6.98 Yuddhakanda - Ashtanavatitama Sargah

ॐ

6.98 યુદ્ધકાણ્ડ - અષ્ટનવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટનવતિતમસ્સર્ગઃ ।

હન્યમાનેબલેતૂર્ણમન્યોન્યન્તેમહામૃથે ।

સરસીવમહાઘર્મેસોપક્ષીણેબભૂવતુઃ ॥ 1 ॥

સ્વબલસ્યવિઘાતેનવિરૂપાક્ષ્વધેન ચ ।

બભૂવદ્વિગુણઙ્ક્રુદ્ધોરાવણોરાક્ષસાધિપઃ ॥ 2 ॥

પ્રક્ષીણન્તુબલન્દૃષ્ટવાવધ્યમાનંવલીમુખૈઃ ।

બભૂવાસ્યવ્યથાયુદ્ધેપ્રેક્ષ્યદૈવવિપર્યયમ્ ॥ 3 ॥

ઉવાચ ચ સમીપસ્થમ્મહોદરમરિન્દમમ્ ।

અસ્મિન્કાલેમહાબાહોજયાશાત્વયિમેસ્થિતા ॥ 4 ॥

જહિશત્રુચમૂંવીરદર્શયાદ્યપરાક્રમમ્ ।

ભર્તૃપિણ્ડસ્યકાલોઽઽયન્નિર્દેષ્ટુંસાધુયુધ્યતામ્ ॥ 5 ॥

વેગન્ ચક્રે મહાબાહુઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ।

આયસં પરિઘન્ ગૃહ્ય સૂર્યરશ્મિસમપ્રભમ્ ॥ 6 ॥

તતસ્સકદનઞ્ચક્રેવાનરાણામ્મહાબલઃ ।

ભર્તૃવાક્યેનતેજસ્વીસ્વેનવીર્યેણચોદિતઃ ॥ 7 ॥

વાનરાશ્ચમહાસત્ત્વાઃપ્રગૃહ્વઃવિપુલાશશિલાઃ ।

પ્રવિશ્યારિબલમ્ભીમઞ્જઘ્નુસ્તેરજનીચરાન્ ॥ 8 ॥

મહોદરસ્તુસઙ્કૃદ્ધશ્શરૈઃકાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।

ચિચ્છેદપાણિપાદોરુન્વાનરાણામ્મહાહવે ॥ 9 ॥

તતસ્તેવાનરાસ્સર્વેરાક્ષસૈરર્દિતાભૃશમ્ ।

દિશોદશદ્રુતાઃકેચિત્કેચિત્સુગ્રીવમાશ્રિતાઃ ॥ 10 ॥

પ્રભગ્નાંસમરેદૃષ્ટવાવાનરાણામ્મહાચમૂમ્ ।

અભિદુદ્રાવસુગ્રીવોમહોદરમનન્તરમ્ ॥ 11 ॥

પ્રગૃહ્યવિપુલાઙ્ઘોરામ્મહીધરસમાંશિલામ્ ।

ચિક્ષેપ સ મહાતેજાસ્તદ્વધાયહરીશ્વરઃ ॥ 12 ॥

તામાપતતનીંસહસાશિલાન્દૃષ્ટવામહોદરઃ ।

અસમ્ભ્રાન્તસ્તતોબાણૈર્નિર્બિભેદદુરાસદામ્ ॥ 13 ॥

રક્ષસાતેનબાણૌઘૈર્નિકૃત્તાસાસહસ્રધા ।

નિપપાતશિલાભૂમૌગૃધ્રચક્રમિવાકુલમ્ ॥ 14 ॥

તાન્તુભિન્નાંશિલાન્દૃષ્ટવાસુગ્રીવઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।

