिदः ।

राक्षसीनां सुघोराणां त्वत्कृते मर्षयाम्यहम् ॥ 9 ॥

धारयिष्यामि मासं तु जीवितं शत्रुसूदन ।

ऊर्ध्वं मासान्न जीविष्ये त्वया हीना नृपात्मज ॥ 10 ॥

घोरो राक्षसराजोऽयं दृष्टिश्च न सुखा मयि ।

त्वां च श्रुत्वा विपद्यन्तं न जीवेयमहं क्षणम् ॥ 11 ॥

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम् ।

अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 12 ॥

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे ।

रामे दुःखाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते ॥ 13 ॥

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम् ।

इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि ॥ 14 ॥

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रावरिन्दमौ ।

त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ॥ 15 ॥

हत्त्वा च समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम् ।

राघवौ त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रापयिष्यतः ॥ 16 ॥

यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते ।

प्रीतिसञ्जननं तस्य भूयस्त्वं दातुमर्हसि ॥ 17 ॥

साब्रवीद्दत्तमेवेति मयाभिज्ञानमुत्तमम् ।

एतदेव हि रामस्य दृष्ट्वा मत्केशभूषणम् ॥ 18 ॥

श्रद्धेयं हनुमन्वाक्यं तव वीर भविष्यति ।

स तं मणिवरं गृह्य श्रीमान्प्लवगसत्तमः ॥ 19 ॥

प्रणम्य शिरसा देवीं गमनायोपचक्रमे ।

तमुत्पातकृतोत्साहमवेक्ष्य हरिपुङ्गवम् ॥ 20 ॥

वर्धमानं महावेगमुवाच जनकात्मजा ।

अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदया गिरा ॥ 21 ॥

हनुमन्सिंहसङ्काशौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।

सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् ब्रूयाह्यनामयम् ॥ 22 ॥

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।

अस्माद्दुःखाम्बुसम्रोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ॥ 23 ॥

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च ।

ब्रूयास्तु रामस्य गतस्समीपं शिवश्च तेऽध्वाऽस्तु हरिप्रवीर ॥ 24 ॥

स राजपुत्र्य्राप्रतिवेदितार्थः कपिः कृतार्थः परिहृष्टचेताः ।

अल्पावशेषं प्रसमीक्ष्य कार्यं दिशं ह्युदीचीं मनसा जगाम ॥ 25 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चत्वारिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha catvāriṃśassargaḥ |

śrutvā tu vacanaṃ tasya vāyusūnormahātmanaḥ |

uvācātmahitaṃ vākyaṃ sītā surasutopamā || 1 ||

tvāṃ dṛṣṭvā priyavaktāraṃ samprahṛṣyāmi vānaraḥ |

ardhasañjātasasyeva vṛṣṭiṃ prāpya vasundharā || 2 ||

yathā taṃ puruṣavyāghraṃ gātraiśśokābhikarśitaiḥ |

saṃspṛśeyaṃ sakāmāhaṃ tathā kuru dayāṃ mayi || 3 ||

abhijñānaṃ ca rāmasya dadyā harigaṇottama |

kṣiptāmiṣīkāṃ kākasya kopādekākṣiśātanīm || 4 ||

manaśśilāyāstilako gaṇḍapārśve niveśitaḥ |

tvayā praṇaṣṭe tilake taṃ kila smartumarhasi || 5 ||

sa vīryavānkathaṃ sītāṃ hṛtāṃ samanumanyase |

vasantīṃ rakṣasāṃ madhye mahendravaruṇopamaḥ || 6 ||

eṣa cūḍāmaṇirdivyo mayā suparirakṣitaḥ |

etaṃ dṛṣṭvā prahṛṣyāmi vyasane tvāmivānagha || 7 ||

eṣa niryātitaśśrīmānmayā te vārisambhavaḥ |

ataḥ paraṃ na śakṣyāmi jīvituṃ śokalālasā || 8 ||

asahyāni ca duḥkhāni vācaśca hṛdayacchidaḥ |

rākṣasīnāṃ sughorāṇāṃ tvatkṛte marṣayāmyaham || 9 ||

dhārayiṣyāmi māsaṃ tu jīvitaṃ śatrusūdana |

ūrdhvaṃ māsānna jīviṣye tvayā hīnā nṛpātmaja || 10 ||

ghoro rākṣasarājo'yaṃ dṛṣṭiśca na sukhā mayi |

tvāṃ ca śrutvā vipadyantaṃ na jīveyamahaṃ kṣaṇam || 11 ||

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśru bhāṣitam |

athābravīnmahātejā hanumānmārutātmajaḥ || 12 ||

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |

rāme duḥkhābhibhūte tu lakṣmaṇaḥ paritapyate || 13 ||

kathañcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ pariśocitum |

imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānāmantaṃ drakṣyasi bhāmini || 14 ||

tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrāvarindamau |

tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ || 15 ||

hattvā ca samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |

rāghavau tvāṃ viśālākṣi svāṃ purīṃ prāpayiṣyataḥ || 16 ||

yattu rāmo vijānīyādabhijñānamanindite |

prītisañjananaṃ tasya bhūyastvaṃ dātumarhasi || 17 ||

sābravīddattameveti mayābhijñānamuttamam |

etadeva hi rāmasya dṛṣṭvā matkeśabhūṣaṇam || 18 ||

śraddheyaṃ hanumanvākyaṃ tava vīra bhaviṣyati |

sa taṃ maṇivaraṃ gṛhya śrīmānplavagasattamaḥ || 19 ||

praṇamya śirasā devīṃ gamanāyopacakrame |

tamutpātakṛtotsāhamavekṣya haripuṅgavam || 20 ||

vardhamānaṃ mahāvegamuvāca janakātmajā |

aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpagadgadayā girā || 21 ||

hanumansiṃhasaṅkāśau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ sarvān brūyāhyanāmayam || 22 ||

yathā ca sa mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |

asmādduḥkhāmbusamrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 23 ||

imaṃ ca tīvraṃ mama śokavegaṃ rakṣobhirebhiḥ paribhartsanaṃ ca |

brūyāstu rāmasya gatassamīpaṃ śivaśca te'dhvā'stu haripravīra || 24 ||

sa rājaputryrāprativeditārthaḥ kapiḥ kṛtārthaḥ parihṛṣṭacetāḥ |

alpāvaśeṣaṃ prasamīkṣya kāryaṃ diśaṃ hyudīcīṃ manasā jagāma || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||