Gitagovindam Saptamah Sargah - Nagara Narayanah

ॐ

गीतगोविन्दं सप्तमः सर्गः - नागर नारयणः

Vishnu Gita Jayadeva Devanagari

॥ सप्तमः सर्गः ॥

॥ नागरनारायणः ॥

अत्रान्तरे च कुलटाकुलवर्त्मपात-सञ्जातपातक इव स्फुटलाञ्छनश्रीः ।

वृन्दावनान्तरमदीपयदंशुजालै-र्दिक्सुन्दरीवदनचन्दनबिन्दुरिन्दुः ॥ 40 ॥

प्रसरति शशधरबिम्बे विहितविलम्बे च माधवे विधुरा ।

विरचितविविधविलापं सा परितापं चकारोच्चैः ॥ 41 ॥

॥ गीतं 13 ॥

कथितसमयेऽपि हरिरहह न ययौ वनम् ।

मम विफलमिदममलरूपमपि यौवनम् ॥

यामि हे कमिह शरणं सखीजनवचनवञ्चिता ॥ 1 ॥

यदनुगमनाय निशि गहनमपि शीलितम् ।

तेन मम हृदयमिदमसमशरकीलितम् ॥ 2 ॥

मम मरणमेव वरमतिवितथकेतना ।

किमिह विषहामि विरहानलचेतना ॥ 3 ॥

मामहह विधुरयति मधुरमधुयामिनी ।

कापि हरिमनुभवति कृतसुकृतकामिनी ॥ 4 ॥

अहह कलयामि वलयादिमणीभूषणम् ।

हरिविरहदहनवहनेन बहुदूषणम् ॥ 5 ॥

कुसुमसुकुमारतनुमतनुशरलीलया ।

स्रगपि हृदि हन्ति मामतिविषमशीलया ॥ 6 ॥

अहमिह निवसामि नगणितवनवेतसा ।

स्मरति मधुसूदनो मामपि न चेतसा ॥ 7 ॥

हरिचरणशरणजयदेवकविभारती ।

वसतु हृदि युवतिरिव कोमलकलावती ॥ 8 ॥

तत्किं कामपि कामिनीमभिसृतः किं वा कलाकेलिभि-र्बद्धो बन्धुभिरन्धकारिणि वनोपान्ते किमु भ्राम्यति ।

कान्तः क्लान्तमना मनागपि पथि प्रस्थातुमेवाक्षमः सङ्केतीकृतमञ्जुवञ्जुललताकुञ्जेऽपि यन्नागतः ॥ 42 ॥

