6.97 Yuddhakanda - Saptanavatitama Sargah

ॐ

6.97 યુદ્ધકાણ્ડ - સપ્તનવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તનવતિતમસ્સર્ગઃ ।

તથાતૈઃકૃત્તગાત્રૈસ્તુદશગ્રીવેણમાર્ગણૈઃ ।

બભૂવવસુધાતત્રપ્રકીર્ણાહરિભિસ્તદા ॥ 1 ॥

રાવણસ્યાપ્રસહ્યન્તંશરસમ્પાતમેકતઃ ।

ન શેકુસ્સહિતુન્દીપ્તમ્પતઙ્ગાજ્વલનંયથા ॥ 2 ॥

તેઽર્દિતાનિશિતૈર્બાણૈઃક્રોશન્તોવિપ્રદુદ્રુવુઃ ।

પાવકાર્ચિસ્સમાવિષ્ટાદહ્યમાનાયથાગજાઃ ॥ 3 ॥

પ્લવઙ્ગનામનીકાનિમહાભ્રાણીવમારુતઃ ।

સયયૌસમરેતસ્મિન્વિધમન્રાવણશ્શરૈઃ ॥ 4 ॥

કદનન્તરસાકૃત્વારાક્ષસેન્ધ્રોવનૌકસામ્ ।

આસસાદતતોત્વરિતંયુદ્ધેરાઘવંસ્તદા ॥ 5 ॥

સુગ્રીવસ્તાન્કપીન્દૃષ્ટવાભગ્નાન્વિદ્રાવિતાન્રણે ।

ગુલ્મેસુષેણન્નિક્ષિપ્યચક્રેયુદ્ધેઽદ્ભુતમ્મનઃ ॥ 6 ॥

આત્મનસ્સદૃશંવીરસ્સતન્નિક્ષિપ્યવાનરમ્ ।

સુગ્રીવોઽઽભિમુખશ્શત્રુમ્પ્રતસ્થેપાદપાયુધઃ ॥ 7 ॥

પાર્શ્વતઃપૃષ્ઠતશ્ચાસ્યસર્વેયૂથાધિપાસ્સ્વયમ્ ।

અનુજહ્રુર્મહાશૈલાન્ વિવિધાંશ્ચમહાદ્રુમાન્ ॥ 8 ॥

સનદન્યુધિસુગ્રીવસ્સ્વરેણમહતામહાન્ ।

પાતયન્વિવિધાંશ્ચાન્યાન્ઞ્જગામોત્તમરાક્ષસાન્ ॥ 9 ॥

મમન્થ ચ મહાકાયાન્રાક્ષસાન્વાનરેશ્વરઃ ।

યુગાન્તસમયેવાયુઃપ્રવૃદ્ધાનગમાનિવ ॥ 10 ॥

રાક્ષસાનામનીકેષુશૈલવર્ષંવવર્ષ હ ।

અશ્મવર્ષંયથામેઘઃપક્ષિસઙ્ઘેષુકાનને ॥ 11 ॥

કપિરાજવિમુક્તૈસ્તૈશ્શૈલવર્ષૈસ્તુરાક્ષસાઃ ।

વિકીર્ણશિરસઃપેતુર્નિકૃત્તાઇવપર્વતાઃ ॥ 12 ॥

અથસઙ્ક્ષીયમાણેષુરાક્ષસેષુસમન્તતઃ ।

સુગ્રીવેણપ્રભગ્નેષુપતત્સુનિનદત્સુ ચ ॥ 13 ॥

વિરૂપાક્ષસ્સ્વકન્નામધન્વીવિશ્રાવ્યરાક્ષસઃ ।

રથાદાપ્લુત્યદુર્ધર્ષોગજસ્કન્ધમુપારુહત્ ॥ 14 ॥

સ તન્દ્વિરદમારુહ્યવિરૂપાક્ષોમહારથઃ ।

વનર્દભનીમનિર્હ્રાદંવાનરાનભ્યધાવત ॥ 15 ॥

સુગ્રીવે સ શરાન્ઘોરાન્વિસસર્જચમૂમુખે ।

સ્થાપયામાસચોદ્વિગ્નાન્રાક્ષસાન્ સમ્પ્રહર્ષયન્ ॥ 16 ॥

સતુવિદ્ધશ્શિતૈર્બાણૈઃકપીન્દ્રસ્તેનરક્ષસા ।

ચુક્રોધ સ મહાક્રોધોવધેચાસ્યમનોદધે ॥ 17 ॥

તતઃપાદપમુદ્ધૃત્યશૂરસ્સમ્પ્રધનોહરિઃ ।

