Gitagovindam Panchamah Sargah - Sakanksha Pundarikakshah

ॐ

गीतगोविन्दं पञ्चमः सर्गः - साकाङ्क्ष पुण्डरीकाक्षः

Vishnu Gita Jayadeva Devanagari

॥ पञ्चमः सर्गः ॥

॥ साकाङ्क्षपुण्डरीकाक्षः ॥

अहमिह निवसामि याहि राधां अनुनय मद्वचनेन चानयेथाः ।

इति मधुरिपुणा सखी नियुक्ता स्वयमिदमेत्य पुनर्जगाद राधाम् ॥ 31 ॥

॥ गीतं 10 ॥

वहति मलयसमीरे मदनमुपनिधाय ।

स्फुटति कुसुमनिकरे विरहिहृदयदलनाय ॥

तव विरहे वनमाली सखि सीदति ॥ 1 ॥

दहति शिशिरमयूखे मरणमनुकरोति ।

पतति मदनविशिखे विलपति विकलतरोऽति ॥ 2 ॥

ध्वनति मधुपसमूहे श्रवणमपिदधाति ।

मनसि चलितविरहे निशि निशि रुजमुपयाति ॥ 3 ॥

वसति विपिनविताने त्यजति ललितधाम ।

लुठति धरणिशयने बहु विलपति तव नाम ॥ 4 ॥

रणति पिकसमवाये प्रतिदिशमनुयाति ।

हसति मनुजनिचये विरहमपलपति नेति ॥ 5 ॥

स्फुरति कलरवरावे स्मरति मणितमेव।

तवरतिसुखविभवे गणयति सुगुणमतीव ॥ 6 ॥

त्वदभिधशुभदमासं वदति नरि शृणोति ।

तमपि जपति सरसं युवतिषु न रतिमुपैति ॥ 7 ॥

भणति कविजयदेवे विरहविलसितेन ।

मनसि रभसविभवे हरिरुदयतु सुकृतेन ॥ 8 ॥

पूर्वं यत्र समं त्वया रतिपतेरासादितः सिद्धय-स्तस्मिन्नेव निकुञ्जमन्मथमहातीर्थे पुनर्माधवः ।

ध्यायंस्त्वामनिशं जपन्नपि तवैवालापमन्त्रावलीं भूयस्त्वत्कुचकुम्भनिर्भरपरीरम्भामृतं वाञ्छति ॥ 32 ॥

॥ गीतं 11 ॥

रतिसुखसारे गतमभिसारे मदनमनोहरवेशम् ।

न कुरु नितम्बिनि गमनविलम्बनमनुसर तं हृदयेशम् ॥

धीरसमीरे यमुनातीरे वसति वने वनमाली ॥ 1 ॥

नाम समेतं कृतसङ्केतं वादयते मृदुवेणुम् ।

बहु मनुते ननु ते तनुसङ्गतपवनचलितमपि रेणुम् ॥ 2 ॥

पतति पतत्रे विचलति पत्रे शङ्कितभवदुपयानम् ।

रचयति शयनं सचकितनयनं पश्यति तव पन्थानम् ॥ 3 ॥

मुखरमधीरं त्यज मञ्जीरं रिपुमिव केलिषुलोलम् ।

चल सखि कुञ्जं सतिमिरपुञ्जं शीलय नीलनिचोलम् ॥ 4 ॥

उरसि मुरारेरुपहितहारे घन इव तरलबलाके ।

तटिदिव पीते रतिविपरीते राजसि सुकृतविपाके ॥ 5 ॥

विगलितवसनं परिहृतरसनं घटय जघनमपिधानम् ।

किसलयशयने पङ्कजनयने निधिमिव हर्षनिदानम् ॥ 6 ॥

हरिरभिमानी रजनिरिदानीमियमपि याति विरामम् ।

कुरु मम वचनं सत्वररचनं पूरय मधुरिपुकामम् ॥ 7 ॥

श्रीजयदेवे कृतहरिसेवे भणति परमरमणीयम् ।

प्रमुदितहृदयं हरिमतिसदयं नमत सुकृतकमनीयम् ॥ 8 ॥

विकिरति मुहुः श्वासान्दिशः पुरो मुहुरीक्षते प्रविशति मुहुः कुञ्जं गुञ्जन्मुहुर्बहु ताम्यति ।