अथागतां माधवमन्तरेण सखीमियं वीक्ष्य विषादमूकाम् ।

विशङ्क्माना रमितं कयापि जनार्दनं दृष्टवदेतदाह ॥ 43 ॥

॥ गीतं 14 ॥

स्मरसमरोचितविरचितवेशा ।

गलितकुसुमदरविलुलितकेशा ॥

कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिरधिकगुणा ॥ 1 ॥

हरिपरिरम्भणवलितविकारा ।

कुचकलशोपरि तरलितहारा ॥ 2 ॥

विचलदलकललिताननचन्द्रा ।

तदधरपानरभसकृततन्द्रा ॥ 3 ॥

चञ्चलकुण्डलदलितकपोला ।

मुखरितरसनजघनगलितलोला ॥ 4 ॥

दयितविलोकितलज्जितहसिता ।

बहुविधकूजितरतिरसरसिता ॥ 5 ॥

विपुलपुलकपृथुवेपथुभङ्गा ।

श्वसितनिमीलितविकसदनङ्गा ॥ 6 ॥

श्रमजलकणभरसुभगशरीरा ।

परिपतितोरसि रतिरणधीरा ॥ 7 ॥

श्रीजयदेवभणितहरिरमितम् ।

कलिकलुषं जनयतु परिशमितम् ॥ 8 ॥

विरहपाण्डुमुरारिमुखाम्बुज-द्युतिरियं तिरयन्नपि चेतनाम् ।

विधुरतीव तनोति मनोभुवः सहृदये हृदये मदनव्यथाम् ॥ 44 ॥

॥ गीतं 15 ॥

समुदितमदने रमणीवदने चुम्बनवलिताधरे ।

मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे ॥

रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिरधुना ॥ 1 ॥

घनचयरुचिरे रचयति चिकुरे तरलिततरुणानने ।

कुरबककुसुमं चपलासुषमं रतिपतिमृगकानने ॥ 2 ॥

घटयति सुघने कुचयुगगगने मृगमदरुचिरूषिते ।

मणिसरममलं तारकपटलं नखपदशशिभूषिते ॥ 3 ॥

जितबिसशकले मृदुभुजयुगले करतलनलिनीदले ।

मरकतवलयं मधुकरनिचयं वितरति हिमशीतले ॥ 4 ॥

रतिगृहजघने विपुलापघने मनसिजकनकासने ।

मणिमयरसनं तोरणहसनं विकिरति कृतवासने ॥ 5 ॥

चरणकिसलये कमलानिलये नखमणिगणपूजिते ।

बहिरपवरणं यावकभरणं जनयति हृदि योजिते ॥ 6 ॥

रमयति सदृशं कामपि सुभृशं खलहलधरसोदरे ।

किमफलमवसं चिरमिह विरसं वद सखि विटपोदरे ॥ 7 ॥

इह रसभणने कृतहरिगुणने मधुरिपुपदसेवके ।

कलियुगचरितं न वसतु दुरितं कविनृपजयदेवके ॥ 8 ॥

नायातः सखि निर्दयो यदि शठस्त्वं दूति किं दूयसे स्वच्छन्दं बहुवल्लभः स रमते किं तत्र ते दूषणम् ।

पश्याद्य प्रियसम्गमाय दयितस्याकृष्यमाणं गणै-रुत्कण्ठार्तिभरादिव स्फुटदिदं चेतः स्वयं यास्यति ॥ 45 ॥

॥ गीतं 16 ॥

अनिलतरलकुवलयनयनेन ।

तपति न सा किसलयशयनेन ॥

सखि या रमिता वनमालिना ॥ 1 ॥

विकसितसरसिजललितमुखेन ।

स्फुटति न सा मनसिजविशिखेन ॥ 2 ॥

अमृतमधुरमृदुतरवचनेन ।

ज्वलति न सा मलयजपवनेन ॥ 3 ॥

स्थलजलरुहरुचिकरचरणेन ।

लुठति न सा हिमकरकिरणेन ॥ 4 ॥

सजलजलदसमुदयरुचिरेण ।

दलति न सा हृदि चिरविरहेण ॥ 5 ॥

कनकनिकषरुचिशुचिवसनेन ।

श्वसति न सा परिजनहसनेन ॥ 6 ॥

सकलभुवनजनवरतरुणेन ।

वहति न सा रुजमतिकरुणेन ॥ 7 ॥

श्रीजयदेवभणितवचनेन ।

प्रविशतु हरिरपि हृदयमनेन ॥ 8 ॥

मनोभवानन्दन चन्दनानिल प्रसीद रे दक्षिण मुञ्च वामताम् ।

क्षणं जगत्प्राण विधाय माधवं पुरो मम प्राणहरो भविष्यसि ॥ 46 ॥

रिपुरिव सखीसंवासोऽयं शिखीव हिमानिलो विषमिव सुधारश्मिर्यस्मिन्दुनोति मनोगते ।

हृदयमदये तस्मिन्नेवं पुनर्वलते बलात् कुवलयदृशां वामः कामो निकामनिरङ्कुशः ॥ 47 ॥

बाधां विधेहि मलयानिल पञ्चबाण प्राणान्गृहाण न गृहं पुनराश्रयिष्ये ।

किं ते कृतान्तभगिनि क्षमया तरङ्गै-रङ्गानि सिञ्च मम शाम्यतु देहदाहः ॥ 48 ॥

प्रातर्नीलनिचोलमच्युतमुरस्संवीतपीताम्बरम्

रधायाश्कितं विलोक्य हसति स्वैरं सखीमण्डले ।

व्रीडाचञ्चलमञ्चलं नयनयोराधाय राधानने

स्वादुस्मेरमुखोऽयमस्तु जगदानन्दाय नन्दात्मजः॥ (कस्मिंश्चन पाठान्तरे इदं पद्यं विद्यते)

