6.90 Yuddhakanda - Navatitama Sargah

ॐ

6.90 યુદ્ધકાણ્ડ - નવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ નવતિતમસ્સર્ગઃ ।

યુધ્યમાનૌતુતૌદૃષ્ટવાપ્રસક્તૌનરરાક્ષસૌ ।

પ્રભિન્નાવિવમાતઙ્ગૌપરસ્પરવધૈષિણૌ ॥ 1 ॥

તૌદ્રષ્ટુકામસ્સઙ્ગ્રામેપરસ્પરગતૌબલી ।

શૂરસ્સરાવણભ્રાતાતસ્થૌસઙ્ગ્રામમૂર્ધનિ ॥ 2 ॥

તતોવિષ્ફારયામાસમહદ્ધનુરવસ્થિતઃ ।

ઉત્સસર્જ ચ તીક્ષ્ણાગ્રાન્ રાક્ષસેષુમહાશરાન્ ॥ 3 ॥

તેશરાઃશિખિસમ્પર્શાનિપતન્તસ્સમાહિતાઃ ।

રાક્ષસાન્ દારયામાસુર્વજ્રાણીવમહાગિરીન્ ॥ 4 ॥

વિભીષણસ્યાનુચરાસ્તેપિશૂલાસિપટ્ટસૈઃ ।

ચિચ્છિદુઃસમરેવીરાન્રાક્ષસાન્રાક્ષસોત્તમાઃ ॥ 5 ॥

રાક્ષસૈસ્સ્સૈઃપરિવૃતસ્સતદાતુવિભીષણઃ ।

બભૌમધ્યેપ્રહૃષ્ટાનામાકલભાનામિવદ્વિપઃ ॥ 6 ॥

તતસ્સ્સંઞ્ચોદયાનોવૈહરીન્રક્ષોરણપ્રિયાન્ ।

ઉવાચવચનઙ્કાલેકાલજ્ઞોરક્ષસાંવરઃ ॥ 7 ॥

એકોઽયંરાક્ષસેન્દ્રસ્યપરાયણમવસ્થિતઃ ।

એતચ્છેષમ્બલન્તસ્યકિન્તિષ્ઠતહરીશ્વરાઃ ॥ 8 ॥

અસ્મિન્ન્વિનિહતેપાપેરાક્ષસેરણમૂર્થનિ ।

રાવણંવર્જયિત્વાતુશેષમસ્યબલંહતમ્ ॥ 9 ॥

પ્રહસ્તોનિહતોવીરોનિકુમ્ભશ્ચમહાબલ. ।

કુમ્ભકર્ણશ્ચકુમ્ભશ્ચધૂમ્રાક્ષશ્ચનિશાચરઃ ॥ 10 ॥

જમ્બુમાલીમહામાલીતીક્ષ્ણવેગોઽશનિપ્રભઃ ।

સુપ્તઘ્નોયજ્ઞકોપશ્ચવજ્રદંષ્ટ્રશ્ચરાક્ષસઃ ॥ 11 ॥

સમ્હ્રાદીવિકટોઽરિઘ્નસ્તપનોદમએવ ચ ।

પ્રઘાસઃપ્રઘસશ્ચૈવપ્રજઙ્ઘોજઙ્ઘએવ ચ ॥ 12 ॥