સાલમુત્પાટ્યચિક્ષેપરાક્ષસેરણમૂર્થનિ ॥ 15 ॥

શરૈશ્ચવિદદારૈનંશૂરઃપરપુરઞ્જયઃ ।

સ દદર્શતતઃક્રુદ્ધઃપરિઘમ્પતિતમ્ભુવિ ॥ 16 ॥

આવિધ્યતુ સ તન્દીપ્તમ્પરિઘન્તસ્યદર્શયન્ ।

પરિઘાગ્રેણવેગેનજઘાનાસ્યહયોત્તમાન્ ॥ 17 ॥

તસ્માદ્ધતહયાવદીરઃસોઽઽવપ્લુત્યમહારથાત્ ।

ગદાઞ્જગ્રાહસઙ્ક્રુદ્ધોરાક્ષસોઽઽથમહોદરઃ ॥ 18 ॥

ગદાપરિઘહસ્તૌતૌયુધિવીરૌસમીયતુઃ ।

નર્દન્તૌગોવૃષપ્રખ્યૌઘનાવિવસવિદ્યુતૌ ॥ 19 ॥

તતઃક્રુદ્ધોગદાન્તસ્યૈચિક્ષેપરજનીચરઃ ।

જ્વલતનીમ્ભાસ્કરાભાસાંસુગ્રીવાયમહોદરઃ ॥ 20 ॥

ગદાન્તાંસુમહાઘોરામાપતતનીમ્મહાબલઃ ।

સુગ્રીવોરોષતામ્રાક્ષસ્સમુદ્યમ્યમહાહવે ॥ 21 ॥

આજઘાનગદાન્તસ્યપરિઘેણહરીશ્વર ।

પપાત સ ગદોદ્ભિન્નઃપરિઘસ્તસ્યભૂતલે ॥ 22 ॥

તતોજગ્રાહતેજસ્વીસુગ્રીવોવસુધાતલાત્ ।

આયસમ્મુસલઙ્ઘોરંસર્વતોહેમભૂષિતમ્ ॥ 23 ॥

સ તમુદ્યમ્યચિક્ષેપસોઽઽપ્યન્યાંવ્યાક્ષિપદ્ગદામ્ ।

ભિન્નાવન્યોન્યમાસાદ્યપેતતુદ્દરણીતલે ॥ 24 ॥

તતોગ્નપ્રહરણૌમુષ્ટિભ્યાન્તૌસમીયતુઃ ।

તેજોબલસમાવિષ્ટૌદીપ્તાવિવહુતાશનૌ ॥ 25 ॥

જઘ્નતુસ્તૌતદાન્યોન્યંવેદતુશ્ચપુનઃપુનઃ ।

તલૈશ્ચાન્યોન્યમહત્યપેતતુશ્ચમહીતલે ॥ 26 ॥

ઉત્પેતતુસ્તતસ્તૂર્ણઞ્જઘ્નતુશ્ચપરસ્પરમ્ ।

ભુજૈશ્ચિક્ષિપતુર્વીરાવન્યોન્યમપરાજિતૌ ॥ 27 ॥

જગ્મતુસ્તૌશ્રમંવીરૌબાહુયુધેપરન્તપૌ ।

અજહારતદાખડગમદૂરપરિવર્તિનમ્ ॥ 28 ॥

રાક્ષસશ્ચર્મણાસાર્ધમ્મહાવેગોમહોદરઃ ।

થૈવ ચ મહાખડગઞ્ચર્મણાપતિતંસહ ॥ 29 ॥

જગ્રાહવાનરશ્રેષ્ઠસ્સુગ્રીવોવેગવત્તરઃ ।

તૌતુરોષપરીતાઙ્ગૌનર્દન્તાવભ્યધાવતામ્ ॥ 30 ॥

ઉદ્યતાસીરણેહૃષ્ટાવુભૌશસ્ત્રવિશારદૌ ।

દક્ષિણમ્મણ્ડલઞ્ચોભૌસુતૂર્ણંસમ્પરીયતુઃ ॥ 31 ॥

અન્યોન્યમભિસઙ્કૃદ્ધૌ જયે પ્રણિહિતાવુભૌ ।

તુશૂરોમહાવેગોવીર્યશ્લાઘીમહોદરઃ ॥ 32 ॥

મહાચર્મણિતઙ્ખડગમ્પાતયામાસદુર્મતિઃ ।

લગ્નમુત્કર્ષતઃખડગઙ્ખડગેનકપિકુઞ્જરઃ ॥ 33 ॥

જહારસશિરસ્ત્રાણઙ્કુણ્ડલોપહિતંશિરઃ ।

નિકૃત્તશિરસસ્તસ્યપતિતસ્યમહીતલે ॥ 34 ॥

તદ્બલંરાક્ષસેન્દ્રસ્યદૃષ્ટવાતત્ર ન તિષ્ટતે ।

હત્વાન્તંવાનરૈસ્સાર્ધન્નનાદમુદિતોહરિઃ ॥ 35 ॥

ચુક્રોધ ચ દશગ્રીવોબભૌહૃષ્ટશ્ચરાઘવઃ ।

વિષણ્ણવદનાસ્સર્વેરાક્ષસાદીનચેતસઃ ॥ 36 ॥

વિદ્રવન્તિતતસ્સર્વેભયવિત્રસ્તચેતસઃ ।

મહોદરન્તન્ન્વીપાત્યભૂમૌમહાગિરેઃકીર્ણમિવૈકદેશમ્ ।

સૂર્યાત્મજસ્તત્રરરાજલક્ષ્મ્યસૂર્યસ્સ્વતેજોભિરિવાપ્રધૃષ્યઃ ॥ 37 ॥

અથવિજયમવાપ્યવાનરેન્દ્રસ્સમરમુખેસુરસિદ્ધયક્ષસઙ્ઘૈ ।

અન્વિતલગતૈશ્ચભૂતસઙ્ઘૈર્હર્ષરુષસમાકુલિતૈસ્તુતોમહાત્મા ॥ 38 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭanavatitamassargaḥ |

hanyamānebaletūrṇamanyonyantemahāmṛthe |

sarasīvamahāgharmesopakṣīṇebabhūvatuḥ || 1 ||

svabalasyavighātenavirūpākṣvadhena ca |

babhūvadviguṇaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 2 ||

prakṣīṇantubalandṛṣṭavāvadhyamānaṃvalīmukhaiḥ |

babhūvāsyavyathāyuddheprekṣyadaivaviparyayam || 3 ||

uvāca ca samīpasthammahodaramarindamam |

asminkālemahābāhojayāśātvayimesthitā || 4 ||

jahiśatrucamūṃvīradarśayādyaparākramam |

bhartṛpiṇḍasyakālo''yannirdeṣṭuṃsādhuyudhyatām || 5 ||

vegan cakre mahābāhuḥ samudra iva parvaṇi |

āyasaṃ parighan gṛhya sūryaraśmisamaprabham || 6 ||

tatassakadanañcakrevānarāṇāmmahābalaḥ |

bhartṛvākyenatejasvīsvenavīryeṇacoditaḥ || 7 ||

vānarāścamahāsattvāḥpragṛhvaḥvipulāśaśilāḥ |

praviśyāribalambhīmañjaghnusterajanīcarān || 8 ||

mahodarastusaṅkṛddhaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |

cicchedapāṇipādorunvānarāṇāmmahāhave || 9 ||

tatastevānarāssarverākṣasairarditābhṛśam |

diśodaśadrutāḥkecitkecitsugrīvamāśritāḥ || 10 ||

prabhagnāṃsamaredṛṣṭavāvānarāṇāmmahācamūm |

abhidudrāvasugrīvomahodaramanantaram || 11 ||

pragṛhyavipulāṅghorāmmahīdharasamāṃśilām |

cikṣepa sa mahātejāstadvadhāyaharīśvaraḥ || 12 ||

tāmāpatatanīṃsahasāśilāndṛṣṭavāmahodaraḥ |

asambhrāntastatobāṇairnirbibhedadurāsadām || 13 ||

rakṣasātenabāṇaughairnikṛttāsāsahasradhā |

nipapātaśilābhūmaugṛdhracakramivākulam || 14 ||

tāntubhinnāṃśilāndṛṣṭavāsugrīvaḥkrodhamūrchitaḥ |

sālamutpāṭyacikṣeparākṣaseraṇamūrthani || 15 ||

śaraiścavidadārainaṃśūraḥparapurañjayaḥ |

sa dadarśatataḥkruddhaḥparighampatitambhuvi || 16 ||

āvidhyatu sa tandīptamparighantasyadarśayan |

parighāgreṇavegenajaghānāsyahayottamān || 17 ||

tasmāddhatahayāvadīraḥso''vaplutyamahārathāt |

gadāñjagrāhasaṅkruddhorākṣaso''thamahodaraḥ || 18 ||

gadāparighahastautauyudhivīrausamīyatuḥ |

nardantaugovṛṣaprakhyaughanāvivasavidyutau || 19 ||

tataḥkruddhogadāntasyaicikṣeparajanīcaraḥ |

