3.18 Aranyakanda - Ashtadasha Sargah

ॐ

3.18 अरण्यकाण्ड - अष्टादश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ अष्टादशस्सर्गः ।

ततश्शूर्पणखां रामः कामपाशावपाशिताम् ।

स्वच्छया श्लक्ष्णया वाचा स्मितपूर्वमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥

कृतदारोऽस्मि भवति भार्येयं दयिता मम ।

त्वद्विधानां तु नारीणां सुदुःखा ससपत्नता ॥ 2 ॥

अनुजस्त्वेष मे भ्राता शीलवान्प्रियदर्शनः ।

श्रीमानकृतदारश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ 3 ॥

अपूर्वी भार्यया चार्थी तरुणः प्रियदर्शनः ।

अनुरूपश्च ते भर्ता रूपस्यास्य भविष्यति ॥ 4 ॥

एनं भज विशालाक्षि भर्तारं भ्रातरं मम ।

असपत्ना वरारोहे मेरुमर्कप्रभा यथा ॥ 5 ॥

इति रामेण सा प्रोक्ता राक्षसी काममोहिता ।

विसृज्य रामं सहसा ततो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 6 ॥

अस्य रूपस्य ते युक्ता भार्याहं वरवर्णिनी ।

मया सह सुखं सर्वान्दण्डकान्विचरिष्यसि ॥ 7 ॥

एवमुक्तस्तु सौमित्री राक्षस्या वाक्यकोविदः ।

ततश्शूर्पणखीं स्मित्वा लक्ष्मणो युक्तमब्रवीत् ॥ 8 ॥

कथं दासस्य मे दासी भार्या भवितुमिच्छसि ।

सोऽहमार्येण परवान्भ्रात्रा कमलवर्णिनि ॥ 9 ॥

समृद्धार्थस्य सिद्धार्था मुदितामलवर्णिनी ।

आर्यस्य त्वं विशालाक्षि भार्या भव यवीयसी ॥ 10 ॥

एनां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम् ।

भार्यां वृद्धां परित्यज्य त्वामेवैष भजिष्यति ॥ 11 ॥

को हि रूपमिदं श्रेष्ठं सन्त्यज्य वरवर्णिनि ।

मानुषीषु वरारोहे कुर्याद्भावं विचक्षणः ॥ 12 ॥

इति सा लक्ष्मणेनोक्ता कराला निर्णतोदरी ।

मन्यते तद्वचस्तथ्यं परिहासाविचक्षणा ॥ 13 ॥

सा रामं पर्णशालायामुपविष्टं परन्तपम् ।

सीतया सह दुर्दर्षमब्रवीत्काममोहिता ॥ 14 ॥

एनां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम् ।

वृद्धां भार्यामवष्टभ्य मां न त्वं बहुमन्यसे ॥ 15 ॥

अद्येमां भक्षयिष्यामि पश्यतस्तव मानुषीम् ।

त्वया सह चरिष्यामि निस्सपत्ना यथासुखम् ॥ 16 ॥

इत्युक्त्वा मृगशाबाक्षीमलातसदृशेक्षणा ।

अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धा महोल्कां रोहिणीमिव ॥ 17 ॥

तां मृत्युपाशप्रतिमामापतन्तीं महाबलः ।

निगृह्य रामः कुपित स्ततो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 18 ॥

क्रूरैरनार्यै स्सौमित्रे परिहासः कथञ्चन ।

न कार्यः पश्यवैदेहीं कथञ्चित्सौम्य जीवतीम् ॥ 19 ॥

इमां विरूपामसतीमतिमत्तां महोदरीम् ।

राक्षसीं पुरुषव्याघ्र विरूपयितुमर्हसि ॥ 20 ॥

इत्युक्तो लक्ष्मणस्तस्याः क्रुद्धो रामस्य पार्श्वतः ।

उद्धृत्य खङ्गं चिच्छेद कर्णनासं महाबलः ॥ 21 ॥

निकृत्तकर्णनासा तु विस्वरं सा विनद्य च ।

यथागतं प्रदुद्राव घोरा शूर्पणखा वनम् ॥ 22 ॥

सा विरूपा महाघोरा राक्षसी शोणितोक्षिता ।

ननाद विविधान्नादान्यथा प्रावृषि तोयदः ॥ 23 ॥

सा विक्षरन्ती रुधिरं बहुधा घोरदर्शना ।

प्रगृह्य बाहू गर्जन्ती प्रविवेश महावनम् ॥ 24 ॥

ततस्तु सा राक्षससङ्घसंवृतं खरं जनस्थानगतं विरूपिता ।

उपेत्य तं भ्रातरमुग्रदर्शनं पपात भूमौ गगनाद्यथाऽशनिः ॥ 25 ॥

ततस्सभार्यं भयमोहमूर्छिता सलक्ष्मणं राघवमागतं वनम् ।

विरूपणं चात्मनि शोणितोक्षिता शशंस सर्वं भगिनी खरस्य सा ॥ 26 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टादशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha aṣṭādaśassargaḥ |

tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |

svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||

kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |

tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||

anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |

śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||

apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |

anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||

enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |

asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||

iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |

visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||

asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |

mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||

evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |

tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||

kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |

so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||

samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |

āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||

enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||

ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |

mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||

iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |

manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||

sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |

sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||

enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||

adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |

tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||

ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |

abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||

tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |

nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||

krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |

na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||

imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |

rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||

ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |

uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||

nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |

yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||

sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |

nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||

sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |

pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||

tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |

upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||

tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |

virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||