અગ્નિકેતુશ્ચદુર્ધર્ષોરશ્મિકેતુશ્ચવીર્યવાન્ ।

વિદ્યુજ્જિહ્વાદ્વિજિહ્વશ્ચસૂર્યશત્રુશ્ચરાક્ષસઃ ॥ 13 ॥

અકમ્પનઃસુપાર્શ્વશ્ચચક્રમાલી ચ રાક્ષસઃ ।

કમ્પનસ્સત્ત્વવન્તૌતૌદેવાન્તકનરાન્તકૌ ॥ 14 ॥

એતાન્નિહત્યાતિબલાન્બહૂન્રાક્ષસસત્તમાન્ ।

બાહુભ્યાંસાગરન્તીર્ત્વાલઙ્ઘ્યતાઙ્ગોષ્પદં લઘુ ॥ 15 ॥

એતાવદેવશેષંવોજેતવ્યમિહવાનરાઃ ।

હતાસ્સર્વેસમાગમ્યરાક્ષસાબલદર્પિતાઃ ॥ 16 ॥

અયુક્તન્નિધનઙ્કર્તુમ્પુત્રસ્યજનિતુર્મમ ।

ઘૃણામપાસ્યરામાર્થેનિહન્યામ્ભ્રાતુરાત્મજમ્ ॥ 17 ॥

હન્તુકામસ્યમેબાષ્પઞ્ચક્ષુશ્ચૈવનિરુધ્યતિ ।

તમેવૈષમહાબાહુર્લક્ષ્મણશ્શમયિષ્યતિ ॥ 18 ॥

વાનરાઘ્નતસમ્ભૂયભૃત્યાનસ્યસમીપગાન્ ।

ઇતિતેનાતિયશસારાક્ષસેનાભિચોદિતાઃ ॥ 19 ॥

વાનરેન્દ્રાજહૃષિરેલાઙ્ગૂલાનિ ચ વિવ્યધુઃ ।

તતસ્તુકપિશાર્દૂલાઃશ્રવેન્તઃશ્ચપુનઃપુનઃ ॥ 20 ॥

મુમુચુર્વિવિધાન્નાદાન્મેઘાન્ દૃષ્ટવેવબર્હિણઃ ।

જામ્બવાનપિતૈઃસર્વૈઃસયૂથ્યૈરભિસમ્વૃતઃ ॥ 21 ॥

તેઽશ્મભિસ્તાડયામાસુર્નખૈર્ધન્સ્સૈશ્ચરાક્ષસાન્ ।

નિઘ્નન્તમૃક્ષાધિપતિંરાક્ષસાસ્તેમહાબલાઃ ॥ 22 ॥

પરિવવ્રુર્ભયન્ત્યક્ત્વાતમનેકવિધાયુથાઃ ।

શરૈઃપરશુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃપટ્ટિશૈર્યષ્ટિતોમરૈઃ ॥ 23 ॥

જામ્બવન્તમ્મૃધેજઘ્નુર્નિઘ્નન્તંરાક્ષસીઞ્ચમૂમ્ ।

સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલઃસઞ્જજ્ઞેકપિરક્ષસામ્ ॥ 24 ॥

