6.92 Yuddhakanda - Dvinavatitama Sargah

ॐ

6.92 યુદ્ધકાણ્ડ - દ્વિનવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિનવતિતમસ્સર્ગઃ ।

રુધિરક્લિન્નગાત્રસ્તુલક્ષ્મણઃશુભલક્ષણઃ ।

બભૂવહૃષ્ટસ્તંહત્વાશક્રજેતારમાહવે ॥ 1 ॥

તતઃસજામ્બવન્તઞ્ચહનૂમન્તઞ્ચવીર્યવાન્ ।

સન્નિપત્યમહાતેજાસ્તાંશ્ચસર્વાન્વનૌકસઃ ॥ 2 ॥

આજગામતતઃશીઘ્રંયત્રસુગ્રીવરાઘવૌ ।

વિભીષણમવષ્ટભ્યહનૂમન્તઞ્ચલક્ષ્મણઃ ॥ 3 ॥

તતોરામમભિક્રમ્યસૌમિત્રિરભિવાદ્ય ચ ।

તસ્થૌભ્રાતૃસમીપસ્થઃશક્રસ્યેન્દ્રાનુજોયથા ॥ 4 ॥

નિષ્ટનન્નિવચાગત્યરાઘવાયમહાત્મને ।

આચચક્ષેતદાવીરોઘોરમિન્દ્રજિતોવધમ્ ॥ 5 ॥

રાવણેસ્તુશિરશ્છિન્નંલક્ષ્મણેનમહાત્મના ।

ન્યવેદયતરામાયતદાહૃષ્ટોવિભીષણઃ ॥ 6 ॥

શ્રુત્વૈવતુમહાવીર્યોલક્ષણનેન્દ્રજિદ્વધમ્ ।

પ્રહર્ષમતુલંલેભેવાક્યઞ્ચેદમુવાચ હ ॥ 7 ॥

સાધુલક્ષ્મણતુષ્ટોઽસ્મિકર્મચાસુકરઙ્કૃતમ્ ।

રાવણેર્હિવિનાશેનજિતમુત્યપધારય ॥ 8 ॥

સ તંશિરસ્યુપાઘ્રાયલક્ષ્મણઙ્કીર્તિવર્ધનમ્ ।

લજ્જમાનમ્બલાત્સ્નેહાદઙ્ગમારોપ્યવીર્યવાન્ ॥ 9 ॥

ઉપવેશ્યતમુત્સઙ્ગેપરિષ્વજ્યાવપીડિતમ્ ।

ભ્રાતરંલક્ષ્મણંસ્નિગ્ધમ્પુનઃપુનરુદૈક્ષત ॥ 10 ॥

શલ્યસમ્પીડિતંશસ્તન્નિઃશ્વસન્તન્તુંલક્ષ્મણમ્ ।

રામસ્તુદુઃખસન્તપ્તન્તન્તુનિઃશ્વાસપીડિતમ્ ॥ 11 ॥

મૂર્ધ્નિચૈનમુપાઘ્રાયભૂયઃસંસ્પૃશ્ય ચ ત્વરન્ ।

ઉવાચલક્ષ્મણંવાક્યમાશ્વાસ્યપુરુષર્ષભઃ ॥ 12 ॥

કૃતમ્પરમકલ્યાણઙ્કર્મદુષ્કરકર્મણા ।

અદ્યમન્યેહતેપુત્રેરાવણન્નિહતંયુધિ ॥ 13 ॥

અદ્યાહંવિજયીશત્રૌહતેતસ્મિન્ દુરાત્મનિ ।

રાવણસ્યનૃશંસસ્યદિષ્ટ્યાવીરત્વયારણે ॥ 14 ॥

છિન્નોહિદક્ષિણોબાહુઃ સ હિતસ્યવ્યપાશ્રયઃ ।

વિભીષણહનૂમદ્ભ્યાઙ્કૃતઙ્કર્મમહદ્રણે ॥ 15 ॥

અહોરાત્રૈસ્ત્રિભિર્વીરઃકથઞ્ચિતવન્દિપાતિતઃ ।

વિરમિત્રઃકૃતોઽસ્મ્યદ્યનિર્યાસ્યતિહિરાવણઃ ॥ 16 ॥

બલવ્યૂહેનમહતાશ્રુત્વાપુત્ત્રન્નિપાતિતમ્ ।

તમ્પુત્રવધસન્તપ્તન્નિર્યાન્તંરાક્ષસાધિપમ્ ॥ 17 ॥

બલેનાવૃત્યમહતાનિહનિષ્યામિદુર્જયમ્ ।

ત્વયાલક્ષ્મણનાથેનસીતા ચ પૃથિવી ચ મે ॥ 18 ॥

ન દુષ્પ્રાપાહતેતસ્મિન્ શક્રજેતરિચાહવે ।

સતમ્ભ્રાતરમાશ્વાસ્યપરિષ્વજ્ય ચ રાઘવઃ ॥ 19 ॥

રામઃસુષેણમ્મુદિતસ્સમાભાષ્યેદમબ્રવીત્ ।

સશલ્યોઽયમ્મહાપ્રાજ્ઞસ્સૌમિત્રિર્મિત્રવત્સલઃ ॥ 20 ॥

યથાભવતિસુસ્વસ્થસ્તથાત્વંસમુપાચર ।

વિશલ્યઃક્રિયતાઙ્ક્ષિપ્રંસૌમિત્રિસ્સવિભીષણઃ ॥ 21 ॥

ઋક્ષ્વાનરસૈન્યાનાંશૂરાણાન્દ્રુમયોધિનામ્ ।

યેચાપ્યન્યેઽત્રયુધ્યન્તિસશલ્યાવ્રણિનસ્તથા ॥ 22 ॥

તેઽપિસર્વેપ્રયત્નેનક્રિયન્તાંસુખિનસ્તથા ।

એવમુક્તસ્તુરામેણમહાત્માહરિયૂથપઃ ॥ 23 ॥

લક્ષ્મણાયદરૌનસ્તસ્સુષેણઃપરમૌષધમ્ ।

સ તસ્યગન્ધમાઘ્રાયવિશલ્યસ્સમપદ્યત ॥ 24 ॥

તદાનિર્વેદનશ્ચૈવસંરૂઢવ્રણએવ ચ ।

વિભીષણમુખાનાં ચ સુહૃદાંરાઘવાજ્નાયા ॥ 25 ॥

સર્વવાનરમુખ્યાનાઞ્ચિકિત્સામકરોત્તદા ।

તતઃપ્રકૃતિમાપન્નોહૃતશલ્યોગતવ્યથઃ ॥ 26 ॥

સૌમિત્રિર્મુદિતસ્તત્ર ક્ષણેન વિગતજ્વરઃ ।

તદૈવરામઃપ્લવગાધિપસ્તથાવિભીષણશ્ચર્ક્ષપતિશ્ચજામ્બવાન્ ।

આવેક્ષ્યસૌમિત્રિમરોગમુથતિતમ્મુદાસસૈન્યાસ્સુચિરઞ્જહર્ષિરે ॥ 27 ॥

અપૂજયત્કર્મ સ લક્ષ્મણસ્યસુદુષ્કરન્દાશરથિર્મહાત્મા ।

બભૂવહૃષ્ટોવાનરેન્દ્રોનિશમ્યતંશક્રજિતન્નિપાતિતમ્ ॥ 28 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha dvinavatitamassargaḥ |

rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |

babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||

tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |

sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||

ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |

vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||

tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |

tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||

niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |

ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||

rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |

nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||

śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |

praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||

sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |

rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||

sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |

lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||

upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |

bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||

śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |

rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||

mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |

uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||

kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |

adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||

adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |

rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||

chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |

vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||

ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |

viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||

balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |

tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||

balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |

tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||

na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |

satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||

rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |

saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||

yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |

viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||

ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |

yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||

te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |

evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||

lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |

sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||

tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |

vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||

sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |

tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||

saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |

tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |

āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||

apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |

babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||