3.27 Aranyakanda - Saptavimsha Sargah

ॐ

3.27 अरण्यकाण्ड - सप्तविंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ सप्तविंशस्सर्गः ।

खरं तु रामाभिमुखं प्रयान्तं वाहिनीपतिः ।

राक्षसस्त्रिशिरा नाम सन्निपत्येदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

मां नियोजय विक्रान्त सन्निवर्तस्व साहसात् ।

पश्य रामं महाबाहुं संयुगे विनिपातितम् ॥ 2 ॥

प्रतिजानामि ते सत्यमायुधं चाहमालभे ।

यथा रामं वधिष्यामि वधार्हं सर्वरक्षसाम् ॥ 3 ॥

अहं वास्य रणे मृत्युरेष वा समरे मम ।

विनिवृत्य रणोत्साहान्मुहूर्तं प्राश्निको भव ॥ 4 ॥

प्रहृष्टो वा हते रामे जनस्थानं प्रयास्यसि ।

मयि वा निहते रामं संयुगायोपयास्यसि ॥ 5 ॥

खरस्त्रिशिरसा तेन मृत्युलोभात्प्रसादितः ।

गच्छ युध्येत्यनुज्ञातो राघवाभिमुखो ययौ ॥ 6 ॥

त्रिशिराश्च रथेनैव वाजियुक्तेन भास्वता ।

अभ्यद्रवद्रणे रामं त्रिशृङ्ग इव पर्वतः ॥ 7 ॥

शरधारासमूहान्स महामेघ इवोत्सृजन् ।

व्यसृजत्सदृशं नादं जलार्द्रस्य तु दुन्दुभेः ॥ 8 ॥

आगच्छन्तं त्रिशिरसं राक्षसं प्रेक्ष्य राघवः ।

धनुषा प्रतिजग्राह विधुन्वन्सायकान् शितान् ॥ 9 ॥

स सम्प्रहारस्तुमुलो रामत्रिशिरसोर्महान् ।

बभूवातीव बलिनोस्सिंहकुञ्जरयोरिव ॥ 10 ॥

ततस्त्रिशिरसा बाणैर्ललाटे ताडितस्त्रिभिः ।

अमर्षी कुपितोरामस्संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ 11 ॥

अहो विक्रमशूरस्य राक्षसस्येदृशं बलम् ।

पुष्पैरिव शरैर्यस्य ललाटेऽस्मिन्परिक्षतः ॥ 12 ॥

ममापि प्रतिगृह्णीष्व शरांश्चापगुणाच्च्युतान् ।

एवमुक्त्वा तु संरब्धश्शरानाशीविषोपमान् ॥ 13 ॥

त्रिशिरोवक्षसि क्रुद्धो निजघान चतुर्दश ।

चतुर्भिस्तुरगानस्य शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ 14 ॥

न्यपातयत तेजस्वी चतुरस्तस्य वाजिनः ।

अष्टभिस्सायकैस्सूतं रथोपस्थान्न्यपातयत् ॥ 15 ॥

रामश्चिच्छेद बाणेन ध्वजं चास्य समुच्छ्रितम् ।

ततो हतरथात्तस्मादुत्पतन्तं निशाचरम् ॥ 16 ॥

बिभेद रामस्तं बाणैर्हृदये सोऽभवज्जडः ।

सायकैश्चाप्रमेयात्मा सामर्षस्तस्य रक्षसः ॥ 17 ॥

शिरांस्यपातयद्रामो वेगवद्भिस्त्रिभिश्शितैः ।

स भूमौ रुधिरोद्गारी रामबाणाभिपीडितः ॥ 18 ॥

न्यपतत्पतितैः पूर्वं स्वशिरोभिर्निशाचरः ।

हतशेषास्ततो भग्ना राक्षसाः खरसंश्रया ॥ 19 ॥

द्रवन्ति स्म न तिष्ठन्ति व्याघ्रत्रस्ता मृगा इव ।

तान्खरो द्रवतो दृष्ट्वा निवर्त्य रुषितस्स्वयम् ॥ 20 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे सप्तविंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha saptaviṃśassargaḥ |

kharaṃ tu rāmābhimukhaṃ prayāntaṃ vāhinīpatiḥ |

rākṣasastriśirā nāma sannipatyedamabravīt || 1 ||

māṃ niyojaya vikrānta sannivartasva sāhasāt |

paśya rāmaṃ mahābāhuṃ saṃyuge vinipātitam || 2 ||

pratijānāmi te satyamāyudhaṃ cāhamālabhe |

yathā rāmaṃ vadhiṣyāmi vadhārhaṃ sarvarakṣasām || 3 ||

ahaṃ vāsya raṇe mṛtyureṣa vā samare mama |

vinivṛtya raṇotsāhānmuhūrtaṃ prāśniko bhava || 4 ||

prahṛṣṭo vā hate rāme janasthānaṃ prayāsyasi |

mayi vā nihate rāmaṃ saṃyugāyopayāsyasi || 5 ||

kharastriśirasā tena mṛtyulobhātprasāditaḥ |

gaccha yudhyetyanujñāto rāghavābhimukho yayau || 6 ||

triśirāśca rathenaiva vājiyuktena bhāsvatā |

abhyadravadraṇe rāmaṃ triśṛṅga iva parvataḥ || 7 ||

śaradhārāsamūhānsa mahāmegha ivotsṛjan |

vyasṛjatsadṛśaṃ nādaṃ jalārdrasya tu dundubheḥ || 8 ||

āgacchantaṃ triśirasaṃ rākṣasaṃ prekṣya rāghavaḥ |

dhanuṣā pratijagrāha vidhunvansāyakān śitān || 9 ||

sa samprahārastumulo rāmatriśirasormahān |

babhūvātīva balinossiṃhakuñjarayoriva || 10 ||

tatastriśirasā bāṇairlalāṭe tāḍitastribhiḥ |

amarṣī kupitorāmassaṃrabdhamidamabravīt || 11 ||

aho vikramaśūrasya rākṣasasyedṛśaṃ balam |

puṣpairiva śarairyasya lalāṭe'sminparikṣataḥ || 12 ||

mamāpi pratigṛhṇīṣva śarāṃścāpaguṇāccyutān |

evamuktvā tu saṃrabdhaśśarānāśīviṣopamān || 13 ||

triśirovakṣasi kruddho nijaghāna caturdaśa |

caturbhisturagānasya śaraiḥ sannataparvabhiḥ || 14 ||

nyapātayata tejasvī caturastasya vājinaḥ |

aṣṭabhissāyakaissūtaṃ rathopasthānnyapātayat || 15 ||

rāmaściccheda bāṇena dhvajaṃ cāsya samucchritam |

tato hatarathāttasmādutpatantaṃ niśācaram || 16 ||

bibheda rāmastaṃ bāṇairhṛdaye so'bhavajjaḍaḥ |

sāyakaiścāprameyātmā sāmarṣastasya rakṣasaḥ || 17 ||

śirāṃsyapātayadrāmo vegavadbhistribhiśśitaiḥ |

sa bhūmau rudhirodgārī rāmabāṇābhipīḍitaḥ || 18 ||

nyapatatpatitaiḥ pūrvaṃ svaśirobhirniśācaraḥ |

hataśeṣāstato bhagnā rākṣasāḥ kharasaṃśrayā || 19 ||

dravanti sma na tiṣṭhanti vyāghratrastā mṛgā iva |

tānkharo dravato dṛṣṭvā nivartya ruṣitassvayam || 20 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||