અભિપત્યજઘાનાસ્યપ્રમુખેતુમહાગજમ્ ॥ 18 ॥

સ તુપ્રહારાભિહતસ્સુગ્રીવેણમહાગજઃ ।

અપાસર્પદ્ધનુર્માત્રન્નિષસાદનનાદ ચ ॥ 19 ॥

ગજાત્તુમથિતાત્તૂર્ણમપક્રમ્ય સ વીર્યવાન્ ।

રાક્ષસોઽઽભિમુખશ્શત્રુમ્પ્રત્યુદ્ગમ્યતતઃકપિમ્ ॥ 20 ॥

આર્ષભઞ્ચર્મખડગં ચ પ્રગૃહ્યલઘુવિક્રમઃ ।

ભર્ત્સયન્નિવસુગ્રીવમાસસાદવ્યવસ્થિતમ્ ॥ 21 ॥

સ હિતસ્યાભિસઙ્કૃદ્ધઃપ્રગૃહ્યવિપુલાંશિલામ્ ।

વિરૂપાક્ષાયચિક્ષેપસુગ્રીવોજલદોપમામ્ ॥ 22 ॥

સ તાંશિલામાપતન્તીન્દૃષ્ટવારાક્ષસપુઙ્ગવઃ ।

અપક્રમ્યસુવિક્રાન્તઃખડગેનપ્રાહરત્તદા ॥ 23 ॥

તતો ભિન્નપ્રહરણૌ મુષ્ટિભ્યાન્ તૌ સમીયતુઃ ।

તેજો બલસમાવિષ્ટૌ દીપ્તાવિવ હુતાશનૌ ॥ 24 ॥

સ તદા સ હસોત્પત્યરાક્ષસસ્યમહાહવે ।

મુષ્ટિંસન્વર્ત્યવેગેનપાતયામાસવક્ષસિ ॥ 25 ॥

મુષ્ટિપ્રહારાભિહતોવિરૂપાક્ષોનિશાચરઃ ।

તેનખડગેનસઙ્કૃદ્દસ્સુગ્રીવસ્યચમૂમુખે ॥ 26 ॥

કવચમ્પાતયામાસપદ્ભ્યામભિહતોઽઽપતત્ ।

સ સમુત્થાયપતિતઃકપિસ્તસ્યવ્યસર્જયત્ ।

તલપ્રહારમશનેસ્સમાનમ્ભીમનિસ્સ્વનમ્ ॥ 27 ॥

તલપ્રહારન્તદ્રક્ષસ્સુગ્રીવેણસમુદ્યતમ્ ।

નૈપુણ્યાન્મોચયિત્વૈનમ્મુષ્ટિનોરસ્યતાડયત્ ॥ 28 ॥

તસ્સુસઙ્કૃદ્ધતરઃસુગ્રીવોવાનરેશ્વરઃ ॥ 29 ॥

મોક્ષિતઞ્ચાત્મનોદૃષ્ટવાપ્રહારન્તેનરક્ષસા ।

દદર્શાન્તરન્તસ્યવિરૂપાક્ષસ્યવાનરઃ ॥ 30 ॥

તતોન્યપાતયત્ક્રોધાચ્છઙ્ખદેશેમહાત્તલમ્ ।

મહેન્દ્રાશનિકલ્પેનતલેનાભિહતઃક્ષિતૌ ॥ 31 ॥

પપાતરુધિરક્લિન્નશ્શોણિતંસમુદ્યમન્ ।

સ્રોતોભ્યસ્તુવિરૂપાક્ષોજલમ્પ્રસ્રવણાદિવ ॥ 32 ॥

વિવૃત્તનયનઙ્ક્રોધાત્સફેનંરુધિરાપ્લુતમ્ ।

દદૃશુસ્તેવિરૂપાક્ષંવિરૂપાક્ષતરઙ્કૃતમ્ ॥ 33 ॥

સ્ફુરન્તમ્પરિવર્તન્તમ્પાર્શ્વેનરુધિરોક્ષિતમ્ ।

કરુણં ચ વિનર્દન્તન્દદૃશુઃકપયોરિપુમ્ ॥ 34 ॥

તથાતુતૌસમ્મ્યતિસમ્પ્રયુક્તૌ ।

તરસ્વિનૌવાનરરાક્ષસાનામ્ ॥ 35 ॥

વિનાશિતમ્પ્રેક્ષ્યવિરૂપનેત્રમ્મહાબલન્તંહરિપાર્થિવેન ।

બલંસમસ્તઙ્કપિરાક્ષસાનામુન્મત્તગઙ્ગાપ્રતિમમ્બભૂવ ॥ 36 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha saptanavatitamassargaḥ |

tathātaiḥkṛttagātraistudaśagrīveṇamārgaṇaiḥ |

babhūvavasudhātatraprakīrṇāharibhistadā || 1 ||

rāvaṇasyāprasahyantaṃśarasampātamekataḥ |

na śekussahitundīptampataṅgājvalanaṃyathā || 2 ||

te'rditāniśitairbāṇaiḥkrośantovipradudruvuḥ |

pāvakārcissamāviṣṭādahyamānāyathāgajāḥ || 3 ||

plavaṅganāmanīkānimahābhrāṇīvamārutaḥ |

sayayausamaretasminvidhamanrāvaṇaśśaraiḥ || 4 ||

kadanantarasākṛtvārākṣasendhrovanaukasām |

āsasādatatotvaritaṃyuddherāghavaṃstadā || 5 ||

sugrīvastānkapīndṛṣṭavābhagnānvidrāvitānraṇe |

gulmesuṣeṇannikṣipyacakreyuddhe'dbhutammanaḥ || 6 ||

ātmanassadṛśaṃvīrassatannikṣipyavānaram |

sugrīvo''bhimukhaśśatrumpratasthepādapāyudhaḥ || 7 ||

pārśvataḥpṛṣṭhataścāsyasarveyūthādhipāssvayam |

anujahrurmahāśailān vividhāṃścamahādrumān || 8 ||

sanadanyudhisugrīvassvareṇamahatāmahān |

pātayanvividhāṃścānyānñjagāmottamarākṣasān || 9 ||

mamantha ca mahākāyānrākṣasānvānareśvaraḥ |

yugāntasamayevāyuḥpravṛddhānagamāniva || 10 ||

rākṣasānāmanīkeṣuśailavarṣaṃvavarṣa ha |

aśmavarṣaṃyathāmeghaḥpakṣisaṅgheṣukānane || 11 ||

kapirājavimuktaistaiśśailavarṣaisturākṣasāḥ |

vikīrṇaśirasaḥpeturnikṛttāivaparvatāḥ || 12 ||

athasaṅkṣīyamāṇeṣurākṣaseṣusamantataḥ |

sugrīveṇaprabhagneṣupatatsuninadatsu ca || 13 ||

virūpākṣassvakannāmadhanvīviśrāvyarākṣasaḥ |

rathādāplutyadurdharṣogajaskandhamupāruhat || 14 ||

sa tandviradamāruhyavirūpākṣomahārathaḥ |

vanardabhanīmanirhrādaṃvānarānabhyadhāvata || 15 ||

sugrīve sa śarānghorānvisasarjacamūmukhe |

sthāpayāmāsacodvignānrākṣasān sampraharṣayan || 16 ||

satuviddhaśśitairbāṇaiḥkapīndrastenarakṣasā |

cukrodha sa mahākrodhovadhecāsyamanodadhe || 17 ||

tataḥpādapamuddhṛtyaśūrassampradhanohariḥ |

abhipatyajaghānāsyapramukhetumahāgajam || 18 ||

sa tuprahārābhihatassugrīveṇamahāgajaḥ |

apāsarpaddhanurmātranniṣasādananāda ca || 19 ||

gajāttumathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān |

rākṣaso''bhimukhaśśatrumpratyudgamyatataḥkapim || 20 ||

ārṣabhañcarmakhaḍagaṃ ca pragṛhyalaghuvikramaḥ |

bhartsayannivasugrīvamāsasādavyavasthitam || 21 ||

sa hitasyābhisaṅkṛddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām |

virūpākṣāyacikṣepasugrīvojaladopamām || 22 ||

sa tāṃśilāmāpatantīndṛṣṭavārākṣasapuṅgavaḥ |

apakramyasuvikrāntaḥkhaḍagenaprāharattadā || 23 ||

tato bhinnapraharaṇau muṣṭibhyān tau samīyatuḥ |

tejo balasamāviṣṭau dīptāviva hutāśanau || 24 ||

sa tadā sa hasotpatyarākṣasasyamahāhave |

muṣṭiṃsanvartyavegenapātayāmāsavakṣasi || 25 ||

muṣṭiprahārābhihatovirūpākṣoniśācaraḥ |

tenakhaḍagenasaṅkṛddassugrīvasyacamūmukhe || 26 ||

kavacampātayāmāsapadbhyāmabhihato''patat |

sa samutthāyapatitaḥkapistasyavyasarjayat |

talaprahāramaśanessamānambhīmanissvanam || 27 ||

talaprahārantadrakṣassugrīveṇasamudyatam |

naipuṇyānmocayitvainammuṣṭinorasyatāḍayat || 28 ||

tassusaṅkṛddhataraḥsugrīvovānareśvaraḥ || 29 ||

mokṣitañcātmanodṛṣṭavāprahārantenarakṣasā |

dadarśāntarantasyavirūpākṣasyavānaraḥ || 30 ||

tatonyapātayatkrodhācchaṅkhadeśemahāttalam |

mahendrāśanikalpenatalenābhihataḥkṣitau || 31 ||

papātarudhiraklinnaśśoṇitaṃsamudyaman |

srotobhyastuvirūpākṣojalamprasravaṇādiva || 32 ||

vivṛttanayanaṅkrodhātsaphenaṃrudhirāplutam |

dadṛśustevirūpākṣaṃvirūpākṣataraṅkṛtam || 33 ||

sphurantamparivartantampārśvenarudhirokṣitam |

karuṇaṃ ca vinardantandadṛśuḥkapayoripum || 34 ||

tathātutausammyatisamprayuktau |

tarasvinauvānararākṣasānām || 35 ||

vināśitamprekṣyavirūpanetrammahābalantaṃharipārthivena |

balaṃsamastaṅkapirākṣasānāmunmattagaṅgāpratimambabhūva || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||