દેવાસુરાણાઙ્ક્રુદ્ધાનાંયથાભીમોમહાસ્વનઃ ।

હનુમાનપિસઙ્ક્રુદ્ધઃસાનુમુત્પાટ્યપર્વતાત્ ॥ 25 ॥

સ લક્ષ્મણંસ્વયમ્પૃષ્ઠાદવરોપ્યમહામનાઃ ।

રક્ષસાઙ્કદનઞ્ચક્રેસમાસાદ્યસહસ્રશઃ ॥ 26 ॥

સ દત્ત્વાતુમુલંયુદ્ધમ્પિતૃવ્યસ્યેન્દ્રજત્ બલી ।

લક્ષ્મણમ્પરવીરઘ્નઃપુનરેવાભ્યધાવત ॥ 27 ॥

તૌપ્રયુદ્દૌતદાવીરૌમૃધેલક્ષ્મણરાક્ષસૌ ।

શરૌઘાનભિવર્ષન્તૌજઘ્નતુસ્તૌપરસ્પરમ્ ॥ 28 ॥

અભીક્ષણમન્તર્ધદતુશ્શરજાલૈર્મહાબલૌ ।

ચન્દ્રાદિત્યાવિવોષ્ણાન્તેયથામેઘૈસ્તરસ્વિનૌ ॥ 29 ॥

ન હ્યાદાનં ન સન્ધાનન્ધનુષોવાપરિગ્રહઃ ।

ન વિપ્રમોક્ષોબાણાનાં ન વિકર્ષો ન વિગ્રહઃ ॥ 30 ॥

ન મુષ્ટિપ્રતિસન્ધાનં ન લક્ષ્યપ્રતિપાદનમ્ ।

અદૃશ્યતતયોસ્તત્રયુધ્યતોઃપાણિલાઘવાત્ ॥ 31 ॥

ચાપવેગપ્રયુક્સ્સૈશ્ચબાણજાલૈઃસમન્તતઃ ।

અન્તરિકેઽભિસમ્પન્ને ન રૂપાણિચકાશિરે ॥ 32 ॥

લક્ષ્મણોરાવણિમ્પ્રાપ્યરાવણિશ્ચાપિલક્ષ્મણમ્ ।

અવ્યવસ્થાભવત્યુગ્રાતાભ્યામન્યોન્યવિગ્રહે ॥ 33 ॥

તાભામુભાભ્યાન્તરસાપ્રસૃષ્ટૈર્વિશિખૈઃશિતૈઃ ।

નિરન્તરમિવાકાશમ્બભૂવતમસાવૃતમ્ ॥ 34 ॥

તૈઃપતભદિશ્ચબહુભિસ્તયોઃશરશતૈઃશિતૈઃ ।

દિશશ્ચપ્રદિશશ્ચૈવબભૂવુઃશરસઙ્કુલાઃ ॥ 35 ॥

તમસાપિહિતંસર્વમાસીત્પ્રતિભયમ્મહત્ ।

અસ્તઙ્ગતેસહસ્રાંશેસમ્વૃતેતમસા ચ વૈ ॥ 36 ॥

રુધિરૌઘામહાનદ્યઃપ્રાવર્તન્તસહસ્રશઃ ।

ક્રવ્યાદાદારુણાવાગ્ભિશ્ચિક્ષિપુર્ભીમનિઃસ્વનાન્ ॥ 37 ॥

ન તદાનીંવનૌવાયુર્ન ચ જજ્વાલપાવકઃ ।

સ્વ્સ્ત્વસ્તુલોકેભ્યૈતિજજલ્પુસ્તેમહર્ષયઃ ॥ 38 ॥

સમ્પેતુશ્ચાત્રસન્તપ્તાગન્ધર્વાઃસહચારણૈઃ ।

અથરાક્ષસસિંહસ્યકૃષ્ણાન્ કનકભૂષણાન્ ॥ 39 ॥

શરૈશ્ચતુર્ભિઃસૌમિત્રિદ્વિવ્યાધચતુરોહયાન્ ।