रचयति मुहुः शय्यां पर्याकुलं मुहुरीक्षते मदनकदनक्लान्तः कान्ते प्रियस्तव वर्तते ॥ 33 ॥

त्वद्वाम्येन समं समग्रमधुना तिग्मांशुरस्तं गतो गोविन्दस्य मनोरथेन च समं प्राप्तं तमः सान्द्रताम् ।

कोकानां करुणस्वनेन सदृशी दीर्घा मदभ्यर्थना तन्मुग्धे विफलं विलम्बनमसौ रम्योऽभिसारक्षणः ॥ 34 ॥

आश्लेषादनु चुम्बनादनु नखोल्लेखादनु स्वान्तज-प्रोद्बोधादनु सम्भ्रमादनु रतारम्भादनु प्रीतयोः ।

अन्यार्थं गतयोर्भ्रमान्मिलितयोः सम्भाषणैर्जानतो-र्दम्पत्योरिह को न को न तमसि व्रीडाविमिश्रो रसः ॥ 35 ॥

सभयचकितं विन्यस्यन्तीं दृशौ तिमिरे पथि प्रतितरु मुहुः स्थित्वा मन्दं पदानि वितन्वतीम् ।

कथमपि रहः प्राप्तामङ्गैरनङ्गतरङ्गिभिः सुमुखि सुभगः पश्यन्स त्वामुपैतु कृतार्थताम् ॥ 36 ॥

राधामुग्धमुखारविन्दमधुपस्त्रैलोक्यमौलिस्थली नेपथ्योचितनीलरत्नमवनीभारावतारान्तकः।

स्वच्छन्दं व्रजसुब्दरीजनमनस्तोषप्रदोषोदयः कंसध्वंसनधूमकेतुरवतु त्वां देवकीनन्दनः॥ 36 + 1 ॥

॥ इति श्रीगीतगोविन्देऽभिसारिकवर्णने साकाङ्क्षपुण्डरीकाक्षो नाम पञ्चमः सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| pañcamaḥ sargaḥ ||

|| sākāṅkṣapuṇḍarīkākṣaḥ ||

ahamiha nivasāmi yāhi rādhāṃ anunaya madvacanena cānayethāḥ |

iti madhuripuṇā sakhī niyuktā svayamidametya punarjagāda rādhām || 31 ||

|| gītaṃ 10 ||

vahati malayasamīre madanamupanidhāya |

sphuṭati kusumanikare virahihṛdayadalanāya ||

tava virahe vanamālī sakhi sīdati || 1 ||

dahati śiśiramayūkhe maraṇamanukaroti |

patati madanaviśikhe vilapati vikalataro'ti || 2 ||

dhvanati madhupasamūhe śravaṇamapidadhāti |

manasi calitavirahe niśi niśi rujamupayāti || 3 ||

vasati vipinavitāne tyajati lalitadhāma |

luṭhati dharaṇiśayane bahu vilapati tava nāma || 4 ||

raṇati pikasamavāye pratidiśamanuyāti |

hasati manujanicaye virahamapalapati neti || 5 ||

sphurati kalaravarāve smarati maṇitameva|

tavaratisukhavibhave gaṇayati suguṇamatīva || 6 ||

tvadabhidhaśubhadamāsaṃ vadati nari śṛṇoti |

tamapi japati sarasaṃ yuvatiṣu na ratimupaiti || 7 ||

bhaṇati kavijayadeve virahavilasitena |

manasi rabhasavibhave harirudayatu sukṛtena || 8 ||

pūrvaṃ yatra samaṃ tvayā ratipaterāsāditaḥ siddhaya-stasminneva nikuñjamanmathamahātīrthe punarmādhavaḥ |