jvalatanīmbhāskarābhāsāṃsugrīvāyamahodaraḥ || 20 ||

gadāntāṃsumahāghorāmāpatatanīmmahābalaḥ |

sugrīvoroṣatāmrākṣassamudyamyamahāhave || 21 ||

ājaghānagadāntasyaparigheṇaharīśvara |

papāta sa gadodbhinnaḥparighastasyabhūtale || 22 ||

tatojagrāhatejasvīsugrīvovasudhātalāt |

āyasammusalaṅghoraṃsarvatohemabhūṣitam || 23 ||

sa tamudyamyacikṣepaso''pyanyāṃvyākṣipadgadām |

bhinnāvanyonyamāsādyapetatuddaraṇītale || 24 ||

tatognapraharaṇaumuṣṭibhyāntausamīyatuḥ |

tejobalasamāviṣṭaudīptāvivahutāśanau || 25 ||

jaghnatustautadānyonyaṃvedatuścapunaḥpunaḥ |

talaiścānyonyamahatyapetatuścamahītale || 26 ||

utpetatustatastūrṇañjaghnatuścaparasparam |

bhujaiścikṣipaturvīrāvanyonyamaparājitau || 27 ||

jagmatustauśramaṃvīraubāhuyudheparantapau |

ajahāratadākhaḍagamadūraparivartinam || 28 ||

rākṣasaścarmaṇāsārdhammahāvegomahodaraḥ |

thaiva ca mahākhaḍagañcarmaṇāpatitaṃsaha || 29 ||

jagrāhavānaraśreṣṭhassugrīvovegavattaraḥ |

tauturoṣaparītāṅgaunardantāvabhyadhāvatām || 30 ||

udyatāsīraṇehṛṣṭāvubhauśastraviśāradau |

dakṣiṇammaṇḍalañcobhausutūrṇaṃsamparīyatuḥ || 31 ||

anyonyamabhisaṅkṛddhau jaye praṇihitāvubhau |

tuśūromahāvegovīryaślāghīmahodaraḥ || 32 ||

mahācarmaṇitaṅkhaḍagampātayāmāsadurmatiḥ |

lagnamutkarṣataḥkhaḍagaṅkhaḍagenakapikuñjaraḥ || 33 ||

jahārasaśirastrāṇaṅkuṇḍalopahitaṃśiraḥ |

nikṛttaśirasastasyapatitasyamahītale || 34 ||

tadbalaṃrākṣasendrasyadṛṣṭavātatra na tiṣṭate |

hatvāntaṃvānaraissārdhannanādamuditohariḥ || 35 ||

cukrodha ca daśagrīvobabhauhṛṣṭaścarāghavaḥ |

viṣaṇṇavadanāssarverākṣasādīnacetasaḥ || 36 ||

vidravantitatassarvebhayavitrastacetasaḥ |

mahodarantannvīpātyabhūmaumahāgireḥkīrṇamivaikadeśam |

sūryātmajastatrararājalakṣmyasūryassvatejobhirivāpradhṛṣyaḥ || 37 ||

athavijayamavāpyavānarendrassamaramukhesurasiddhayakṣasaṅghai |

anvitalagataiścabhūtasaṅghairharṣaruṣasamākulitaistutomahātmā || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭanavatitamassargaḥ ||