5.20 Sundarakanda - Vimsha Sargah

ॐ

5.20 सुन्दरकाण्ड - विंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ विंशस्सर्गः ।

स तां परिवृतां दीनां निरानन्दां तपस्विनीम् ।

साकारैर्मधुरैर्वाक्यैर्न्यदर्शयत रावणः ॥ 1 ॥

मां दृष्ट्वा नागनासोरु गूहमाना स्तनोदरम् ।

अदर्शनमिवात्मानं भयान्नेतुं त्वमिच्छसि ॥ 2 ॥

कामये त्वां विशालाक्षि बहुमन्यस्व मां प्रिये ।

सर्वाङ्गगुणसम्पन्ने सर्वलोकमनोहरे ॥ 3 ॥

नेह केचिन्मनुष्या वा राक्षसाः कामरूपिणः ।

व्यपसर्पतु ते सीते भयं मत्तः समुत्थितम् ॥ 4 ॥

स्वधर्मो रक्षसां भीरु सर्वथैव न संशयः ।

गमनं वा परस्त्रीणां हरणं सम्प्रमथ्य वा ॥ 5 ॥

एवं चैतदकामां तु न त्वां स्प्रक्ष्यामि मैथिलि ।

कामं कामः शरीरे मे यथाकामं प्रवर्तताम् ॥ 6 ॥

देवि नेह भयं कार्यं मयि विश्वसि हि प्रिये ।

प्रणयस्व च तत्त्वेन मैवं भूः शोकलालसा ॥ 7 ॥

एकवेणी धराशय्या ध्यानं मलिनमम्बरम् ।

अस्थानेऽप्युपवासश्च नैतान्यौपयिकानि ते ॥ 8 ॥

विचित्राणि च माल्यानि चन्दनान्यगरूणि च ।

विविधानि च वासांसि दिव्यान्याभरणानि च ॥ 9 ॥

महार्हाणि च पानानि शयनान्यासनानि च ।

गीतं नृत्तं च वाद्यं च लभ मां प्राप्य मैथिलि ॥ 10 ॥

स्त्रीरत्नमसि मैवं भूः कुरु गात्रेषु भूषणम् ।

मां प्राप्य हि कथं नु स्वास्त्वमनर्हा सुविग्रहे ॥ 11 ॥

इदं ते चारु सञ्जातं यौवनं व्यतिवर्तते ।

यदतीतं पुनर्नैति स्रोतः शीघ्रमपामिव ॥ 12 ॥

त्वां कृत्वोपरतो मन्ये रूपकर्ता स विश्वसृक् ।

न हि रूपोपमा त्वन्या तवास्ति शुभदर्शने ॥ 13 ॥

त्वां समासाद्य वैदेहि रूपयौवनशालिनीम् ।

कः पुमानतिवर्तेत साक्षादपि पितामहः ॥ 14 ॥

यद्यत्पश्यामि ते गात्रं शीतांशुसदृशानने ।

तस्मिंस्तस्मिन् पृथुश्रोणि चक्षुर्मम निबध्यते ॥ 15 ॥

भव मैथिलि भार्या मे मोहमेनं विसर्जय ।

बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः ॥ 16 ॥

सर्वासामेव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव ।

लोकेभ्यो यानि रत्नानि सम्प्रमथ्याहृतानि वै ॥ 17 ॥

तानि मे भीरु सर्वाणि राज्यं चैतदहं च ते ।

विजित्य पृथिवीं सर्वां नानानगरमालिनीम् ॥ 18 ॥

जनकाय प्रदास्यामि तव हेतोर्विलासिनि ।

नेह पश्यामि लोकेऽन्यं यो मे प्रतिबलो भवेत् ।

पश्य मे सुमहद्वीर्यमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ॥ 19 ॥

असकृत्संयुगे भग्ना मया विमृदितध्वजाः ॥ 20 ॥

अशक्ताः प्रत्यनीकेषु स्थातुं मम सुरासुराः ।

इच्छ मां क्रियतामद्य प्रतिकर्म तवोत्तमम् ॥ 21 ॥

सप्रभाण्यवसज्यन्तां तवाङ्गे भूषणानि च ।

साधु पश्यामि ते रूपं संयुक्तं प्रतिकर्मणा ॥ 22 ॥

प्रतिकर्माभिसंयुक्ता दाक्षिण्येन वरानने ।

भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं पिब भीरु रमस्व च ॥ 23 ॥

यथेष्टं च प्रयच्छ त्वं पृथिवीं वा धनानि च ।

ललस्व मयि विस्रब्धा धृष्टमाज्ञापयस्व च ॥ 24 ॥

मत्प्रसादाल्ललन्त्याश्च ललन्तां बान्धवास्तव ।

ऋद्धिं ममानुपश्य त्वं श्रियं भद्रे यशश्च मे ॥ 25 ॥

किं करिष्यसि रामेण सुभगे चीरवाससा ।

निक्षिप्तविजयो रामो गतश्रीर्वनगोचरः ॥ 26 ॥

व्रती स्थण्डिलशायी च शङ्के जीवति वा न वा ।

न हि वैदेहि रामस्त्वां द्रष्टुं वा प्युपलप्स्यते ।

पुरोबलाकैरसितैर्मेघैर्ज्योत्स्नामिवावृताम् ॥ 27 ॥

न चापि मम हस्तात्त्वां प्राप्तुमर्हति राघवः ॥ 28 ॥

हिरण्यकशिपुः कीर्तिमिन्द्रहस्तगतामिव ।

चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि ॥ 29 ॥

मनो हरसि मे भीरु सुपर्णः पन्नगं यथा ।

क्लिष्टकौशेयवसनां तन्वीमप्यनलङ्कृताम् ॥ 30 ॥

त्वां दृष्ट्वा स्वेषु दारेषु रतिं नोपलभाम्यहम् ।

अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वगुणान्विताः ॥ 31 ॥

यावन्त्यो मम सर्वासामैश्वर्यं कुरु जानकि ।

मम ह्यसितकेशान्ते त्रैलोक्यप्रवराः स्त्रियः ॥ 32 ॥

तास्त्वां परिचरिष्यन्ति श्रियमप्सरसो यथा ।

यानि वैश्रवणे सुभ्रु रत्नानि च धनानि च ॥ 33 ॥

तानि लोकांश्च सुश्रोणि मां च भुङ्क्ष्व यथासुखम् ।

न रामस्तपसा देवि न बलेन न विक्रमैः ॥ 34 ॥

न धनेन मया तुल्यस्तेजसा यशसापि वा ।

पिब विहर रमस्व भुङ्क्ष्व भोगान् धननिचयं प्रदिशामि मेदिनीं च ।

मयि लल ललने यथासुखं त्वं त्वयि च समेत्य ललन्तु बान्धवास्ते ॥ 35 ॥

कुसुमिततरुजालसन्ततानि भ्रमरयुतानि समुद्रतीरजानि ।

कनकविमलहारभूषिताङ्गी विहर मया सह भीरु काननानि ॥ 36 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे विंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha viṃśassargaḥ |

sa tāṃ parivṛtāṃ dīnāṃ nirānandāṃ tapasvinīm |

sākārairmadhurairvākyairnyadarśayata rāvaṇaḥ || 1 ||

māṃ dṛṣṭvā nāganāsoru gūhamānā stanodaram |

adarśanamivātmānaṃ bhayānnetuṃ tvamicchasi || 2 ||

kāmaye tvāṃ viśālākṣi bahumanyasva māṃ priye |

sarvāṅgaguṇasampanne sarvalokamanohare || 3 ||

neha kecinmanuṣyā vā rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ |

vyapasarpatu te sīte bhayaṃ mattaḥ samutthitam || 4 ||

svadharmo rakṣasāṃ bhīru sarvathaiva na saṃśayaḥ |

gamanaṃ vā parastrīṇāṃ haraṇaṃ sampramathya vā || 5 ||

evaṃ caitadakāmāṃ tu na tvāṃ sprakṣyāmi maithili |

kāmaṃ kāmaḥ śarīre me yathākāmaṃ pravartatām || 6 ||

devi neha bhayaṃ kāryaṃ mayi viśvasi hi priye |

praṇayasva ca tattvena maivaṃ bhūḥ śokalālasā || 7 ||

ekaveṇī dharāśayyā dhyānaṃ malinamambaram |

asthāne'pyupavāsaśca naitānyaupayikāni te || 8 ||

vicitrāṇi ca mālyāni candanānyagarūṇi ca |

vividhāni ca vāsāṃsi divyānyābharaṇāni ca || 9 ||

mahārhāṇi ca pānāni śayanānyāsanāni ca |

gītaṃ nṛttaṃ ca vādyaṃ ca labha māṃ prāpya maithili || 10 ||

strīratnamasi maivaṃ bhūḥ kuru gātreṣu bhūṣaṇam |

māṃ prāpya hi kathaṃ nu svāstvamanarhā suvigrahe || 11 ||

idaṃ te cāru sañjātaṃ yauvanaṃ vyativartate |

yadatītaṃ punarnaiti srotaḥ śīghramapāmiva || 12 ||

tvāṃ kṛtvoparato manye rūpakartā sa viśvasṛk |

na hi rūpopamā tvanyā tavāsti śubhadarśane || 13 ||

tvāṃ samāsādya vaidehi rūpayauvanaśālinīm |

kaḥ pumānativarteta sākṣādapi pitāmahaḥ || 14 ||

yadyatpaśyāmi te gātraṃ śītāṃśusadṛśānane |

tasmiṃstasmin pṛthuśroṇi cakṣurmama nibadhyate || 15 ||

bhava maithili bhāryā me mohamenaṃ visarjaya |

bahvīnāmuttamastrīṇāmāhṛtānāmitastataḥ || 16 ||

sarvāsāmeva bhadraṃ te mamāgramahiṣī bhava |

lokebhyo yāni ratnāni sampramathyāhṛtāni vai || 17 ||

tāni me bhīru sarvāṇi rājyaṃ caitadahaṃ ca te |

vijitya pṛthivīṃ sarvāṃ nānānagaramālinīm || 18 ||

janakāya pradāsyāmi tava hetorvilāsini |

neha paśyāmi loke'nyaṃ yo me pratibalo bhavet |

paśya me sumahadvīryamapratidvandvamāhave || 19 ||

asakṛtsaṃyuge bhagnā mayā vimṛditadhvajāḥ || 20 ||

aśaktāḥ pratyanīkeṣu sthātuṃ mama surāsurāḥ |

iccha māṃ kriyatāmadya pratikarma tavottamam || 21 ||

saprabhāṇyavasajyantāṃ tavāṅge bhūṣaṇāni ca |

sādhu paśyāmi te rūpaṃ saṃyuktaṃ pratikarmaṇā || 22 ||

pratikarmābhisaṃyuktā dākṣiṇyena varānane |

bhuṅkṣva bhogānyathākāmaṃ piba bhīru ramasva ca || 23 ||

yatheṣṭaṃ ca prayaccha tvaṃ pṛthivīṃ vā dhanāni ca |

lalasva mayi visrabdhā dhṛṣṭamājñāpayasva ca || 24 ||

matprasādāllalantyāśca lalantāṃ bāndhavāstava |

ṛddhiṃ mamānupaśya tvaṃ śriyaṃ bhadre yaśaśca me || 25 ||

kiṃ kariṣyasi rāmeṇa subhage cīravāsasā |

nikṣiptavijayo rāmo gataśrīrvanagocaraḥ || 26 ||

vratī sthaṇḍilaśāyī ca śaṅke jīvati vā na vā |

na hi vaidehi rāmastvāṃ draṣṭuṃ vā pyupalapsyate |

purobalākairasitairmeghairjyotsnāmivāvṛtām || 27 ||

na cāpi mama hastāttvāṃ prāptumarhati rāghavaḥ || 28 ||

hiraṇyakaśipuḥ kīrtimindrahastagatāmiva |

cārusmite cārudati cārunetre vilāsini || 29 ||

mano harasi me bhīru suparṇaḥ pannagaṃ yathā |

kliṣṭakauśeyavasanāṃ tanvīmapyanalaṅkṛtām || 30 ||

tvāṃ dṛṣṭvā sveṣu dāreṣu ratiṃ nopalabhāmyaham |

antaḥpuranivāsinyaḥ striyaḥ sarvaguṇānvitāḥ || 31 ||

yāvantyo mama sarvāsāmaiśvaryaṃ kuru jānaki |

mama hyasitakeśānte trailokyapravarāḥ striyaḥ || 32 ||

tāstvāṃ paricariṣyanti śriyamapsaraso yathā |

yāni vaiśravaṇe subhru ratnāni ca dhanāni ca || 33 ||

tāni lokāṃśca suśroṇi māṃ ca bhuṅkṣva yathāsukham |

na rāmastapasā devi na balena na vikramaiḥ || 34 ||

na dhanena mayā tulyastejasā yaśasāpi vā |

piba vihara ramasva bhuṅkṣva bhogān dhananicayaṃ pradiśāmi medinīṃ ca |

mayi lala lalane yathāsukhaṃ tvaṃ tvayi ca sametya lalantu bāndhavāste || 35 ||

kusumitatarujālasantatāni bhramarayutāni samudratīrajāni |

kanakavimalahārabhūṣitāṅgī vihara mayā saha bhīru kānanāni || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe viṃśassargaḥ ||