dhyāyaṃstvāmaniśaṃ japannapi tavaivālāpamantrāvalīṃ bhūyastvatkucakumbhanirbharaparīrambhāmṛtaṃ vāñchati || 32 ||

|| gītaṃ 11 ||

ratisukhasāre gatamabhisāre madanamanoharaveśam |

na kuru nitambini gamanavilambanamanusara taṃ hṛdayeśam ||

dhīrasamīre yamunātīre vasati vane vanamālī || 1 ||

nāma sametaṃ kṛtasaṅketaṃ vādayate mṛduveṇum |

bahu manute nanu te tanusaṅgatapavanacalitamapi reṇum || 2 ||

patati patatre vicalati patre śaṅkitabhavadupayānam |

racayati śayanaṃ sacakitanayanaṃ paśyati tava panthānam || 3 ||

mukharamadhīraṃ tyaja mañjīraṃ ripumiva keliṣulolam |

cala sakhi kuñjaṃ satimirapuñjaṃ śīlaya nīlanicolam || 4 ||

urasi murārerupahitahāre ghana iva taralabalāke |

taṭidiva pīte rativiparīte rājasi sukṛtavipāke || 5 ||

vigalitavasanaṃ parihṛtarasanaṃ ghaṭaya jaghanamapidhānam |

kisalayaśayane paṅkajanayane nidhimiva harṣanidānam || 6 ||

harirabhimānī rajaniridānīmiyamapi yāti virāmam |

kuru mama vacanaṃ satvararacanaṃ pūraya madhuripukāmam || 7 ||

śrījayadeve kṛtahariseve bhaṇati paramaramaṇīyam |

pramuditahṛdayaṃ harimatisadayaṃ namata sukṛtakamanīyam || 8 ||

vikirati muhuḥ śvāsāndiśaḥ puro muhurīkṣate praviśati muhuḥ kuñjaṃ guñjanmuhurbahu tāmyati |

racayati muhuḥ śayyāṃ paryākulaṃ muhurīkṣate madanakadanaklāntaḥ kānte priyastava vartate || 33 ||

tvadvāmyena samaṃ samagramadhunā tigmāṃśurastaṃ gato govindasya manorathena ca samaṃ prāptaṃ tamaḥ sāndratām |

kokānāṃ karuṇasvanena sadṛśī dīrghā madabhyarthanā tanmugdhe viphalaṃ vilambanamasau ramyo'bhisārakṣaṇaḥ || 34 ||

āśleṣādanu cumbanādanu nakhollekhādanu svāntaja-prodbodhādanu sambhramādanu ratārambhādanu prītayoḥ |

anyārthaṃ gatayorbhramānmilitayoḥ sambhāṣaṇairjānato-rdampatyoriha ko na ko na tamasi vrīḍāvimiśro rasaḥ || 35 ||

sabhayacakitaṃ vinyasyantīṃ dṛśau timire pathi pratitaru muhuḥ sthitvā mandaṃ padāni vitanvatīm |

kathamapi rahaḥ prāptāmaṅgairanaṅgataraṅgibhiḥ sumukhi subhagaḥ paśyansa tvāmupaitu kṛtārthatām || 36 ||

rādhāmugdhamukhāravindamadhupastrailokyamaulisthalī nepathyocitanīlaratnamavanībhārāvatārāntakaḥ|

svacchandaṃ vrajasubdarījanamanastoṣapradoṣodayaḥ kaṃsadhvaṃsanadhūmaketuravatu tvāṃ devakīnandanaḥ|| 36 + 1 ||

|| iti śrīgītagovinde'bhisārikavarṇane sākāṅkṣapuṇḍarīkākṣo nāma pañcamaḥ sargaḥ ||