તતોઽપરેણભલ્લેનપીતેનનિશિતેન ચ ॥ 40 ॥

સમ્પૂર્ણાયતમુક્તેનસુપત્રેણસુવર્ચસા ।

મહેન્દ્રાશનિકલ્પેનસૂતસ્યવિચરિષ્યતઃ ॥ 41 ॥

સ તેનબાણાશનિનાતલશબ્દાનુવાદિના ।

લાઘવાદ્રાઘવઃશ્રીમાન્ શિરઃકાયાદપાહરત્ ॥ 42 ॥

સ યન્તરિમહાતેજાહતેમન્દોદરીસુતઃ ।

સ્વયંસારથ્યમકરોત્સુનશ્ચધનુરસ્પ ઋશત્ ॥ 43 ॥

તદદ્ભુતમભૂત્તત્રસામર્થ્યમ્પશ્યતાંયુધિ ।

હયેષુવ્યગ્રહસ્તં ત વિવ્યાધનિશિતૈઃશરૈઃ ॥ 44 ॥

ધનુષ્યથપુનર્વ્યગ્રેહયેષુમુમુચેશરાન્ ।

છિદ્રેષુતેષુબાણૌઘૈર્વિચરન્તમભીતવત્ ॥ 45 ॥

અર્ધયામાસસમરેસૌમિત્રિઃશીઘ્રકૃત્તમઃ ।

નિહતંસારથિન્દૃષ્ટવાસમરેરાવણાત્મજઃ ॥ 46 ॥

પ્રજહૌસમરોદ્ધર્ષંવિષણ્ણઃ સ બભૂવ હ ।

વિષણ્ણવદનન્દૃષ્ટવારાક્ષસંહરિયૂથપાઃ ॥ 47 ॥

તતઃપરમસમ્હૃષ્ટાલક્ષ્મણઞ્ચાભ્યપૂજયન્ ।

તતઃપ્રમાથીરભસઃશરભોગન્ધમાદનઃ ॥ 48 ॥

અમૃષ્યમાણાશ્ચત્વારશ્ચક્રુર્વેગંહરીશ્વરાઃ ।

તેચાસ્યહયમુખ્યેષુતૂર્ણમુત્પત્યવાનરાઃ ॥ 49 ॥

ચતુર્ષુસુમહાવીર્યાનિપેતુર્ભીમવિક્રમાઃ ।

તેષામધિષ્ઠિતાનાન્તૈર્વાનરૈઃપર્વતોપમૈઃ ॥ 50 ॥

મુખેભ્યોરુધિરંરક્તંહયાનાંસમવર્તત ।

તેહયામથિતાભગ્નાવ્યસવોધરણીઙ્ગતાઃ ॥ 51 ॥

તેનિહત્યહયાંસ્તસ્યપ્રમથ્ય ચ મહારથમ્ ।

પુનરુત્પત્યવેગેનતસ્થુર્લક્ષ્મણપાર્શ્વતઃ ॥ 52 ॥

સ હતાશ્વાદવપ્લુત્યરથાન્મથિતસારથિઃ ।

શરવર્ષેણસૌમિત્રિમભ્યધાવતરાવણિઃ ॥ 53 ॥

તતોમહેન્દ્રપ્રતિમઃ સ લક્ષ્મણઃપદાતિનન્તન્નિહતૈર્હયોત્તમૈઃ ।

સૃજન્તમાજૌનિશિતાન્શરોત્તમાન્ ભૃશન્તદાબાણગણૈર્ન્યવારયત્ ॥ 54 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે નવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha navatitamassargaḥ |