॥ इति गीतगोविन्दे विप्रलब्धावर्णने नागनारायणो नाम सप्तमः सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| saptamaḥ sargaḥ ||

|| nāgaranārāyaṇaḥ ||

atrāntare ca kulaṭākulavartmapāta-sañjātapātaka iva sphuṭalāñchanaśrīḥ |

vṛndāvanāntaramadīpayadaṃśujālai-rdiksundarīvadanacandanabindurinduḥ || 40 ||

prasarati śaśadharabimbe vihitavilambe ca mādhave vidhurā |

viracitavividhavilāpaṃ sā paritāpaṃ cakāroccaiḥ || 41 ||

|| gītaṃ 13 ||

kathitasamaye'pi harirahaha na yayau vanam |

mama viphalamidamamalarūpamapi yauvanam ||

yāmi he kamiha śaraṇaṃ sakhījanavacanavañcitā || 1 ||

yadanugamanāya niśi gahanamapi śīlitam |

tena mama hṛdayamidamasamaśarakīlitam || 2 ||

mama maraṇameva varamativitathaketanā |

kimiha viṣahāmi virahānalacetanā || 3 ||

māmahaha vidhurayati madhuramadhuyāminī |

kāpi harimanubhavati kṛtasukṛtakāminī || 4 ||

ahaha kalayāmi valayādimaṇībhūṣaṇam |

harivirahadahanavahanena bahudūṣaṇam || 5 ||

kusumasukumāratanumatanuśaralīlayā |

sragapi hṛdi hanti māmativiṣamaśīlayā || 6 ||

ahamiha nivasāmi nagaṇitavanavetasā |

smarati madhusūdano māmapi na cetasā || 7 ||

haricaraṇaśaraṇajayadevakavibhāratī |

vasatu hṛdi yuvatiriva komalakalāvatī || 8 ||

tatkiṃ kāmapi kāminīmabhisṛtaḥ kiṃ vā kalākelibhi-rbaddho bandhubhirandhakāriṇi vanopānte kimu bhrāmyati |

kāntaḥ klāntamanā manāgapi pathi prasthātumevākṣamaḥ saṅketīkṛtamañjuvañjulalatākuñje'pi yannāgataḥ || 42 ||

