3.10 Aranyakanda - Dashama Sargah

ॐ

3.10 अरण्यकाण्ड - दशम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ दशमस्सर्गः ।

वाक्यमेतत्तु वैदेह्या व्याहृतं भर्तृभक्तया ।

श्रुत्वा धर्मे स्थितो रामः प्रत्युवाचाथ मैथिलीम् ॥ 1 ॥

हितमुक्तं त्वया देवि स्निग्धया सदृशं वचः ।

कुलं व्यपदिशन्त्या च धर्मज्ञे जनकात्मजे ॥ 2 ॥

किन्तु वक्ष्याम्यहं देवि त्वयैवोक्तमिदं वचः ।

क्षत्रियैर्धार्यते चापो नार्तशब्दो भवेदिति ॥ 3 ॥

ते चार्ता दण्डकारण्ये मुनयस्संशितव्रताः ।

मां सीते स्वयमागम्य शरण्याश्शरणं गताः ॥ 4 ॥

वसन्तो धर्मनिरता वने मूलफलाशनाः ।

न लभन्ते सुखं भीता राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ 5 ॥

काले काले च निरता नियमैर्विविधैर्वने ।

भक्ष्यन्ते राक्षसैर्भीमैर्नरमांसोपजीविभिः ॥ 6 ॥

ते भक्ष्यमाणा मुनयो दण्डकारण्यवासिनः ।

अस्मानभ्यवपद्येति मामूचुर्द्विजसत्तमा ॥ 7 ॥

मया तु वचनं श्रुत्वा तेषामेवं मुखाच्च्युतम् ।

कृत्वा चरणशुश्रूषां वाक्यमेतदुदाहृतम् ॥ 8 ॥

प्रसीदन्तु भवन्तो मे ह्रीरेषा हि ममातुला ।

यदीदृशैरहं विप्रैरुपस्थेयैरुपस्थितः ॥ 9 ॥

किं करोमीति च मया व्याहृतं द्विजसन्निधौ ।

सर्वैरेतैस्समागम्य वागियं समुदाहृता ॥ 10 ॥

राक्षसैर्दण्डकारण्ये बहुभिः कामरूपिभिः ।

अर्दितास्स्म दृढं राम भवान्नस्तत्र रक्षतु ॥ 11 ॥

होमकालेषु सम्प्राप्ताः पर्वकालेषु चानघ ।

धर्षयन्ति सुदुर्धर्षा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 12 ॥

राक्षसैर्धर्षितानां च तापसानां तपस्विनाम् ।

गतिं मृगयमाणानां भवान्नः परमा गतिः ॥ 13 ॥

कामं तपःप्रभावेन शक्ता हन्तुं निशाचरान् ।

चिरार्जितं तु नेच्छामस्तपः खण्डयितुं वयम् ॥ 14 ॥

बहुविघ्नं तपो नित्यं दुश्चरं चैव राघव ।

तेन शापं न मुञ्चामो भक्ष्यमाणाश्च राक्षसैः ॥ 15 ॥

तदर्ध्यमानान्रक्षोभिर्दण्डकारण्यवासिभिः ।

रक्ष नस्त्वं सह भ्रात्रा त्वन्नाथा हि वयं वने ॥ 16 ॥

मया चैतद्वचश्श्रुत्वा कार्त्स्न्येन परिपालनम् ।

ऋषीणां दण्डकारण्ये संश्रुतं जनकात्मजे ॥ 17 ॥

संश्रुत्य च न शक्ष्यामि जीवमानः प्रतिश्रवम् ।

मुनीनामन्यथा कर्तुं सत्यमिष्टं हि मे सदा ॥ 18 ॥

अप्यहं जीवितं जह्यां त्वां वा सीते सलक्ष्मणाम् ।

न तु प्रतिज्ञां संश्रुत्य ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ॥ 19 ॥

तदवश्यं मया कार्यमृषीणां परिपालनम् ।

अनुक्तेनापि वैदेहि प्रतिज्ञाय तु किं पुनः ॥ 20 ॥

मम स्नेहाच्च सौहार्दादिदमुक्तन्त्वयाऽनघे ।

परितुष्टोऽस्म्यहं सीते न ह्यनिष्टोऽनुशिष्यते ॥ 21 ॥

सदृशं चानुरूपं च कुलस्य तव चात्मनः ।

सधर्मचारिणी मे त्वं प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥ 22 ॥

इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा सीतां प्रियां मैथिलराजपुत्रीम् ।

रामो धनुष्मान्सह लक्ष्मणेन जगाम रम्याणि तपोवनानि ॥ 23 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे दशमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

vākyametattu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |

śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha maithilīm || 1 ||

hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |

kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje || 2 ||

kintu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |

kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti || 3 ||

te cārtā daṇḍakāraṇye munayassaṃśitavratāḥ |

māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyāśśaraṇaṃ gatāḥ || 4 ||

vasanto dharmaniratā vane mūlaphalāśanāḥ |

na labhante sukhaṃ bhītā rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 5 ||

kāle kāle ca niratā niyamairvividhairvane |

bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ || 6 ||

te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ |

asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamā || 7 ||

mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam |

kṛtvā caraṇaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam || 8 ||

prasīdantu bhavanto me hrīreṣā hi mamātulā |

yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ || 9 ||

kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasannidhau |

sarvairetaissamāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā || 10 ||

rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ |

arditāssma dṛḍhaṃ rāma bhavānnastatra rakṣatu || 11 ||

homakāleṣu samprāptāḥ parvakāleṣu cānagha |

dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 12 ||

rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām |

gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavānnaḥ paramā gatiḥ || 13 ||

kāmaṃ tapaḥprabhāvena śaktā hantuṃ niśācarān |

cirārjitaṃ tu necchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam || 14 ||

bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava |

tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ || 15 ||

tadardhyamānānrakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ |

rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane || 16 ||

mayā caitadvacaśśrutvā kārtsnyena paripālanam |

ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje || 17 ||

saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam |

munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā || 18 ||

apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām |

na tu pratijñāṃ saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ || 19 ||

tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam |

anuktenāpi vaidehi pratijñāya tu kiṃ punaḥ || 20 ||

mama snehācca sauhārdādidamuktantvayā'naghe |

parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśiṣyate || 21 ||

sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava cātmanaḥ |

sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī || 22 ||

ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |

rāmo dhanuṣmānsaha lakṣmaṇena jagāma ramyāṇi tapovanāni || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe daśamassargaḥ ||