yudhyamānaututaudṛṣṭavāprasaktaunararākṣasau |

prabhinnāvivamātaṅgauparasparavadhaiṣiṇau || 1 ||

taudraṣṭukāmassaṅgrāmeparasparagataubalī |

śūrassarāvaṇabhrātātasthausaṅgrāmamūrdhani || 2 ||

tatoviṣphārayāmāsamahaddhanuravasthitaḥ |

utsasarja ca tīkṣṇāgrān rākṣaseṣumahāśarān || 3 ||

teśarāḥśikhisamparśānipatantassamāhitāḥ |

rākṣasān dārayāmāsurvajrāṇīvamahāgirīn || 4 ||

vibhīṣaṇasyānucarāstepiśūlāsipaṭṭasaiḥ |

cicchiduḥsamarevīrānrākṣasānrākṣasottamāḥ || 5 ||

rākṣasaisssaiḥparivṛtassatadātuvibhīṣaṇaḥ |

babhaumadhyeprahṛṣṭānāmākalabhānāmivadvipaḥ || 6 ||

tatasssaṃñcodayānovaiharīnrakṣoraṇapriyān |

uvācavacanaṅkālekālajñorakṣasāṃvaraḥ || 7 ||

eko'yaṃrākṣasendrasyaparāyaṇamavasthitaḥ |

etaccheṣambalantasyakintiṣṭhataharīśvarāḥ || 8 ||

asminnvinihatepāperākṣaseraṇamūrthani |

rāvaṇaṃvarjayitvātuśeṣamasyabalaṃhatam || 9 ||

prahastonihatovīronikumbhaścamahābala. |

kumbhakarṇaścakumbhaścadhūmrākṣaścaniśācaraḥ || 10 ||

jambumālīmahāmālītīkṣṇavego'śaniprabhaḥ |

suptaghnoyajñakopaścavajradaṃṣṭraścarākṣasaḥ || 11 ||

samhrādīvikaṭo'righnastapanodamaeva ca |

praghāsaḥpraghasaścaivaprajaṅghojaṅghaeva ca || 12 ||

agniketuścadurdharṣoraśmiketuścavīryavān |

vidyujjihvādvijihvaścasūryaśatruścarākṣasaḥ || 13 ||

akampanaḥsupārśvaścacakramālī ca rākṣasaḥ |

kampanassattvavantautaudevāntakanarāntakau || 14 ||

etānnihatyātibalānbahūnrākṣasasattamān |

bāhubhyāṃsāgarantīrtvālaṅghyatāṅgoṣpadaṃ laghu || 15 ||

etāvadevaśeṣaṃvojetavyamihavānarāḥ |

hatāssarvesamāgamyarākṣasābaladarpitāḥ || 16 ||

ayuktannidhanaṅkartumputrasyajaniturmama |

ghṛṇāmapāsyarāmārthenihanyāmbhrāturātmajam || 17 ||

hantukāmasyamebāṣpañcakṣuścaivanirudhyati |

tamevaiṣamahābāhurlakṣmaṇaśśamayiṣyati || 18 ||

vānarāghnatasambhūyabhṛtyānasyasamīpagān |

ititenātiyaśasārākṣasenābhicoditāḥ || 19 ||

vānarendrājahṛṣirelāṅgūlāni ca vivyadhuḥ |

tatastukapiśārdūlāḥśraventaḥścapunaḥpunaḥ || 20 ||

mumucurvividhānnādānmeghān dṛṣṭavevabarhiṇaḥ |

jāmbavānapitaiḥsarvaiḥsayūthyairabhisamvṛtaḥ || 21 ||

te'śmabhistāḍayāmāsurnakhairdhanssaiścarākṣasān |

nighnantamṛkṣādhipatiṃrākṣasāstemahābalāḥ || 22 ||

parivavrurbhayantyaktvātamanekavidhāyuthāḥ |

śaraiḥparaśubhistīkṣṇaiḥpaṭṭiśairyaṣṭitomaraiḥ || 23 ||

jāmbavantammṛdhejaghnurnighnantaṃrākṣasīñcamūm |

sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām || 24 ||

devāsurāṇāṅkruddhānāṃyathābhīmomahāsvanaḥ |

hanumānapisaṅkruddhaḥsānumutpāṭyaparvatāt || 25 ||

sa lakṣmaṇaṃsvayampṛṣṭhādavaropyamahāmanāḥ |

rakṣasāṅkadanañcakresamāsādyasahasraśaḥ || 26 ||

sa dattvātumulaṃyuddhampitṛvyasyendrajat balī |

lakṣmaṇamparavīraghnaḥpunarevābhyadhāvata || 27 ||

tauprayuddautadāvīraumṛdhelakṣmaṇarākṣasau |