athāgatāṃ mādhavamantareṇa sakhīmiyaṃ vīkṣya viṣādamūkām |

viśaṅkmānā ramitaṃ kayāpi janārdanaṃ dṛṣṭavadetadāha || 43 ||

|| gītaṃ 14 ||

smarasamarocitaviracitaveśā |

galitakusumadaravilulitakeśā ||

kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatiradhikaguṇā || 1 ||

hariparirambhaṇavalitavikārā |

kucakalaśopari taralitahārā || 2 ||

vicaladalakalalitānanacandrā |

tadadharapānarabhasakṛtatandrā || 3 ||

cañcalakuṇḍaladalitakapolā |

mukharitarasanajaghanagalitalolā || 4 ||

dayitavilokitalajjitahasitā |

bahuvidhakūjitaratirasarasitā || 5 ||

vipulapulakapṛthuvepathubhaṅgā |

śvasitanimīlitavikasadanaṅgā || 6 ||

śramajalakaṇabharasubhagaśarīrā |

paripatitorasi ratiraṇadhīrā || 7 ||

śrījayadevabhaṇitahariramitam |

kalikaluṣaṃ janayatu pariśamitam || 8 ||

virahapāṇḍumurārimukhāmbuja-dyutiriyaṃ tirayannapi cetanām |

vidhuratīva tanoti manobhuvaḥ sahṛdaye hṛdaye madanavyathām || 44 ||

|| gītaṃ 15 ||

samuditamadane ramaṇīvadane cumbanavalitādhare |

mṛgamadatilakaṃ likhati sapulakaṃ mṛgamiva rajanīkare ||

ramate yamunāpulinavane vijayī murāriradhunā || 1 ||

ghanacayarucire racayati cikure taralitataruṇānane |

kurabakakusumaṃ capalāsuṣamaṃ ratipatimṛgakānane || 2 ||

ghaṭayati sughane kucayugagagane mṛgamadarucirūṣite |

maṇisaramamalaṃ tārakapaṭalaṃ nakhapadaśaśibhūṣite || 3 ||

jitabisaśakale mṛdubhujayugale karatalanalinīdale |

marakatavalayaṃ madhukaranicayaṃ vitarati himaśītale || 4 ||

ratigṛhajaghane vipulāpaghane manasijakanakāsane |

maṇimayarasanaṃ toraṇahasanaṃ vikirati kṛtavāsane || 5 ||

caraṇakisalaye kamalānilaye nakhamaṇigaṇapūjite |

bahirapavaraṇaṃ yāvakabharaṇaṃ janayati hṛdi yojite || 6 ||

ramayati sadṛśaṃ kāmapi subhṛśaṃ khalahaladharasodare |

kimaphalamavasaṃ ciramiha virasaṃ vada sakhi viṭapodare || 7 ||

iha rasabhaṇane kṛtahariguṇane madhuripupadasevake |

kaliyugacaritaṃ na vasatu duritaṃ kavinṛpajayadevake || 8 ||

nāyātaḥ sakhi nirdayo yadi śaṭhastvaṃ dūti kiṃ dūyase svacchandaṃ bahuvallabhaḥ sa ramate kiṃ tatra te dūṣaṇam |

paśyādya priyasamgamāya dayitasyākṛṣyamāṇaṃ gaṇai-rutkaṇṭhārtibharādiva sphuṭadidaṃ cetaḥ svayaṃ yāsyati || 45 ||

|| gītaṃ 16 ||

anilataralakuvalayanayanena |

tapati na sā kisalayaśayanena ||

sakhi yā ramitā vanamālinā || 1 ||

vikasitasarasijalalitamukhena |

sphuṭati na sā manasijaviśikhena || 2 ||

amṛtamadhuramṛdutaravacanena |

jvalati na sā malayajapavanena || 3 ||

sthalajalaruharucikaracaraṇena |

luṭhati na sā himakarakiraṇena || 4 ||

sajalajaladasamudayarucireṇa |

dalati na sā hṛdi ciraviraheṇa || 5 ||

kanakanikaṣaruciśucivasanena |

śvasati na sā parijanahasanena || 6 ||

sakalabhuvanajanavarataruṇena |

vahati na sā rujamatikaruṇena || 7 ||

śrījayadevabhaṇitavacanena |

praviśatu harirapi hṛdayamanena || 8 ||

manobhavānandana candanānila prasīda re dakṣiṇa muñca vāmatām |

kṣaṇaṃ jagatprāṇa vidhāya mādhavaṃ puro mama prāṇaharo bhaviṣyasi || 46 ||

ripuriva sakhīsaṃvāso'yaṃ śikhīva himānilo viṣamiva sudhāraśmiryasmindunoti manogate |

hṛdayamadaye tasminnevaṃ punarvalate balāt kuvalayadṛśāṃ vāmaḥ kāmo nikāmaniraṅkuśaḥ || 47 ||

bādhāṃ vidhehi malayānila pañcabāṇa prāṇāngṛhāṇa na gṛhaṃ punarāśrayiṣye |

kiṃ te kṛtāntabhagini kṣamayā taraṅgai-raṅgāni siñca mama śāmyatu dehadāhaḥ || 48 ||

prātarnīlanicolamacyutamurassaṃvītapītāmbaram

radhāyāśkitaṃ vilokya hasati svairaṃ sakhīmaṇḍale |

vrīḍācañcalamañcalaṃ nayanayorādhāya rādhānane

svādusmeramukho'yamastu jagadānandāya nandātmajaḥ|| (kasmiṃścana pāṭhāntare idaṃ padyaṃ vidyate)

|| iti gītagovinde vipralabdhāvarṇane nāganārāyaṇo nāma saptamaḥ sargaḥ ||