śaraughānabhivarṣantaujaghnatustauparasparam || 28 ||

abhīkṣaṇamantardhadatuśśarajālairmahābalau |

candrādityāvivoṣṇānteyathāmeghaistarasvinau || 29 ||

na hyādānaṃ na sandhānandhanuṣovāparigrahaḥ |

na vipramokṣobāṇānāṃ na vikarṣo na vigrahaḥ || 30 ||

na muṣṭipratisandhānaṃ na lakṣyapratipādanam |

adṛśyatatayostatrayudhyatoḥpāṇilāghavāt || 31 ||

cāpavegaprayukssaiścabāṇajālaiḥsamantataḥ |

antarike'bhisampanne na rūpāṇicakāśire || 32 ||

lakṣmaṇorāvaṇimprāpyarāvaṇiścāpilakṣmaṇam |

avyavasthābhavatyugrātābhyāmanyonyavigrahe || 33 ||

tābhāmubhābhyāntarasāprasṛṣṭairviśikhaiḥśitaiḥ |

nirantaramivākāśambabhūvatamasāvṛtam || 34 ||

taiḥpatabhadiścabahubhistayoḥśaraśataiḥśitaiḥ |

diśaścapradiśaścaivababhūvuḥśarasaṅkulāḥ || 35 ||

tamasāpihitaṃsarvamāsītpratibhayammahat |

astaṅgatesahasrāṃśesamvṛtetamasā ca vai || 36 ||

rudhiraughāmahānadyaḥprāvartantasahasraśaḥ |

kravyādādāruṇāvāgbhiścikṣipurbhīmaniḥsvanān || 37 ||

na tadānīṃvanauvāyurna ca jajvālapāvakaḥ |

svstvastulokebhyaitijajalpustemaharṣayaḥ || 38 ||

sampetuścātrasantaptāgandharvāḥsahacāraṇaiḥ |

atharākṣasasiṃhasyakṛṣṇān kanakabhūṣaṇān || 39 ||

śaraiścaturbhiḥsaumitridvivyādhacaturohayān |

tato'pareṇabhallenapītenaniśitena ca || 40 ||

sampūrṇāyatamuktenasupatreṇasuvarcasā |

mahendrāśanikalpenasūtasyavicariṣyataḥ || 41 ||

sa tenabāṇāśaninātalaśabdānuvādinā |

lāghavādrāghavaḥśrīmān śiraḥkāyādapāharat || 42 ||

sa yantarimahātejāhatemandodarīsutaḥ |

svayaṃsārathyamakarotsunaścadhanuraspa ṛśat || 43 ||

tadadbhutamabhūttatrasāmarthyampaśyatāṃyudhi |

hayeṣuvyagrahastaṃ ta vivyādhaniśitaiḥśaraiḥ || 44 ||

dhanuṣyathapunarvyagrehayeṣumumuceśarān |

chidreṣuteṣubāṇaughairvicarantamabhītavat || 45 ||

ardhayāmāsasamaresaumitriḥśīghrakṛttamaḥ |

nihataṃsārathindṛṣṭavāsamarerāvaṇātmajaḥ || 46 ||

prajahausamaroddharṣaṃviṣaṇṇaḥ sa babhūva ha |

viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃhariyūthapāḥ || 47 ||

tataḥparamasamhṛṣṭālakṣmaṇañcābhyapūjayan |

tataḥpramāthīrabhasaḥśarabhogandhamādanaḥ || 48 ||

amṛṣyamāṇāścatvāraścakrurvegaṃharīśvarāḥ |

tecāsyahayamukhyeṣutūrṇamutpatyavānarāḥ || 49 ||

caturṣusumahāvīryānipeturbhīmavikramāḥ |

teṣāmadhiṣṭhitānāntairvānaraiḥparvatopamaiḥ || 50 ||

mukhebhyorudhiraṃraktaṃhayānāṃsamavartata |

tehayāmathitābhagnāvyasavodharaṇīṅgatāḥ || 51 ||

tenihatyahayāṃstasyapramathya ca mahāratham |

punarutpatyavegenatasthurlakṣmaṇapārśvataḥ || 52 ||

sa hatāśvādavaplutyarathānmathitasārathiḥ |

śaravarṣeṇasaumitrimabhyadhāvatarāvaṇiḥ || 53 ||

tatomahendrapratimaḥ sa lakṣmaṇaḥpadātinantannihatairhayottamaiḥ |

sṛjantamājauniśitānśarottamān bhṛśantadābāṇagaṇairnyavārayat || 54 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe navatitamassargaḥ ||